Introduction to Magnetism

Cazibə qüvvəsi,

Elektrostatika haqqında bir az öyrənmişik.

İndi isə kainatın fundamental
qüvvələrindən daha birini

öyrənməyin əsl vaxtıdır.

Qravitasiyadan sonra ikinci

bizə ən çox tanış olan mövzu

yəni maqnetizmdən danışacağıq.

Bəs bu sözün mənşəyi haradan gəlir?

Mən tarixçi deyiləm,amma maqnetik cismləri

özünə çəkən maqnit minerallarını bir çox

mədəniyyətin kəşf etdiyini bilirəm.

Bu minerallar dəmir kimi metalları

özünə

cəzb edir. Və maqnit daşı adlanır.

Bu termin səhv etmirəmsə,
Qərbdə istifadə olunur.

Onların maqnit adlandırılmasının səbəbi,

Yunanıstanın Maqnesiya əyaləti yaxınlığında tapılan

maqnit daşlarıdır.

Yəqin ki, orada yaşayan əhaliyə də

Maqnetlər deyirdilər.

Nəysə.Bu mövzunu internetdə
araşdıra bilərsiz və mənim bildiyimdən

daha çoxunu öyrənə bilərsiniz.

Gəlin, hələlik, Maqnetizmin nə olduğuna dair
diqqətimizi cəmləyək.

Hamımız kiçik yaşlarımızda,
maqnitlərlə və kompaslarla oynamışıq.

Düşünürəm ki, çoxumuzun

onun necə işlədiyinə dair az-çox biliyi var.

İndi sizə, onun reallıqda nə olduğunu

izah edəcəyəm.
Bu olduqca dərin mövzudur.

Belə ki, bu mövzuya riyazi
olaraq yanaşa bilərik,

həmçinin

elektriklə necə əlaqəli olduğunu görə bilərik.

Bu videoda sizə
elektrostatik qüvvəi ilə

maqnit qüvvəsinin əslində eyni
şey olduğunu, sadəcə

fərqli baxış bucağı səbəbindən
belə adlandırıldıqlarını

göstərəcəyəm.
Bütün bunların necə

qarışıq səsləndiyini bilirəm.

Amma klassik Nyuton dünyasında,

onlara iki müxtəlif qüvvə kimi baxırıq.

Qravitasiyaya

yaxından bələd olduğumuza rəğmən ,
necədə sirli olduğunu bilirik.

Öyrəndikcə, maqnit sahəsinin də qravitasiya qədər

sirli olduğunu görəcəyik.

İndi isə gəlin, maqnetizmin
necə işlədiyinə

dair nələrsə öyrənməyə çalışaq.

Hamımız maqnitlə az-çox tanışıq.

(Onu sarı çəkmək istəmədim.

Amma kənarlarını sarı edə bilərəm.

Yox ya da.)

Aha.Əgər bu maqnitdirsə ,biz onun həmişə

iki qütbünün olduğunu bilirik.

Şimal qütbü və cənub qütbü.

İngilis dilində şimal və cənub sözlərinin baş
hərfi ilə onun tərəflərini işarələyirik.

İnsanların maqnit daşlarını

kəşf etdikdən sonra iynəni maqnitləşdirib

mantardan keçirdilər və

onu bir vedrə suya qoydular. Bu zaman

o , Yerin şimal qütbünü göstərdi.

İynə yer kürəsinin şimalını göstərdiyi üçün

bu tərəfi şimal qütbü adlandırdılar.

İynənin yer kürəsinin cənubunu

göstərən ucunu isə

cənub qütbü

adlandırdılar.

Başqa cür desək, əgər
əlimizdə bir maqnit varsa,

o,

sürtünmə olmadan sərbəst buraxıldığında

yönəldiyi tərəfə

şimal qütbü deyəcəyik.

Digər tərəf də cənub qütbü olacaq.

Bəllidir ki,Yerin yuxarı hissəsini

şimal qütbü adlandırırıq.

Yəni bura şimal qütbüdür.

Bu hissə isə cənub qütbü adlanır.

Bunlarla yanaşı, bir də maqnitik şimal anlayışı var.

Bu nöqtə kompasın

şimal qütbünün

işarə etdiyi yerdir.

Onuda deyim ki, Yer daxilində hərəkət edən maye

olduğu üçün maqnitik şimal daim hərəkətdədir.

Və bir qədər də başqa qarşılıqlı təsirlərdə vardır.

Bu , olduqca qarışıq təsirlərdir.

Amma təxmini desək,
Maqnitik şimal təxminən Kanadanın şimalında

yerləşir. Yəni bura,

maqnitik şimal olmalıdır.

Amma Maqnitik cənubun harada
olduğunu dəqiq olaraq bilmirəm.

Yenə o da daim

hərəkətdədir.

Və gördüyünüz kimi, onlar,
coğrafi Şimal və cənub

qütbündən bir az
kənarda yerləşirlər.

Bura bir az daha mürəkkəb görünə bilər.

Maqnitik şimal coğrafi bir yeri

işarə edir. Və bu yer, maqnitin şimal
ucunun göstərəcəyi yerdir.

Amma Yer kürəsinə maqnit kimi baxsaq,onda

bu hissə cənub qütbü olardı.

Yəni əgər Yer kürəsi
böyük bir maqnit olsaydı,

buranı maqnitin cənub
qütbü kimi görərdik.

Qısası,coğrafi cənub qütbü, maqnitin

şimal qütbüdür.

Bunun biraz qarışıq
olduğunu bilirəm.

Vikipediyadan bu haqda daha çoxunu
oxuya bilərsiniz.

Unutmayın ki, şimal

qütbünə istinad edəndə

coğrafi şimal nöqtəsini ,

cənub qütbü dedikdə
isə coğrafi cənub nöqtəsini nəzərdə tutmaq

lazımdır. Bu adlandırmadakı

fərqi gəlin,sizə belə

izah edim. İki maqnitin əks qütblərinin
bir-birini

cəzb etdiyini bilirik.

Əgər maqnitimin bu tərəfi Yerin şimal qütbünə çəkilirsə,

Yerin şimal qütbü – və ya Yerin maqnitik şimalı –

əslində həmin maqnitin cənub qütbü olmalıdır.

Və əksinə

Maqnitimin cənub qütbü Yerin

maqnitik cənubuna cəzb olunur.

Əslində Yer dediyimiz

maqnitin şimal qütbüdür.

Yeri biraz çaşqınlıq yaratdığı üçün

buradan çıxaracağam.

Sadəcə barlara yapışdıracağıq, çünki bu,

bir az daha ardıcıl olmağa meyllidir

Bunu silirəm.

Buyurun.

Maqnesiyamı siləcəm.

Görəsən maqnezium Maqnesiyada kəşf olunan

ilk element idi.

Ola bilsin.

Yumşaldıcı olan

Maqnesiyanın südünə baxdım

Maqnesiyada kəşf edilməsə də içərisində

maqnezium var.

Düşünürəm ki, maqnezium Maqnesiyada kəşf edilsəydi

onun kökləri Maqnesiyada olardı.

Maqnesiya haqda bu qədədr bəsdir.

Maqnitlərə geri dönək.

Bu maqnitdirsə, digər maqniti çəkməyimə izacə verin.

Bütün bunları silirəm.

Tamam.

İndi isə iki maqnit çəkəcəm.

Uşaq vaxtı etdiyimiz təcrübələrdən bilirik ki, bu

şimal qütbü, bu isə cənub qütbüdür.

Şimal qütbünün başqa bir maqnitin cənub qütbünə

cəlb edilir.

Əgər bu maqniti çevirsəm,

o əslində şimalı itələyəcək--

şimala baxan iki maqnit bir-birini itələyəcək.

Elektrostatikada olduğu kimi,

maqnitin sahə əmələ gətirdiyi anlayışı var.

O, ətrafında bu vektorları yaradır ki,

sahəyə təsir edə biləcək bir şey qoysanız,

bu, ona təsir edən bir qüvvə olacaq.

Maqnit sahəsinə girməzdən əvvəl,

maqnitizm və elektrostatika arasında

böyük bir fərq qoymaq istəyirəm.

Maqnetizm həmişə dipol şəklində olur

Dipol nə deməkdir?

İki qütbümüz var.

Şimal və cənub.

Elektrostatikada iki yükünüz var.

Müsbət və mənfi yüklər.

Sizin iki yükünüz var.

Onlar özbaşlarına ola bilər.

Sizin sadəcə protonunuz var.

Bunun yanında elektronunuzun

olması lazım deyil.

Sadəcə bir protonunuz ola bilər və o, müsbət

elektrostatik sahə yaradar

Sahə xətlərimiz müsbət nöqtə yükünün

nə edəcəyidir.

O dəf edilə bilər.

Hər zaman mübət yükə sahib olmağınız məcburi deyil.

Elektrona da sahib olabilərsiniz.

Burda isə protona sahib olmağınız məcburi deyil.

Monopollarınız ola bilər.

Elektrostatikda sadəcə bir yükünüz olduqda

bunlar mnopollar adlanır.

Maqnetizmlə sizin hər zaman dipolunuz var.

Əgər bu maqniti götürsəm

və yarıya bölsəm,

möcüzəvi şəkildə o maqnitin yarısı da

daha iki maqnitə çevriləcək.

Haradaki bu cənub, bu şimal,

bu cənub, bu isə şimal olacaq.

Nəzəri olaraq, maqnit monopolu

kimi bir şey ola bilər,

baxmayaraq ki,bu təbiətdə hələ müşahidə edilməmişdir.

müşahidə edilməmişdir.

Təbiətdə gördüyümüz hər şey dipol olmuşdur.

Yalnız bir elektron qalıbsa,

onu kəsməyə davam edə bilərsiniz.

Hətta tək bir elektron hələ də

maqnit dipoludur.

O hələdə yaranır, hələdə şimal və

cənub qütbünə sahibdir.

Bütün maqnitlər və maqnit sahəsi əslində

içindəki elektronlar tərəfindən yaradılır.

Elektron fırlanması bildiyiniz kimi

kiçik bir yük topunun

fırlanmasıdır.

Elektronlar müəyyən

kütləyə sahibdir.

Onların enerji və ya kütlə olması

qeyri-müəyyən olmağa başlayır.

Bəs enerji topu necə fırlanır?

Və sair, və ilaxır.

Demək olar ki, metafizik olur.

Bu haqda çox danışmaq istəmirəm.

İntuisiya əldə edə biləcəyinizi düşünmürəm.

Bu, bizim adətən fəaliyyət göstərmədiyimiz

bir hissədir.

Sizin məşğul olduğunuz bu böyük maqnitlər,

maqnit sahəsi onun içindəki elektron fırlanmaları və

protonlar ətrafında elektron hərəkəti nəticəsində

əmələ gələn faktiki maqnit sahələri tərəfindən yaradılır.

Ümid edirəm sizi sıxmıram.

Soruşa bilərsiniz ki, necə ola bilər ki, metal çubuq

bəzən maqnitləşir bəzən yox.

Metal çubuqda elektronların hamısı təsadüfi

hərəkət etdikdə o maqnitləşmir.

Maqnit fırlanmaları və ya elektronların yaratdığı

maqnitizm hamısı bir-birini ləğv edir,

çünki bu, təsadüfi olur.

Elektronların fırlanmalarını və

fırlanmalarını uyğunlaşdırsanız,

maqnit yüklü bir çubuğunuz olacaq.

10 dəqiqəni keçmişəm artıq və

ümid edirəm ki, maqnitin nə olduğunu

anladınız.

Növbəti videoda sizə təsirinin nə olduğunu göstərəcəyəm.

Maqnit sahəsi haqqında nə düşündüyümü izah edəcəyəm.

Sonra da maqnit sahəsinin

elektrona təsirini göstərəcəyəm.

Yaxud elektron yox, hərəkət edən yükdə.

Gələn videoda görüşərik.