Introduction to Magnetism

Cazibə qüvvəsi haqda bir az öyrənmişik.

Elektrostatika haqqında bir az öyrənmişik.

Kainatın yeni əsas qüvvəsi

haqqında öyrənmək vaxtıdır.

Cazibə qüvvəsindən sonra ikinci

bizə ən çox tanış olan qüvvədir.

Bu maqnetizmdir.

Bu söz haradan gəlir?

Məncə, bir neçə sivilizasiya var

bu maqnit daşlarını, onun kimi digər cisimləri cəzb edən cisimləri,

başqa maqnitləri tapan tarixçi deyiləm.

Hətta metal cəlb edəcək
dəmir kimi əşyaları.

Dəmirli cisimlər.

Onlar maqnit daşları adlanır.

Bu onun üçün qərb terminidir.

Onların maqnit adlandırılmasının səbəbi,

Yunanıstanın Maqnesiya əyaləti yaxınlığında tapılan

maqnit daşlarından sonra adlandırılmasıdır.

Məncə, orda yaşayan insanlar

Maqnitlər adlandırılırdılar.

Vikipediya edərək, mənim indi bildiyimdən

daha çox öyrənə bilərsiniz.

Maqnetizmin nə olduğuna diqqətimizi cəmləyək.

Hamımız maqnitlərlə oynamışıq və kompaslarla məşğul olmuşuq

düşünürəm ki, çoxumuzun

onun necə işlədiyinə dair biliyi var.

İndi sizə, onun gerçəkdə olduqca

dərin olduğunu deyəcəm.

Hesab edirəm ki, riyazi olaraq onu başa düşə,

manipulyasiya edə və

elektriklə necə əlaqəli olduğunu görə bilərik.

Sizə elektrostatik qüvvəni göstərəcəyik və

maqnit qüvvəsi də eyni şeydir, sadəcə

fərqli istinad çərçivələrindən baxılır.

Bütün bunların necə

qarışıq səsləndiyini bilirəm.

Amma klassik Nyuton dünyasında,

onlara iki müxtəlif qüvvə kimi davranırıq.

Cazibə qüvvəsinə öyrəşdiyimiz kimi

maqnitə də öyrəşsək də, bu haqda

düşündükdə maqnit də cazibə qüvvəsinin sirli olması kimi

sirli olduğunu görərik.

Maqnitlə necə işləyə biləcəyimizə dair

məlumat əldə etməyə çalışaq.

Hamımız maqnitlə tanışıq.

Onun sarı olmağını istəmədim.

Sərhəddi sarı edə bilərdim.

Amma onun da belə olmağın istəmədim.

Bu maqnitdir və biz onun həmişə

iki qütbü olduğunu bilirik.

Şimal qütbü və cənub qütbü.

Bunlar sadəcə konvensiya ilə etiketlənib.

İnsanlar bu maqnit daşlarını ilk dəfə kəşf edəndə,

bir maqnit daşı götürüb o daş ilə

iynəni maqnitləşdirdikdən sonra

iynəni bir vedrə suda mantarın üstünə qoydular

və o iynə Yerin şimal qütbünü göstərdi.

İynə yer kürəsinin şimalını göstərdiyi üçün

onu şimal qütbü adlandırdılar.

İynənin yer kürəsinin cənubunu

göstərən ucunu

cənub qütbü

adlandırırıq.

Başqa cür desək, əgər maqnitimiz varsa

maqnitin istiqaməti yaxud özünü istiqamətləndirən tərəfi--

əgər sürtünmə olmadan sərbəst istiqamətləndirməyə icazə verilirsə--

şimala yönəlirsə, bu

şimal qütbü adlandırılır.

Digər tərəf isə cənub qütbüdür.

Yerin yuxarı hissəsini

şimal qütbü adlandırırıq.

Bilirsiniz ki, bu şimal qütbüdür.

Bunu isə cənub qütbü adlandırırıq.

Birdə maqnitik şimal anlayışı var.

Bura kompasın olduğu yerdir,

kompasın şimal qütbü

işarə ediləcək.

Yerin daxilində bu hərəkət edən mayenin hamısı

olduğu üçün maqnitik şimal ətrafda hərəkət edir.

Və bir qədər başqa qarşılıqlı təsirlər.

Bu çox qarışıq qarşılıqlı əlaqədir.

Maqnitik şimal təxminən Kanadanın şimalındadır.

Deməli, maqnitik şimal burada olacağ.

Bu maqnitik şimal olmalıdır.

Maqnitik cənubun harada olduğunu bilmirəm.

Amma bir az hərəkət edə bilər.

Eyni yerdə deyil.

Şimal qütbünün və cənub qütbünün

oxundan bir qədər kənardadır.

Bu bir digər qarışıq şeydir.

Maqnitik şimal maqnitin şimal qütbünün

göstərəcəyi coğrafi yerdir.

Əgər yer kürəsinə maqnit kimi baxsaq

bu cənub qütbü olardı.

Əgər yer kürəsi böyük bir maqnit olsaydı,

siz cənub qütbünü görərdiniz.

Coğrafi cənub qütbü maqnitin

şimal qütbüdür.

Bunun biraz qarışıq olduğunu bilirəm,

Vikipediyada bu haqda daha çox oxuya bilərsiniz.

Ümumilikdə insanlar maqnitik şimal və ya

şimal qütbünə istinad edəndə

coğrafi şimal ərazini nəzərdə tutrlar.

Cənub qütbü isə coğrafi cənub ərazidir.

Bu fərqi etməyimin səbəbi

maqnitlərlə işlədikdə elektrik və ya

elektrostatika kimi-- əsas fərqi qısaca göstərəcəm--

əks qütblərin bir-birini cəzb etməsidir.

Əgər maqnitimin bu tərəfi Yerin şimal qütbünə çəkilirsə,

Yerin şimal qütbü – və ya Yerin maqnitik şimalı –

əslində həmin maqnitin cənub qütbü olmalıdır.

Və əksinə

Maqnitimin cənub qütbü Yerin

maqnitik cənubuna cəzb olunur.

Əslində Yer dediyimiz

maqnitin şimal qütbüdür.

Yeri biraz çaşqınlıq yaratdığı üçün

buradan çıxaracağam.

Sadəcə barlara yapışdıracağıq, çünki bu,

bir az daha ardıcıl olmağa meyllidir

Bunu silirəm.

Buyurun.

Maqnesiyamı siləcəm.

Görəsən maqnezium Maqnesiyada kəşf olunan

ilk element idi.

Ola bilsin.

Yumşaldıcı olan

Maqnesiyanın südünə baxdım

Maqnesiyada kəşf edilməsə də içərisində

maqnezium var.

Düşünürəm ki, maqnezium Maqnesiyada kəşf edilsəydi

onun kökləri Maqnesiyada olardı.

Maqnesiya haqda bu qədədr bəsdir.

Maqnitlərə geri dönək.

Bu maqnitdirsə, digər maqniti çəkməyimə izacə verin.

Bütün bunları silirəm.

Tamam.

İndi isə iki maqnit çəkəcəm.

Uşaq vaxtı etdiyimiz təcrübələrdən bilirik ki, bu

şimal qütbü, bu isə cənub qütbüdür.

Şimal qütbünün başqa bir maqnitin cənub qütbünə

cəlb edilir.

Əgər bu maqniti çevirsəm,

o əslində şimalı itələyəcək--

şimala baxan iki maqnit bir-birini itələyəcək.

Elektrostatikada olduğu kimi,

maqnitin sahə əmələ gətirdiyi anlayışı var.

O, ətrafında bu vektorları yaradır ki,

sahəyə təsir edə biləcək bir şey qoysanız,

bu, ona təsir edən bir qüvvə olacaq.

Maqnit sahəsinə girməzdən əvvəl,

maqnitizm və elektrostatika arasında

böyük bir fərq qoymaq istəyirəm.

Maqnetizm həmişə dipol şəklində olur

Dipol nə deməkdir?

İki qütbümüz var.

Şimal və cənub.

Elektrostatikada iki yükünüz var.

Müsbət və mənfi yüklər.

Sizin iki yükünüz var.

Onlar özbaşlarına ola bilər.

Sizin sadəcə protonunuz var.

Bunun yanında elektronunuzun

olması lazım deyil.

Sadəcə bir protonunuz ola bilər və o, müsbət

elektrostatik sahə yaradar

Sahə xətlərimiz müsbət nöqtə yükünün

nə edəcəyidir.

O dəf edilə bilər.

Hər zaman mübət yükə sahib olmağınız məcburi deyil.

Elektrona da sahib olabilərsiniz.

Burda isə protona sahib olmağınız məcburi deyil.

Monopollarınız ola bilər.

Elektrostatikda sadəcə bir yükünüz olduqda

bunlar mnopollar adlanır.

Maqnetizmlə sizin hər zaman dipolunuz var.

Əgər bu maqniti götürsəm

və yarıya bölsəm,

möcüzəvi şəkildə o maqnitin yarısı da

daha iki maqnitə çevriləcək.

Haradaki bu cənub, bu şimal,

bu cənub, bu isə şimal olacaq.

Nəzəri olaraq, maqnit monopolu

kimi bir şey ola bilər,

baxmayaraq ki,bu təbiətdə hələ müşahidə edilməmişdir.

müşahidə edilməmişdir.

Təbiətdə gördüyümüz hər şey dipol olmuşdur.

Yalnız bir elektron qalıbsa,

onu kəsməyə davam edə bilərsiniz.

Hətta tək bir elektron hələ də

maqnit dipoludur.

O hələdə yaranır, hələdə şimal və

cənub qütbünə sahibdir.

Bütün maqnitlər və maqnit sahəsi əslində

içindəki elektronlar tərəfindən yaradılır.

Elektron fırlanması bildiyiniz kimi

kiçik bir yük topunun

fırlanmasıdır.

Elektronlar müəyyən

kütləyə sahibdir.

Onların enerji və ya kütlə olması

qeyri-müəyyən olmağa başlayır.

Bəs enerji topu necə fırlanır?

Və sair, və ilaxır.

Demək olar ki, metafizik olur.

Bu haqda çox danışmaq istəmirəm.

İntuisiya əldə edə biləcəyinizi düşünmürəm.

Bu, bizim adətən fəaliyyət göstərmədiyimiz

bir hissədir.

Sizin məşğul olduğunuz bu böyük maqnitlər,

maqnit sahəsi onun içindəki elektron fırlanmaları və

protonlar ətrafında elektron hərəkəti nəticəsində

əmələ gələn faktiki maqnit sahələri tərəfindən yaradılır.

Ümid edirəm sizi sıxmıram.

Soruşa bilərsiniz ki, necə ola bilər ki, metal çubuq

bəzən maqnitləşir bəzən yox.

Metal çubuqda elektronların hamısı təsadüfi

hərəkət etdikdə o maqnitləşmir.

Maqnit fırlanmaları və ya elektronların yaratdığı

maqnitizm hamısı bir-birini ləğv edir,

çünki bu, təsadüfi olur.

Elektronların fırlanmalarını və

fırlanmalarını uyğunlaşdırsanız,

maqnit yüklü bir çubuğunuz olacaq.

10 dəqiqəni keçmişəm artıq və

ümid edirəm ki, maqnitin nə olduğunu

anladınız.

Növbəti videoda sizə təsirinin nə olduğunu göstərəcəyəm.

Maqnit sahəsi haqqında nə düşündüyümü izah edəcəyəm.

Gələn videoda görüşərik.