Dezas jeni Ayiti
-
0:01 - 0:04Mwen aprann de tranbleman de tè an Ayiti a sou Skype
-
0:04 - 0:07Madanm mwen te voye yon mesaj pou mwen.
-
0:07 - 0:09“Woy, tranbleman tè"
-
0:09 - 0:12epi’l disparèt pou 25 minit
-
0:13 - 0:16Se te 25 minit nan panik absoli
-
0:16 - 0:20ke milyè de moun nan Etazini te santi
-
0:21 - 0:24M te pè de tsounami.
-
0:24 - 0:26S'am pa te reyalize
-
0:26 - 0:29se te gen yon pi gran panik an Ayiti
-
0:29 - 0:32epi kay yo t’ap kraze
-
0:32 - 0:34Nou tout wè foto
-
0:34 - 0:37kay kraze yo an Ayiti.
-
0:37 - 0:39Sa yo se foto madanm mwen pran
-
0:39 - 0:41de twa jou apre tranbleman de tè a
-
0:41 - 0:44lè'm t’ap pase pa D.R. pou’m antre nan peyi a.
-
0:45 - 0:47Sa se Palè Nasyonal la,
-
0:47 - 0:50Ekivalan de palè blanch Ameriken an
-
0:50 - 0:53Sa se pi gwo mache nan Karayib la
-
0:53 - 0:56gen anpil moun k’ap achte.
-
0:58 - 1:00Sa se yon kolèj pou enfimyè.
-
1:00 - 1:03Gen 300 enfimyè k’ap etidye.
-
1:04 - 1:06general la ki bò kote’l la
-
1:06 - 1:09general la ki bò kote’l la.
-
1:09 - 1:12Sa se Ministè Ekonomi ak Finans la.
-
1:15 - 1:17Nou tout tande
-
1:17 - 1:20anpil moun ki mouri
-
1:20 - 1:22nan tranbleman tè an Ayiti a,
-
1:22 - 1:25men nou pa tande anpil
-
1:25 - 1:28de poukisa la vi moun sa yo te pèdi.
-
1:28 - 1:30Nou pa tande de
-
1:30 - 1:33poukisa kay yo kraze.
-
1:33 - 1:35Apre tout bagay, se te kay yo,
-
1:35 - 1:37se pa te tranbleman tè a
-
1:37 - 1:40ki tiye 220,000 moun
-
1:40 - 1:43blese 330,000,
-
1:43 - 1:48deplase 1.3 milyon moun
-
1:49 - 1:51ki koupe manje
-
1:51 - 1:53ak dlo ak provizyon
-
1:53 - 1:56pou tout on peyi
-
1:56 - 2:01Sa se pi gran dezas nan zòn metwopoliten
-
2:01 - 2:04nan deseni.
-
2:04 - 2:07Epi li pa te yon dezas natirèl.
-
2:07 - 2:10Se te yon dezas de jeni.
-
2:10 - 2:12AIDG ap travay an Ayiti
-
2:12 - 2:14depi 2007,
-
2:14 - 2:16bay sipò biznis ak jeni
-
2:16 - 2:18pou ti biznis yo.
-
2:18 - 2:22Apre tranbleman tè ta, nou kòmanse vini ak enjenyè ki spesyalize nan tranbleman tè
-
2:22 - 2:24pou yo ka chèche konnen ki sa ki fè kay yo tonbe,
-
2:24 - 2:27pou yo ekzamine ki sa ki san danje, ki sa ki gen danje.
-
2:27 - 2:30Pandan n’ap travay ak MINUSTAH,
-
2:30 - 2:32ki se mission ONU in Ayiti,
-
2:32 - 2:34ansanm ak Ministè Travay Piblik,
-
2:34 - 2:36avèk diferan NGO,
-
2:36 - 2:39nou enspèkte 1500 kay.
-
2:40 - 2:42Nou inspèkte lekòl
-
2:42 - 2:44ansanm ak kay prive.
-
2:44 - 2:46Nou inspèkte sant medical
-
2:46 - 2:48ak depo manje.
-
2:48 - 2:50Nou enspèkte ofis gouvènman yo.
-
2:50 - 2:52Sa se Ministè Jistis.
-
2:52 - 2:54Dèyè pòt sa
-
2:54 - 2:57se Achiv Jistis Nasyonal la.
-
2:57 - 2:59Kanmarad ki nan pòt la, Andre Filitrault,
-
2:59 - 3:01se direktè
-
3:01 - 3:05Sant pou Rechèch Entèdisiplinè de Tranbleman de Tè
-
3:05 - 3:08nan Univèsite de Buffalo
-
3:08 - 3:10t’ap ekzamine’l pou’l wè si p’at gen danje
-
3:10 - 3:12pou ka sove achiv la.
-
3:12 - 3:14Andre di’m,
-
3:14 - 3:16apre’l wè kay sa yo tonbe
-
3:16 - 3:19menm jan chak fwa
-
3:19 - 3:22pa gen nouvo rechèch.
-
3:22 - 3:25Pa gen anyen la nou pa konnen.
-
3:25 - 3:28Pwen echèk la toujou menm kote –
-
3:28 - 3:31mi ak beton yo pa mare byen nan kolòn yo--
-
3:31 - 3:34sa se yon twati siman ki pandye sou bò kay la –
-
3:36 - 3:38eskriti kite sipòte yon sèl kote,
-
3:38 - 3:40eskriti ki pa te simetrik,
-
3:40 - 3:42ki souke trè vyolan epi ki tonbe,
-
3:44 - 3:46move materyèl konstriksyon,
-
3:46 - 3:48pa ase siman,
-
3:48 - 3:51pa ase konpresyon nan blòk yo,
-
3:52 - 3:54fè reyanfòsman ki te two lis,
-
3:54 - 3:57fè reyanfòsman ki te ekspoze nan move tan epi ki rouye.
-
3:57 - 4:00Konnye a gen yon solisyon
-
4:00 - 4:02pou tout pwoblèm say o.
-
4:02 - 4:05Epi nou konnen kòman pou nou bati byen.
-
4:05 - 4:08Prèv sa soti Chili,
-
4:08 - 4:11prèske yon mwa apre,
-
4:11 - 4:14lè tranbleman de tè de 8.8 mayitid a
-
4:15 - 4:17frape Chili.
-
4:17 - 4:19Sa se 500 fwa
-
4:19 - 4:21pi pisan ke 7.0
-
4:21 - 4:24ki frape Port-au-Prince
-
4:24 - 4:26500 fwa pi pisan,
-
4:26 - 4:29epi sèl mwens ke mil mouri.
-
4:31 - 4:33Ajiste pou popilasyon dansite,
-
4:33 - 4:35sa se mwens ke yon pousan
-
4:35 - 4:38enpak tranbleman tè Ayiti a.
-
4:39 - 4:41Se ki diferans
-
4:41 - 4:44antre Chili ak Ayiti?
-
4:44 - 4:46Estanda sismik
-
4:46 - 4:49ak masonnen fèmen,
-
4:49 - 4:51kote kay yo aji ansanm –
-
4:51 - 4:53mi ak kolòn,
-
4:53 - 4:55avèk twati ak beton
-
4:55 - 4:58mare ansanm pou yo ka sipòte yo chak,
-
4:58 - 5:02autan ke yo kraze an moso manb epi tonbe.
-
5:03 - 5:06Si’w gade kay san an Chili,
-
5:06 - 5:08li rache an mwatwe,
-
5:08 - 5:11men li pa yon pil blòk kraze.
-
5:12 - 5:14Moun Chili yo t’ap bati ak masonnen fèmen
-
5:14 - 5:16pou deseni.
-
5:17 - 5:21Konnye a, AIDG ap travay ak KPFF Consulting Engineers,
-
5:21 - 5:23Architecture for Humanity,
-
5:23 - 5:26pou pote plis entrenman masonnen fèmen
-
5:26 - 5:28an Ayiti.
-
5:30 - 5:32Sa se Xantus Daniel.
-
5:32 - 5:34Li se yon mason,
-
5:34 - 5:37jusk yon travayè konstriksyon jeneral, li pa yon kontremèt,
-
5:37 - 5:39ki pran yonn nan entrenman nou yo.
-
5:39 - 5:42Nan travay pase li ya, li t’ap travay ansanm avèk boss li,
-
5:42 - 5:45epi yo t’ap kòmanse vide siman nan kolòn nan mal.
-
5:45 - 5:47Li pran boss li akote pou'l pale avèk li,
-
5:47 - 5:50epi li montre’l materyel masonnen fèmen yo.
-
5:50 - 5:53Li montre’l, “Ou konnen, nou pa bezwen fè sa mal.
-
5:53 - 5:55Li p’ap koute nou pi chè
-
5:55 - 5:58pou nou fèl byen.”
-
5:58 - 6:00Epi yo refè kay la.
-
6:00 - 6:02Yo mare fè poto yo byen.
-
6:02 - 6:04Yo vide siman nan kolòn nan byen.
-
6:04 - 6:06Epi kay sa ap vinn san danje.
-
6:06 - 6:08Epi tout lòt kay
-
6:08 - 6:10yo bati aprè sa
-
6:10 - 6:12ap vinn san danje.
-
6:13 - 6:15Pou asire ke kay sa yo san danje,
-
6:15 - 6:18li pa’p pran lwa,
-
6:18 - 6:20l’ap pran chèche pale
-
6:20 - 6:23ak mason yo ki a tè a,
-
6:23 - 6:26epi ede yo aprann bon teknik.
-
6:28 - 6:30Konnye a gen anpil group k’ap fè sa.
-
6:30 - 6:32Kanmarad ki gen vès sou li a,
-
6:32 - 6:34Craig Toten,
-
6:34 - 6:36t’ap pouse devan
-
6:36 - 6:39mete dokiman deyò pou tout moun k’ap fè sa.
-
6:40 - 6:42Atravè Haiti Rewired,
-
6:42 - 6:45atravè Build Change, Architecture for Humanity,
-
6:45 - 6:47AIDG,
-
6:47 - 6:49gen yen posibilite
-
6:49 - 6:52pou chèch pale
-
6:52 - 6:55ak 30000, 40000 mason
-
6:55 - 6:57atravè peyi a
-
6:57 - 7:00epi kreye yon movman pou bati byen.
-
7:02 - 7:04Si’w lonje men’w ba moun yo ki sou tè a
-
7:04 - 7:06nan mwayen kolaboratif sa
-
7:06 - 7:09li ekstrèmman abòdab.
-
7:09 - 7:13Pou tout milya k’ap depanse nan rekonstwiksyon an,
-
7:13 - 7:15ou ka antrene mason
-
7:15 - 7:17pou dola sou chak kay
-
7:17 - 7:20yo vinn bati pandan y’ap viv.
-
7:22 - 7:24Finalman, gen 2 mwayen
-
7:24 - 7:26ke ou ka rekonstwi Ayiti,
-
7:26 - 7:28mwayen ki kòmanse anwo a
-
7:28 - 7:31se mwayen sa Ayiti te konstwi pou deseni.
-
7:31 - 7:33Mwayen sa a
-
7:33 - 7:35se yon kay ki konstwi mal
-
7:35 - 7:37ki pral kraze.
-
7:37 - 7:40Mwayen anba a se yon kay ki konstwi ak masonnen fèmen,
-
7:40 - 7:42kote mi yo mare ansanm,
-
7:42 - 7:44kay la an simetri,
-
7:44 - 7:47epi ka kanpe devan yon tranbleman tè.
-
7:47 - 7:49Pou tout dezas,
-
7:49 - 7:52gen yon opòtinite la
-
7:52 - 7:54pou konstwi bi bon kay
-
7:54 - 7:56pou lòt jenerasyon an,
-
7:56 - 7:59pou lè yon lòt tranbleman tè pase,
-
7:59 - 8:01li t’ap yon dezas
-
8:01 - 8:03otan ke yon trajedi.
-
8:04 - 8:08(Aplodisman)
- Title:
- Dezas jeni Ayiti
- Speaker:
- Peter Haas
- Description:
-
"Ayiti pa te yon dezas natirèl," TED Fellow Peter Haas di: "Se te yon dezas jeni." Pandan peyi a ap rekonstwi apre tranbleman de tè an Janvye a, eske ansyen move pratik de konstwiksyon ap kreye yon lòt pwoblèm inatandi. Gwoup a Haas la, AIDG, ap ede mason an Ayiti yo aprann konstwiksyon modèn ak praktik jeni, pou rasanble brik pa brik yon peyi fò
- Video Language:
- English
- Team:
closed TED
- Project:
- TEDTalks
- Duration:
- 08:09
![]() |
Dimitra Papageorgiou approved Creole, Haitian subtitles for When bad engineering makes a natural disaster even worse | |
![]() |
Dimitra Papageorgiou edited Creole, Haitian subtitles for When bad engineering makes a natural disaster even worse | |
![]() |
Dimitra Papageorgiou edited Creole, Haitian subtitles for When bad engineering makes a natural disaster even worse | |
![]() |
Jane Average accepted Creole, Haitian subtitles for When bad engineering makes a natural disaster even worse | |
![]() |
Jane Average edited Creole, Haitian subtitles for When bad engineering makes a natural disaster even worse | |
![]() |
Edson Andre added a translation |