Ramona Pierson: Alışılmadık bir tedavi yeri.

Ramona Pierson 22 yaşındayken, sarhoş bir şoförün kendisine çarpması yüzünden 18 ay sürecek bir komaya girdi. Dikkat çekici iyileşme hikayesini, bir huzur evinin desteği ve bilgeliğinin üzerinde durarak TEDxDU'da anlatıyor.

Sizinle birazdan paylaşacaklarımı

belki de 10 yıldan fazla süredir kimseye anlatmadım.

Bu yüzden sizi bu yolculağa çıkarırken

bana umarım tahammül edersiniz.

22 yaşımdayken

işten eve geldim, köpeğime tasmasını taktım

ve mutat koşuma çıktım.

O anda hayatımın sonsuza dek değişeceğinden

haberim yoktu.

Ben köpeğimi koşuya hazırlamaktayken,

bir adam da bir barda içkisini bitirmekteydi,

anahtarlarını aldı, arabasına bindi

ve güneye doğru yola çıktı,

ya da her nereye gidiyorsa oraya.

Bense karşıdan karşıya geçmekteydim

ve hatırlayabildiğim tek şey de

kafamda bir el bombasının patlaması oldu.

Ve ellerimi yere koyduğumu hatırlıyorum

ve hayat kanımın

boynumdan

ve ağzımdan akıp gittiğini...

Olan şuydu,

adam kırmızıda geçmiş köpeğime ve bana çarpmıştı.

Köpeğim arabanın altında kaldı.

Ben de arabanın önüne fırladım

ve o da bacaklarımın üzerinden geçti.

Sol bacağım lastiğe takıldı - ve

ve onun etrafına dolandı.

Arabanın tamponu boğazıma çarptı

ve boğazımı kesti.

Sonuç olarak künt göğüs travmasına girdim.

Aortunuz kalbinizin arka tarafına kaçar.

Bu en temel atardamarınızdır ve benim zarar gördüğünden

kanım ağzımdan lıkır lıkır akıyordu.

Köpürmeye başladı,

bana çok kötü şeyler oluyordu.

Olan biten hakkında hiçbir fikrim yoktu

ama tanımadığım insanlar müdahale etti,

bu sayede kalbim hareket etmeye, atmaya devam etti.

Hareket etmek dedim çünkü kalbim titremekteydi

ve onlar da tekrar da atması için uğraşıyorlardı.

Bir kişi akıllı davranıp boğazıma bir tükenmez kalem sokup

nefes alabilmem için soluk borumu açmaya çalıştı.

Ciğerlerim göçtü,

bu yüzden de birisi beni derimi kesip göğsüme iğne batırdı

ve bu sayede de o feci vakadan kurtulmuş oldum.

Bir şekilde hastaneye getirilmişim.

Beni buzların içerisine koymuşlar

sonra da ilaca bağlı bir komaya girmişim.

18 ay sonra uyandım.

Gözlerim görmüyordu, konuşamıyordum

ve yürüyemiyordum.

Ve de 29 kiloydum.

Benim gibi insanlara ne yapılacağı konusunda

hastanenin pek de fikri yoktu.

Bu sebepten de bana istenmeyen hasta demeye başladılar.

Bu üzerinde durmayacağım başka bir hikaye.

Boynumun eski haline dönmesi ve kalbimin düzelmesi için

için bir sürü ameliyat geçirdim.

Bazı şeyler işe yaradı, bazıları yaramadı.

Vücuda çok miktarda titanyum,

kadavralardan alınan kemikler yerleştirip

ayaklarımın düzgün hareket etmesi için uğraştılar.

Sonucunda yapay bir burnum, porselen dişlerim

ve bunun gibi bir sürü şeyim oldu.

Ama en sonunda bir insan gibi gönrünmeye başladım.

Ama böyle şeyleri anlatmak her zaman kolay olmaz,

bu yüzden bana tahammül etmeye çalışın.

50'den fazla ameliyat geçirdim.

Ama kim sayıyor ki?

Nihayet hastane

gitme zamanımın geldiğine karar verdi.

Tedavi görmesi gereken

başka birisinin gelebileceğini düşündüklerinden

yer açmaları gerekiyordu.

Hiç kimse iyileşebileceğimi düşünmüyordu.

Böylece duvara bir harita astılar bir ok attılar

ve ok da burada, Colorado'daki bir huzur evine isabet etti.

Hepiniz kafalarınızı kaşıdığınızı biliyorum:

"Huzur evi mi? Orada ne işin olacak ki?"

Ama bu salondaki

bütün beceri ve yetenekleri düşündüğünüz de,

huzur evinin de böyle olduğunu fark edeceksiniz.

Yani orada yaşlı insanların bütün becerileri

ve yetenekleri vardı.

Onların en büyük üstünlükleri

bilgeliktir,

çünkü uzun bir hayatları olmuştur.

Benim de hayatımın o anına o bilgeliğe ihtiyacım vardı.

Ama kapıların önüne vardığımdaki

hallerini de bir düşünün.

O sırada 1 kilo almıştım,

yani 30 kiloydum.

Kafamda saç yoktu.

Üzerimde hastane önlüğü vardı.

Ve ayaklarımda da birisinin verdiği tenis ayakkabıları vardı.

Bir elimde beyaz bir baston

diğerinde de raporlarımla dolu bir bavul vardı.

Bu yüzden de yaşlılar

olağanüstü bir toplantı yapmanın gerektiğini anladılar.

(Kahkaha)

Geriye çekildiler ve birbirlerine bakararak,

"Tamam, bu odada hangi beceriler var?

Bu çocukla çok işimiz olacak." diye söylediler.

Böylece de yeteneklerini ve

becerilerini ihtiyaçlarımı karşılamak amacıyla

kıyaslamaya başladılar.

Ama yapmaları gereken şeylerin başında

acilen ihtiyacım olan şeyin üzerinde durmak vardı.

Normal bir insan gibi yemek yemeyi

başarmam gerekiyordu

çünkü göğsümdeki bir tüp ve damarlarım kanalıyla

beslenmekteydim.

Yani yeniden yemek yemeyi öğrenmem gerekiyordu.

İlk olarak bu meseleyi çözdüler.

Ardından da şu vardı:

"Mobilyalara ihtiyacı var.

Bu dairenin bir köşesinde yatıyor."

Böylece depolarına gittiler

ve fazla olan bütün mobilyalarını topladılar,

bana kap kaçak, battaniye ve

diğer her şeyi getirdiler.

Bir sonraki ihtiyacım da

görünüşümün düzeltilmesiydi.

Böylece yeşil önlükler gitti

ve polyester ve çiçek desenleri geldi.

(Kahkaha)

Saçlarım uzadığında üzerimde denedikleri

saç modellerinden bahsetmeyeceğiz.

Ama mavi saça hayır demedim.

(Kahkaha)

Sonuç olarak da,

konuşmayı öğrenmem gerektiğine karar verdiler.

Konuşamazsan ve göremezsen kendi ayakları üzerinde

duran birisi olamazsın.

Bu bakımdan görememeyi başka bir tarafa bırakıp,

beni konuşturmaları gerektiği düşüncesine kapıldılar.

Böylece oranın müdürü Sally,

gündüzleri bana konuşmayı öğretiyordu.

Bu pek de kolay değildi, çünkü çocukken

insan her şeyi hemen kanıksıyor.

Farkına varmadan öğrenme gerçekleşiyor.

Ama ben büyüktüm ve benim için bu utanç vericiydi,

yeni gırtlağımla dilimi

ve yeni dişlerimle dudaklarımı

birlikte kullanıp

nefesi yakalayarak sözcüğü dışarı çıkarmalıydım.

Ben de iki yaşındaki bir çocuk gibi davranarak

çalışmayı reddettim.

Ama oradakilerin daha iyi bir fikri vardı.

Bu işi benim için eğlenceli bir hale sokacaklardı.

Bana geceleri açık saçık kelimelerle Scrabble öğretiyorlardı,

(Kahkaha)

ve de gizlice, bir denizci gibi

küfretmenin yollarını gösteriyorlardı.

Bu yüzden de Sally kendime güvenimi sağlayınca

ilk sözcüklerimi söylediğimde ağzımdan çıkanların

ne olduğunu hayal gücünüze bırakıyorum.

(Kahkaha)

Neticede olarak oradan ayrıldım.

Alzheimer'a yakalanmış eski bir öğretmenim

bana yazma öğretme görevini üstlendi.

Her şeyi tekrar etmek aslına bakılırsa hoşuma gidiyordu.

Bu yüzden de öylece devam ettik.

(Kahkaha)

Benim için en çarpıcı anlardan birisi

göremeyen birisi olarak yeniden karşıdan karşıya

geçmeyi öğrenmek oldu.

Onun için gözlerinizi kapatın.

Ve bir yolun karşısına geçmeniz gerektiğini hayal edin.

Sokağın mesafesini bilmiyorsunuz

ve düz mü gittiğinizin farkında değilsiniz

ve yanınızdan geçen arabaların seslerini duyuyorsunuz

ve sizi bu duruma sokan

korkunç bir kaza geçirmiştiniz.

Bu yüzden de aşmam gereken iki engel vardı.

Birisi travma sonrası stres bozukluğuydu.

Ve de ne zaman kaldırımın kenarına ya da köşesine yaklaşsam

paniğe kapılıyordum.

İkincisi de

sokağın karşısına nasıl geçileceğini bulmaktı.

Hal böyleyken yaşlılardan birisi yanıma geldi

ve beni yolun kenarına itip şöyle dedi,

"Geçmeyi düşündüğün zaman, bastonunu yola doğru uzat.

Ona çarpan olursa, sokağa sakın fırlama."

(Kahkaha)

Bu çok mantıklı bir şeydi.

Ama yolda uçup giden

üçüncü bastondan sonra,

kaynakları biraraya getirmelerinin farkına vardılar

ve para topladılar,

bu sayede Braille Enstitüsü'ne gittim

ve gözleri görmeyen birisine gereken

becerileri öğrendim

ve de hayatımı değiştiren

bir rehber köpeğim oldu.

Bir de üniversiteye de geri dönebildim

çünkü huzur evi sakinleri bana fon sağlamışlardı

ve rehber köpeğim ve kazandığım becerilerim vardı.

10 yıl sonra görme duyumu geri kazandım.

Sihirli bir şekilde değil.

Üç tane ameliyat geçirdim,

bunlardan birisi de deneyseldi.

Bu bir robotik cerrahiydi.

Gözümün arkasındaki hematomayı aldılar.

En büyük şansım

dünyanın ilerlemiş olması

ve yeniliklerin

ve diğer yeni şeylerin -

cep telefonlarının, laptopların

bütün bu daha önce görmediğim şeylerin ortaya çıkmasıydı.

Ve görmeyen birisi olarak,

görsel hafızanız yavaş yavaş kayboluyor

ve bunun yerini eşyalar hakkındaki hisleriniz

ve sesler

ve kokular alıyor.

Bu yüzden bir gün odamda oturuyordum

ve odamda oturan bu şeyi gördüm

ve onu bir canavar sandım.

Ve onun yanından geçiyordum.

Ve "Ona dokunacağım" dedim.

Ve dokunca da düşündüm ki,

"Tanrım, bu bir çamaşır sepetiymiş."

(Kahkaha)

Yani insan görebilince

her şey farklı oluyor

çünkü nesneleri olduğu gibi kabul ediyorsun.

Ama göremeyince,

eşyalarla ilgili dokunmaya dayalı bir hafızan oluyor.

En büyük şansım ellerime bakıp

ömrümün 10 yılını kaybettiğimi görmekti.

Bu sürenin bir sebep için harcandığını

ve ailem ve arkadaşlarım için geçtiğini düşünüyordum.

Ama yeniden bakınca,

bu sürenin benim için de geçip gittiğini

ve çevremi yakalamam gerektiğini fark ettim,

Bu yüzden çabalamaya devam ettim.

Kaza geçirdiğim zaman kitle kaynak ve köklü işbirliği

gibi sözcükler ortada yoktu.

Ama kavram doğru çıktı --

insanlar beni yeniden yaratmak için insanlarla iş birliği yapıyorlar;

insanlar beni yeniden eğitmek için insanlarla iş birliği yapıyorlardı.

Eğer ileri seviyede bir

köklü işbirliği olmasaydı burada duruyor olamayabilirdim.

Çok teşekkür ederim.

(Alkış)