Што учиме пред да се родиме

Изненаден тест: Кога започнува учењето? Одговор: Пред да се родиме. Научната писателка Ени Марфи Пол зборува за новите истражувања кои покажуваат колку многу учиме во утробата - од ритамот на нашиот мајчин јазик, па сè до храната која ќе ни биде омилена во иднина.

Денес, мојот предмет на расправа е учењето.

И во тоа име, сакам да почнеме со еден изненаден тест.

Подготвени?

Кога започнува учењето?

Како што размислувате за прашањето,

можеби си мислите дека тоа е на првиот ден од предучилиште,

или градинка,

првиот пат кога децата се во училница со учителката.

Или пак, можеби се сетивте на детската фаза

кога децата учат како да одат и зборуваат,

и како да употребуваат виљушка.

Можеби сте слушнале за движењето ,,Нула-до-Три'',

кое тврди дека најраните години се најважни

за учењето.

Така, вашиот одговор на моето прашање би бил:

учењето започнува со раѓањето.

Денес сакам да ви претставам

една идеја, која може да биде изненадувачка

па дури може и да се чини неверојатна,

но, која е поддржана со најнови докази

од психологијата и биологијата.

А тоа е дека дел од најважното учење

се случува пред да се родиме,

додека сè уште сме во утробата.

Јас сум научен репортер.

Пишувам книги и статии за магазини.

Исто така, јас сум и мајка.

А, тие две улоги за мене се споија

во книгата која ја напишав и ја нареков „Зачетоци“.

„Зачетоци“ е извештај од првите борбени линии

на едно возбудливо ново поле,

наречено фетусни зачетоци.

Фетусни зачетоци претставува научна дисциплина

која произлезе пред само две децении,

и се заснова врз теоријата

дека здравјето и добросостојба во текот на нашите животи

се под значително влијание

од деветте месеци кои ги поминуваме во утробата.

Оваа теорија, за мене претставуваше многу повеќе од само интелектуален интерес.

Јас и самата бев бремена

додека го правев истражувањето за книгата.

И, еден од најфасцинантните увиди

кои ги стекнав

е тоа дека ние сите учиме за светот

дури и пред да влеземе во него.

Кога ги држиме нашите бебиња за првпат,

можеби си мислиме дека тие се неиспишана табла,

необележана од животот,

но всушност, тие веќе се обликувани од нас

и од светот во кој живееме.

Денес, сакам со вас да споделам неверојатни нешта

кои научниците ги откриваат

за тоа што фетусите учат

додека сè уште се во стомачињата на нивните мајки.

Најпрво,

тие го учат гласот на нивната мајка.

Затоа што, звуците од надворешниот свет

мора да патуваат низ стомачното ткиво на мајката

и преку амниотичната течност која го опкружува фетусот,

гласовите кои фетусите ги слушаат,

започнувајќи околку четвртиот месец на бременост,

се неми и придушени.

Еден истражувач вели

дека веројатно звучат многу како гласот на учителката на Чарли Браун

во стариот цртан „Pеanuts“.

Но, гласот на бремената жена

одѕвонува низ нејзиното тело,

па затоа фетусот може многу полесно да го слушне.

И, затоа што фетусот е со неа цело време,

многу пати го слуша нејзиниот глас.

Откако бебето ќе се роди, го препознава нејзиниот глас

и повеќе сака да го слуша него

отколку било кој друг.

Од каде го знаеме ова?

Новороденчињата немаат многу способности,

но сепак многу се добри во шмукањето.

Имајќи го на ум овој факт, истражувачите

користат две гумени брадавици,

и ако бебето ја шмука едната,

слуша снимка од гласот на неговата мајка

на слушалки,

а, доколку ја шмука другата брадавица,

слуша снимка од нечиј друг женски глас.

Бебињата веднаш покажуваат што сакаат

избирајќи ја првата брадавица.

Научниците, исто така, го користат фактот

што бебињата успоруваат со шмукањето

кога нешто им е интересно,

и продолжуваат со брзото шмукање

кога ќе им здосади.

На овој начин истражувачите открија

дека, откако жените читале на глас повеќе пати

дел од Dr.Seuss - овата „The cat in the hat“ додека биле бремени,

нивните новороденчиња го препознаваат тој дел

кога ќе го слушнат надвор од утробата.

Мојот омилен експеримент

е тој кој покажува дека бебињата

на жените кои гледале одредена сапунска серија

секој ден за време на нивната бременост

ја препознаваат најавната шпица од таа серија

откако ќе се родат.

Така, фетусите учат дури и за

јазикот на кој се зборува

во светот во кој ќе бидат родени.

Една студија објавена минатата година,

откри дека од моментот на раѓање,

бебињата плачат на акцентот

на кој зборува нивната мајка.

Француските бебиња плачат повишувајќи го тонот,

а германските бебиња пак така што го снижуваат,

имитирајќи ги мелодичните контури

на тие јазици.

Зошто овој вид на фетусно учење

би бил корисен?

Можеби еволуирал за да го помогне преживувањето на бебето.

Од моментот на раѓање,

бебето најмногу реагира на гласот

на личноста која најмногу се грижи за него,

неговата мајка.

Дури и неговиот плач

звучи како јазикот на неговата мајка.

Ова ќе ја натера мајката уште повеќе да го засака бебето,

а тоа пак ќе биде многу поволно за бебето,

помагајќи му

да научи како да го разбира и зборува

сопствениот мајчин јазик.

Но, фетусите не учат

само за звуците кога се во утробата.

Туку и за вкусовите и мирисите.

До седмиот месец на бременост,

пипките за вкус на фетусот се целосно развиени,

и неговите рецептори за мирис, кои му овозможуваат да мириса,

исто така функционираат.

Вкусовите на храната кои бремената жена ги јаде,

допираат до амниотичката течност,

која фетусот постојано

ја голта.

Бебињата ги паметат и повеќе им се допаѓаат

овие вкусови, штом ќе излезат од утробата.

Во еден експеримент, група бремени жени

беше замолена да пие сок од моркови

за време на третото тромесечје на бременоста,

додека друга група на бремени жени

пиеја само вода.

После шест месеци, новороденчињата на жените

беа понудени со мешавина од житарки и сок од морков,

а, нивните лица беа набљудувани додека ги јадеа.

Потомците на жените кои пиеја сок од моркови

јадеа повеќе житарки со вкус на моркови

и според изгледот,

се чинеше и дека уживаат во тоа.

Еден вид на француска верзија на овој експеримент

беше изведена во Дижон, Франција,

каде истражувачите открија

дека бебињата на мајките кои конзумирале

храна и пијалоци со вкус на анасон за време на бременоста,

повеќе го сакале анасонот

на нивниот прв ден од животот,

ист бил случајот и на повторениот тест,

на нивниот четврти ден од животот.

Бебињата чии мајки не јаделе анасон за време на бременоста,

покажале реакција која грубо протолкувана би значела „бљак“.

Ова значи дека

фетусите успешно научиле од нивните мајки

која храна е добра и безбедна.

Фетусите, исто така, учат

за културата од која ќе бидат дел и тоа

преку еден од најмоќните елементи на културата,

а, тоа е храната.

Се запознаваат со карактеристичните вкусови и зачини

на сопствената култура

дури и пред да се родат.

Се покажа дека фетусите учат дури и поважни работи.

Но, пред да дојдам до тоа,

сакам да се осврнам на нешто за кое можеби размислувате.

Концептот наречен фетусно учење

може да ги објасни вашите обиди да го збогатите фетусот,

така што му пуштате Моцарт преку слушалки

ставени на бременото меше.

Но, всушност, деветмесечниот процес

на вајање и обликување кој се одвива во утробата

е многу подлабок и посуштествен отколку тоа.

Голем дел од она што бремената жена го среќава во секојдневието,

воздухот кој го диши,

храната и пијалоците кои ги внесува,

хемикалиите на кои е изложена,

па дури и емоциите кои ги чувствува,

на некој начин ги споделува со нејзиниот фетус.

Тие сочинуваат една мешавина на влијанија

индивидуални и карактерни

како и самата жена.

Фетусот ги впива овие влијанија

во своето тело,

тие стануваат дел од неговата крв и месо.

А, честопати прави и нешто повеќе.

Овие мајчински придонеси ги третира

како податоци,

кои јас ги нарекувам „биолошки разгледници“

од надворешниот свет.

Значи, во утробата фетусот не ја учи

Моцартовата „Магична флејта“,

туку одговорите на прашањата кои се многу поважни за неговото преживување.

Дали ќе биде родено во свет на изобилство,

или на оскудност?

Дали ќе биде на сигурно и заштитено,

или ќе се соочува со постојани опасности и закани?

Дали ќе живее долг, исполнет живот,

или краток и опустошен?

Исхраната и особено нивото на стрес на бремената жена

се важни показатели за состојбите во надворешниот свет,

тие се како прст подигнат кон ветрот.

Последичното подесување и прилагодување

на мозокот и другите органи на фетусот

е дел од она што нам луѓето

ни дава огромна флексибилност,

способност да вирееме

во најразлични околини,

од село до град,

од тундра до пустина.

За крај, сакам да ви раскажам две приказни

за тоа како мајките ги учат нивните деца за светот

уште пред и да се родат.

Есента 1944та година,

најтемните денови од Втората светска војна,

германските трупи ја блокирале западна Холандија,

спречувајќи ги сите пратки со храна.

Почетокот на нацистичката опсада

била проследена со една од најсуровите зими дотогаш забележани,

толку студена, што водата во каналите замрзнала.

Наскоро, храната ја снемувало,

а многу Холанѓани преживувале со само 500 калории дневно,

што е четвртина од тоа што го конзумирале пред војната.

Како што неделите на глад прераснале во месеци,

некои почнале да јадат пупки од лалиња.

До почетокот на мај,

внимателно чуваните резерви со храна,

целосно биле истрошени.

На повидок било масовно изгладнување.

И тогаш, на 5ти мај, 1945та,

на опсадата ѝ дошол крајот

кога Холандија била ослободена

од страна на сојузниците.

„Зимата на гладот“, како што подоцна станала позната,

убила 10,000 луѓе,

а ослабнала уште илјадници.

Но, уште една популација била погодена за време

на опсадата, 40,000 фетуси

кои се наоѓале во утробите.

Ефектите на неухранетост за време на бременоста,

биле забележливи преку

повисоките стапки на мртвородени,

преку дефектите, ниската тежина при раѓање

и детската смртност.

Но, едни други ефекти останале скриени со години.

Децении после „Зимата на гладот“,

истражувачите документирале

дека луѓето, чии мајки биле бремени за време на опсадата,

имаат поголема тежина, повеќе дијабетис,

и повеќе срцеви заболувања во подоцнежниот живот

отколку лицата кои биле носени во нормални околности.

Преднаталното гладување на овие лица,

се чини дека ги променило нивните тела

на безброј начини.

Тие имаат повисок крвен притисок,

послаб профил на холестеролот,

како и намалена толерантност кон глукозата,

што е предвесник на дијабетисот.

Зошто неухранетоста во утробата

подоцна доведува до болест?

Едно објаснување

е дека фетусите го извлекуваат најдоброто од лошата ситуација.

Кога храната е оскудна,

тие ги пренасочуваат хранливите состојки кон критичниот орган, мозокот,

а, настрана од другите органи

како што се срцето и црниот дроб.

На кратки стази ова му помага на фетусот да преживее,

но, сметката доаѓа подоцна во животот,

кога тие органи, кои биле претходно истоштени,

сега стануваат поподложни на болести.

Но, тоа можеби не е сè што се случува.

Се чини дека фетусите земаат информации

од внатрешната средина на утробата,

и според тоа ја кројат својата физиологија.

Тие се подготвуваат

за светот кој се наоѓа

надвор од утробата.

Фетусот го прилагодува својот метаболизам

и другите физиолошки процеси

предвидувајќи ја средината која го очекува.

Предвидувањата фетусот ги прави врз основа

на тоа што јаде неговата мајка.

Оброците кои една бремена жена ги внесува

содржат еден вид приказна,

бајка за изобилство

или пак, мрачна хроника за оскудност.

Oваа приказна содржи податоци

кои фетусот ги користи

за да го организира своето тело и своите системи.

Ова е прилагодување кон условите кои преовладуваат,

кое го олеснува идното преживување.

Соочено со екстремно ограничени ресурси,

детето со помала величина и намалена енергетска побарувачка,

всушност, има поголема веројатност

да ја достигне зрелата доба.

Вистинскиот проблем настанува

кога бремените жени се, во одредена смисла, непрецизни раскажувачи,

доколку фетусите научат

да очекуваат свет на оскудност,

а, наместо тоа, бидат родени во свет на изобилство.

Токму ова им се случило на децата од холандската „Зима на гладот“.

Нивната повисока стапка на дебелина,

дијабетис и срцеви болести

се резултат на тоа.

Телата кои се ’изградени’ да ја задржуваат секоја калорија,

се нашле во поствоен Западен свет

чијашто исхрана содржи премногу калории.

Светот за којшто учеле додека биле во утробата

не бил ист

како оној во кој се родиле.

Еве една друга приказна.

Во 08:46 наутро, на 11ти септември, 2001ва година,

имаше десетици илјади луѓе

во близина на Светскиот трговски центар

во Њујорк.

Патници кои слегуваат од возовите,

келнерки кои ги поставуваат масите за утринската навалица,

брокери кои веќе зборуваа по телефони на Вол Стрит.

1,700 од овие луѓе беа бремени жени.

Кога авионите удрија и кулите се срушија,

многу од овие жени го искусија истиот ужас

низ кој поминаа и другите преживеани во несреќата,

големиот хаос и збунетост,

облаците кои содржеа

потенцијално отровен прав и рушевини,

огромниот страв за нивните животи.

Околу една година подоцна,

истражувачите прегледаа една група жени

кои биле бремени

во време на нападот на Светскиот трговски центар.

Kaj бебињата на жените

кои развиле пост-трауматски стрес синдром,

или ПТСС,

истражувачите открија биолошки маркер кој ги прави

склони кон ПТСС.

Овој ефект беше најмногу изразен

кај децата чиишто мајки ја искусиле катастрофата

за време на третото тромесечје.

Со други зборови,

мајките со пост-трауматски стрес синдром

на своите деца им ја пренеле склоноста кон ПТСС,

уште во утробата.

Сега, размислете за ова:

пост-трауматскиот стрес синдром

е реакција на доста голем стрес,

кој на жртвите им предизвикува преголемо и непотребно страдање.

Но, можете и поинаку да гледате на ПТСС.

Тоа што нас ни изгледа како патологија,

можеби е адаптивно

во некои околности.

Во особено опасна средина,

карактеристичните манифестации на ПТСС,

како што е зголеменото внимание,

брзото реагирање на опасност,

може да спаси нечиј живот.

Идејата дека пренаталниот пренос на ризикот од ПТСС е адаптивен

е сè уште хипотетичка,

но, јас сметам дека е суштинска.

Тоа би значело дека, дури и пред раѓањето,

мајките ги предупредуваат своите деца

дека надвор светот е див,

велејќи им: „Внимавај“.

Дозволете ми да појаснам.

Целта на овие истражувања не е да ги обвинуваме жените

за она што се случува во текот на бременоста.

Целта е да откриеме како да го подобриме

здравјето и добросостојбата на следната генерација.

Тој важен напор, мора да вклучи фокус

на тоа што фетусите учат

за време на деветте месеци кои ги поминуваат во утробата.

Учењето е една од најсуштествените активности во животот,

и започнува многу порано

отколку што некогаш сме замислувале.

Ви благодарам.

(Аплауз)