-
Səslənmə: Bitcoin son vaxtlar
çox diqqət toplayan
-
yeni bir virtual valyuta sistemidir və
-
həqiqətən bitcoin içərisinə
-
daldığım və bunun necə işlədiyini ətraflı
izah etdiyim
-
bir sıra videolar çəkəcəyimi düşünürdüm və
-
bu serialdakı ilk video üçün
-
planım bu mexaniklərdən bəzilərini yüksək
-
səviyyədə təsvir etməkdir.
-
Sonra sonrakı videolarda
edəcəyim
-
şey, bu ilk videoda toxunduğum
bütün əsas məqamların
-
bir az daha dərininə getməkdir.
-
Ümid edirəm ki, bu video
seriyasının sonunda
-
sadəcə bir bitcoinin nə
olduğunu yox, həm də
-
əməliyyatların necə başlandığının
-
mexanikasını da anlayacaqsınız.
-
Bu əməliyyatlar üçün doğrulamanın necə baş
-
verdiyini görəcək və birinin
-
həqiqətən "bitcoin mədənciliyi"
kimi tanınan
-
bir müddətdə iştirak etməsinin
-
nə demək olduğunu öyrənəcəksiniz,
-
və bu, bu yaxınlarda bitkoinlə
-
maraqlanmısınızsa, eşitdiyiniz
termin ola bilər.
-
Bitkoin sxeminin kifayət
qədər iştirak
-
etdiyini də qeyd etmək istəyirəm.
-
Bütün müvafiq detalları həqiqətən əhatə
-
etmək üçün bir az vaxt lazımdır,
-
və mənə bitcoin kimi bir sxemə həqiqətən
-
başınızı sarmağın ən yaxşı yolu,
-
inamı bir az dayandırmaq və bu bütün
-
detallara məruz qalmaqdır.
-
Indi, şübhəsiz, sizin çoxlu suallarınız
-
olacaq, amma mənim
-
istəyim bu video seriyasının
sonunda müvafiq
-
daşların hamısının aşmış olması və sizin
suallarınızın
-
müvafiq olaraq
-
cavablandırılmasıdır, lakin
-
ora çatmaq qismən biraz zaman ala bilər
-
çünki mən bunları dərk edilən
şəkildə təsvir etməyə
-
çalışacam və və bu, sxemin
-
kifayət qədər hissələrini izah
edə bilməyincə bəzi
-
detalları tərk etməyi əhatə edə bilər
-
və sonra bu təfərrüatları
-
içəri keçərkən əlavə
-
edim, yol boyu çox kiçik məqam
-
və nüanslar altında qalmasın,
-
amma hər şeydən keçdiyim zaman ümumi sistem
-
haqqında bir fikir əldə edirsiniz.
-
Bununla da icazə verin, başlayım.
-
İlk öncə,Bitcoinin həqiqətən
-
mərkəzləşdirilməmiş valyuta kimi təsvir
-
olunmasına işarə etmək istəyirəm,çünki
-
bitcoins istehsalında və ya əməliyyatında
iştirak edən heç bir
-
mərkəzi bank və ya müəssisə yoxdur,və
faktiki olaraq
-
bir bitcoin içərisində baş
verənlər, bütün
-
əməliyyatlar həqiqətən
peer-to-peer şəbəkəsi
-
kimi tanınan bir şey tələb edir,
-
protokolun həyata keçirilməsinin
və istifadə edilməsinin
-
fərqli aspektləri barədə
-
kollektiv olaraq razılaşan yalnız
fərdi hostlar şəbəkəsi.
-
Bitcoin özü bəzən kriptovalyutası
-
olaraq da adlandırılır,və
-
kriptovalyuta
-
deyərkən Bitcoin əməliyyatlarının
baş verməsini
-
asanlaşdırmaq və ya həqiqətən təmin
etmək üçün bir çox
-
kriptoqrafik texnika istifadə etdiyimizi nəzərdə tuturam
-
və və bu texnikaların bəzilərinə dair
-
ayrıca videolar hazırlayacam
-
ancaq mərkəzləşdirilməmiş və
-
bir növ kripto valyutası olduğuna görə
-
indi nominal dəyərində götürün.
-
Həm də qeyd etmək istəyirəm ki, "bitcoin"
-
ifadəsinin özü bir az qarışıq ola bilər,
-
və bir çox cəhətdən,
bitcoin
-
əməliyyatları ənənəvi
sikkə əməliyyatlarına
-
bənzəmir, çünki qlobal bir kitabın bir
-
növündə həqiqətən girişləri təmsil edir,
-
və bununla demək istəyirəm ki, tutaq ki
-
bir əməliyyat baş verir, və deyək
-
ki, əməliyyat, ya da iki tərəf arasında
-
baş verir və biz onlara
-
Alice və Bob deyəcəyik,
-
hansı ki bir çox kriptoqrafik protokollarda iştirak
-
edən tərəfləri təsvir etmək üçün
-
istifadə olunan ənənəvi adlardır,
-
və təsəvvür edin ki, Alisa köçürmək
istəyir və ya həqiqətən də
-
Bobun sahib olduğu
-
müəyyən miqdar
-
bitkoini təyin etmək istəyir,
-
və bu əməliyyatı, həqiqətən,
-
bir növ dəftərdəki bir giriş kimi
düşünə bilərsiniz,
-
və davam etmədən əvvəl qeyd
etmək istəyirəm
-
ki, Alice və Bob kimi terminlərdən istifadə
-
etsəm də, bitcoin kontekstində
-
həqiqətən nəzərdə tutduğum şey fiziki
-
mənada həqiqi şəxsiyyət deyil,
-
amma həqiqətən, Alisa və Bob bitkoin
-
sistemində oxşarlıqdır və
-
bu oxşarlıqlar tətbiqetmədə
-
sadəcə Alisa və
-
Bobun real dünyadakı şəxsiyyətləri
-
ilə əlaqələndirilməli olmayan
-
rəqəmlər toplusudur.
-
Bu tutumda, bitkoini istənilən bir
-
şəkildə düşünə bilərsiniz,
-
həqiqi adlardan çox təxəllüs olmağı
-
həqiqətən effektivdir və
-
və fikir budur ki, bitcoin həqiqətən
-
daha çox təxəllüslü bir protokol halına gəlir,
-
insanlara təxəllüsləri ilə
müraciət edildiyi
-
və bitcoin sistemindən istifadə
-
edərək əməliyyat keçirmək
-
istəyən istifadəçilərə bir dərəcə məxfilik təmin edir.
-
İndi Alice və Bob arasındakı bir əməliyyatda,
-
Alice'in əsasən edəcəyi
-
şey bir neçə fərqli rəqəm göstərməkdir.
-
Boba nə qədər bitcoin ayırmaq
-
istədiyini təyin etməlidir.
-
Deyək ki, Alice özünün
50 bitcoini ilə başladı.
-
O qərar verə bilər ki, tutaq ki,
-
Boba 30 bitkoini versin və deyək ki,
-
bir neçə bitcoinin özünə
-
qaytarılmasını istəyir,beləliklə
-
müəyyənləşdirməlisiniz, və ya
-
daha doğrusu Alisa nə qədər
-
dəyişiklik alacağını müəyyənləşdirməlidir,
-
beləliklə, bu halda deyək ki,
-
onun dəyişməsi özü üçün 18 bitkoin olacaq,
-
və sonra qalan 2 bitcoin bir
-
əməliyyat haqqı olacaq,
-
və bir əməliyyat haqqının nə
demək ollduğunu
-
bir az sonra danışacağıq,
-
və gələcək videolarda da bunu ətraflı
-
aydınlaşdırmağı düşünürəm,
ancaq bu Bitcoin
-
şəbəkəsindəki digər qovşaqlar üçün
-
Alisanın bu əməliyyatın bəzi
təfərrüatlarını
-
Bob üçün doğrulamasında kömək etməsi
üçün bir təşviqdir.
-
İndi, Alice bu əməliyyat
məlumatlarını götürəcək
-
və rəqəmsal imza kimi
tanınanları bu əməliyyat
-
detallarına tətbiq edəcək,
-
və rəqəmsal imza əsasən
-
ənənəvi imzanın riyazi analoqudur.
-
Bu, həqiqətən Alisanın şəxsiyyətini bu
-
əməliyyatın təfərrüatlarına bağlayır.
-
Alice'in şəxsiyyəti dedikdə, yenə
də bitcoin
-
sistemindəki şəxsiyyətini nəzərdə
tuturam və bu bağlama
-
kriptoqrafik cəhətdən
-
həqiqətən güclü bir şəkildə edilir.
-
İndi,bu əməliyyatın detalları
-
bir dəfə baş
-
verdikdən sonra yayımlanacaq,
-
bu səbəbdən Alice bu əməliyyat detallarını götürəcək
-
və bitcoin düyünlərini təmsil edən
-
peer-to-peer şəbəkəsindəki bütün
-
qovşaqlara effektiv şəkildə yayacaq.
-
İndi Bob, bu əməliyyat haqqında məlumat
-
aldıqda, peer-to-peer
-
şəbəkəsi üzərindən alır.
-
Yəqin ki, əməliyyatın bir
-
hissəsini yoxlayacaq.
-
Məsələn, Alisanın deyək ki,50 bitkoinlə
-
başlamasını və
-
ona 50 bitcoin-dən çox pul köçürməyə
-
çalışmamasınını və s.
-
rəqəmlərlə düzgün işlədiyini
yoxlaya bilər.
-
Bu iddiaların bəzilərinin doğru olduğu
-
ilə əlaqəli bəzi kriptoqrafiya səbəbi ilə
-
riyazi bir zəmanət alacaq,
-
deyək ki, Alisanın sahib
olduğu iddia etdiyi
-
bitcoinlərə sahib
-
olduğunu və bu bitkoinləri
-
ona vermək istəməsini ifadə etdi,
-
lakin hələ bilməyəcəyi şey,
Alisanın
-
həqiqətən o bitkoinləri
zaman içərisində və ya
-
bəlkə də bu nöqtədən əvvəl başqa birinə
-
köçürməyə çalışdığı olub-olmamasıdır.
-
Bu vəziyyəti necə idarə etdiyimizi,
-
və bu arada qeyd etməliyəm
-
ki,Alisanın bu konsepsiyası,
deyək ki, iki dəfə pul
-
xərcləməyə çalışdığını,
-
rəqəmsal elektron valyuta sistemləri
-
kontekstində bu konsepsiya ikiqat
-
xərcləmə olaraq bilinir,
-
və bu, virtual valyutalara sahib
-
olduğunuz zaman narahat olmağınız
-
lazım olan bir şeydir,çünki
kiminsə bu əməliyyatı
-
təmsil edən nömrələri kopyalayıb
-
başqa yerdə istifadə etməyə
çalışması çox asandır.
-
Əsasən ikiqat xərcləmə
-
riskini azaltma üsulumuz,
bitcoin madencileri
-
kimi tanınan bu peer-to-peer
-
şəbəkəsindəki müəyyən bir
-
qovşaqlardan ibarətdir.
-
Bu termini bitcoin mədəncilərini eşitmiş
-
ola bilərsiniz və
bitcoin mədənciləri
-
əsasən spesifik şəxslərdir,
-
bu peer-to-peer şəbəkəsindəki
xüsusi qovşaqlar,
-
və əsasən etdikləri və gördükləri
-
bütün əməliyyatları
-
götürmələri,
-
bütün bu əməliyyatları dinləyirlər;
-
yalnız Alice və Bobun deyil,
-
baş verən digər əməliyyatları
-
və bu əməliyyatları
-
aparacaqlar və nəticədə bu
-
əməliyyatları aparacaqlar
-
və onları əməliyyat bloku ilə
müqayisə edəcəklər.
-
Beləliklə, əsasən əvvəllər
-
qeyd olunmamış bütün
əməliyyatların qeydidir.
-
Deyək ki, bir əməliyyat barədə
düşünsəniz, bir dəftər
-
maddəsi olaraq, bir əməliyyat
-
blokunu, tutaq ki, bir kitab
-
kitabının bütün səhifəsini təmsil edən
-
kimi düşünə bilərsiniz.
-
Bu bitcoin madencileri bu bloka da
daxil olacaqlar, bütün bu qeyd
-
əməliyyatlara əlavə olaraq, bu
-
bloka yalnız özləri üçün bu mədəncilik
-
səylərinə görə mükafatlandırmaq
-
üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi
-
əməliyyatı da daxil edəcəklər.
-
İndi bir əməliyyat bloku əvvəlki
əməliyyat
-
blokunun kodlaşdırmasını da
ehtiva edəcəkdir,
-
beləliklə bir qədər davamlılıq olacaq,
-
və sonra bitcoin mədənciləri
bu əməliyyatlarla
-
əlaqəli xüsusi hazırlanmış bir
-
sıra ardıcıllığı da daxil edəcəklər və
-
bu rəqəmlər ardıcıllığı bir işin sübutu
-
kimi tanınır və bu işin sübutu adlanır,
-
çünki bu yaratmaq
-
həqiqətən çətin olan,çox səy
-
tələb edən bir şeydir və bu növ
-
yalnız kimsənin istəksiz bir
şəkildə bitcoin
-
mədəni ilə əlaqəli olmasını çətinləşdirir,
-
ancaq bunun həqiqətən bir
hesablama səyləri
-
göstərmələrini tələb edir,
-
əsasən bu əlavə ödəniş mükafatını almaq
-
müqabilindədir
-
və bu əməliyyat haqqını almaq əvəzinə
-
Alisanın bu cür işlərlə məşğul olacağını
-
vəd edəcəklərini söylədilər.
-
Ayrı bir videoda iş sübut
-
protokollarının nə olduğunu
daha ətraflı danışacağam.
-
İndi hər bir əməliyyat bloku
əvvəlki əməliyyatlar
-
haqqında məlumat ehtiva etdiyi üçün
-
həqiqətən başa çatdığınız
-
şey yalnız bir blok deyil.
-
Nəticədə bir əməliyyat
zənciri kimi düşünə
-
biləcəyiniz şeyə sahibsiniz və buna
-
əməliyyat blok zənciri deyə bilərsiniz.
-
Fikir bir bitcoin madencisinin bütün
bu
-
qeyd olunmamış əməliyyatları
ehtiva edən ataksiya
-
blok zəncirini qura biləcəyi anda,
-
və bu işin sübutu, o
-
bu zəncirin detallarını bütün qovşaqlara,
-
bitcoin üçün peer-to-peer şəbəkəsindəki
-
bütün həmyaşıdlarına yayacaq.
-
Və sonra yeni yayımlanan zəncir
bir növ təsdiqlənib düzgün
-
xüsusiyyətlərə cavab verdikdə,
-
şəbəkədəki düyünlər sadəcə
-
istifadə etməyə başlayacaq,
-
və bu zəncirə yeni
əməliyyat blokları
-
əlavə etməyə başlayacaqlar.
-
Onlar hələ işlənməmiş
-
bir şey alacaqlar
-
və işin davamlılığını düzgün
şəkildə tapan düyün
-
tərəfindən yayımlanan əməliyyat
-
zəncirinə daxil olmağa başlayacaqlar.
-
İndi bu əməliyyat blok zənciri,
-
həqiqətən bitcoinis kontekstində
edəcəyimiz,
-
düyünlər yalnız tərkibini
-
yaratmaq üçün ən çox işi
-
əks etdirən əməliyyat bloku
-
zəncirini nəzərdən keçirəcəyik,
-
və yenə də, qeyd etdiyim bu sübut var ki, müəyyən bir növ müəyyənləşdirmək
-
üçün istifadə olunur, bu, əməliyyat
-
blok zəncirinin meydana gəlməsində hansı
-
işin iştirak etdiyini müəyyənləşdirir.
-
Ən uzun olan bitcoin sistemindəki
-
müqəddəs hesab ediləcək.
-
Gələcək mədəncilerin yalnız içərisində ən
-
çox əməyi olan zəncirdən
işləmələri lazım idi.
-
İndi diqqətçəkən budur ki, bütün
-
proses mərkəzsizləşmişdir.
-
Əslində əməliyyatda iştirak edən bir
bank və ya
-
mərkəzdən etibarlı bir təşkilat yoxdur.
-
Ümid edirəm ki bu ilk video, bitcoin
-
sisteminin yüksək səviyyəli mexanikası
-
üçün bir az təsvir verdi.
-
Açıq qalan bir çox daş var və
-
sonrakı videolarda edəcəyim bu
-
detalları əhatə etməklə başlayır
-
və əminəm ki, çox sualınız var
-
və gələcək videolar bu sualların
-
bəzilərinin cavablandırılmasına kömək edəcəkdir.