Làm thế nào định giá cuộc đời mình? | Clay Christensen | TEDxBoston

Buổi nói chuyện này diễn ra tại một sự kiện TEDx sử dụng format của TED nhưng được tổ chức độc lập bởi một cộng đồng địa phương. Tìm hiểu thêm tại http://ted.com/tedx

"Việc bạn thành công trong công việc là rất quan trọng, nhưng điều đó không định giá cuộc đời bạn."

Chúng ta thường xuyên đánh giá thành công trong cuộc sống bằng thăng tiến trong sự nghiệp. Nhưng làm thế nào ta có thể chắc rằng quá trình đó không khiến ta không lạc khỏi những giá trị nhân văn? Clayton Christensen, giáo sư Trường Đại học Kinh tế Harvard và chuyên gia về tư tưởng đổi mới có tầm ảnh hưởng quốc tế, xem xét những quyết định hàng ngày có thể giúp ta định nghĩa cuộc sống và cân nhắc xem điều gì là thật sự quan trọng.

Xin cảm ơn rất nhiều.

Thế giới, bằng nhiều cách, đã tạo nên
một hệ thống "tổ chim".

Do đó, ta có quốc gia,

trong đó, ta có ngành nghề;

trong ngành nghề, ta có doanh nghiệp;

trong doanh nghiệp,
ta có đơn vị kinh doanh;

rồi đội nhóm;

trong đội nhóm, ta có con người;

và trong con người, ta có não bộ.

Vậy nên chúng ta "chung tổ".

Hóa ra, trong lúc tìm hiểu
về cách thức hoạt động của kinh doanh,

tôi và đồng nghiệp
đã phát triển một số thuyết.

Và khi nói "thuyết", ý tôi là
một phát biểu nhân quả,

một cách lý giải
cái gì gây ra cái gì, và tại sao.

Một số bạn hẳn đã biết một số thuyết.
Sự "phá hủy" là một thuyết.

Nó khẳng định cơ chế làm
những doanh nghiệp thành công sụp đổ,

không phải do họ không làm việc,
mà là do ai đó từ đáy thị trường đi lên.

Và cơ cấu đó, sự theo đuổi lợi nhuận
từ đáy thị trường đó,

khiến cho thành công
khó bền vững đến vậy.

Một thuyết nữa,
gọi là thuyết bảo toàn bộ phận.

Thuyết bảo toàn bộ phận giải thích
vì sao đồng euro không hiệu quả

và vì sao hệ thống thi hành SAP
lại khó và phức tạp đến vậy.

Một thuyết khác gọi là
việc-phải-hoàn-thành,

và nó khẳng định là,
đây là Clay:

tôi có những đặc điểm:
tôi, không may, đã 60 tuổi,

tôi sống ở vùng ngoại ô,
có 5 con,

và không may,
chúng đã ra sống tự lập,

cuộc sống tôi trở nên buồn tẻ.

(Cười)

Nhưng việc tôi có những đặc điểm đó

không khiến tôi ra ngoài và mua
một tờ New York Times.

Có thể có sự tương quan giữa
những đặc điểm của tôi

và khuynh hướng
mua tờ New York Times,

nhưng những đặc điểm đó
không khiến tôi hành động.

Điều khiến ta hành động

là có việc gì đó phát sinh trong
cuộc sống buộc ta phải làm cho xong nó,

và điều khiến ta mua
một sản phẩm hay dịch vụ

là vì thứ đó có thể
giúp ta hoàn thành công việc này.

Đó là cơ chế đằng sau
một quyết định mua sắm,

hiểu được công việc đó là gì.

Thế nên, sai lầm khi kết luận rằng
ngoài kia có khách hàng,

trong khi cái ta cần hiểu
là công việc đó là gì.

Tất cả cái này đều là thuyết.

Một số bạn biết và một số
tham gia nghiên cứu của chúng tôi.

Điều chúng tôi học được,
khá tình cờ,

là những phát biểu nhân quả này

áp dụng ở mọi cấp bậc trong
hệ thống "tổ chim".

Vì vậy, những thuyết giúp ta hiểu

vì sao quốc gia mất đi sức cạnh tranh,

ví dụ, vì sao Nhật Bản
từng thành công đến vậy lại tàn lụi,

vì sao Mỹ khó lấy lại
đà phát triển;

từ đó, đi xuống bên dưới,
đến đội nhóm.

Vài năm trước, trong một lớp học của tôi
ở Trường Kinh doanh Harvard.

Trong lớp này,
chúng tôi học về thuyết, cố để hiểu

rồi đưa những thuyết này
ra quan sát dưới kính,

xem xét các công ty, các nền kinh tế,
hay doanh nghiệp,

cố hiểu vì sao
mọi thứ lại diễn ra như vậy,

và những hành động nào
dẫn đến hậu quả nào.

Vào ngày cuối khoá,
thay vì yêu cầu học sinh

"nhìn qua kính"
và xem xét một công ty khác,

tôi yêu cầu họ nhìn vào gương,
và tự hỏi:

"Bạn có thể giải thích vì sao
cuộc đời bạn thành như hôm nay

vì những thuyết này không?"

và "Bạn có thể dự đoán điều gì
sẽ xảy ra trong đời mình

nếu tiếp tục làm
những điều đang làm?"

Và đó là một trải nghiệm tuyệt vời

khi thấy học sinh trở lại
vào ngày cuối khoá,

sử dụng những thuyết nhân quả
làm lời giải thích,

điều họ cần thay đổi

để cuộc sống trở nên
như mong muốn.

Và tôi nghĩ,
tôi chỉ đưa ra một số ý tưởng này

với hi vọng là
như những nhà khởi nghiệp

và những người tham vọng,
bạn sẽ sống cuộc đời như mong muốn.

Một trong những điều
chúng tôi quan sát thấy, như đã nói,

thứ giết chết các công ty thành công

là ai đó đi lên từ đáy thị trường.

Nên nếu ngược về những năm trước
trong viễn thông,

Darwin trong ngành
là Lucent và Nortel,

đã làm ra công nghệ chuyển mạch,

và cái công ty nhỏ, cũ kĩ,

tên Cisco ra đời.

Công nghệ của họ, router,
không đủ tốt để sử dụng bằng giọng nói,

nhưng họ triển khai nó ở đáy thị trường
với dữ liệu,

tiến dần lên, cuối cùng, giết chết
Lucent và Nortel.

Lý do là khi họ nhìn vào router,

nó không tốt về phương diện nào cả.

Nên họ cứ làm ra
những thiết bị chuyển mạch tốt và tốt hơn.

Và chúng tôi tự hỏi:

"Ai ở Lucent
là người quyết định

rằng họ nên ló mặt ra
để bị giết?"

(Cười)

"Và ngày nào thì họ quyết định
ló mặt để bị giết?"

Câu trả lời là, tất nhiên, chẳng ai
quyết định điều đó cả.

Thực tế, những cá nhân
trong một tổ chức rất thành công

đã làm đúng mọi thứ,
nhưng vì làm những điều này độc lập,

vốn có lý trong hoàn cảnh đó,

là khi họ hợp lại,
đó là một thảm họa.

Lý do hợp thành thảm họa

là vì họ cố tối ưu
lợi nhuận của mình

và điển hình,
cách tính lợi nhuận là:

đầu tư ngày mai
thu hồi vốn vào ngày mai

sẽ đóng góp vào
lợi nhuận mong muốn

và bền vững hơn những đầu tư
thu hồi vốn trong 10 năm.

Khi trở về
họp lớp sau đại học của tôi;

tôi tốt nghiệp MBA ở Harvard
vào năm 1979,

chúng tôi họp lớp mỗi năm năm.

Ở buổi họp lần thứ năm,,
mọi người đều vui vẻ;

hầu hết bạn cùng lớp của tôi
đều cưới những người đẹp hơn họ.

(Cười)

Họ thăng tiến trong sự nghiệp.

Nhưng đến những
buổi họp lần thứ 10, 15, 20, 25,

trời ạ, các bạn tôi tới và
không vui vì cuộc sống của mình.

Nhiều người trong số đó đã ly dị,

nhiều người cũ của họ đã tái hôn,
và đang nuôi dạy

con cái họ - những người bạn của tôi,
ở bờ khác của đất nước, xa cách.

Tôi đảm bảo
không một người bạn nào của tôi

từng dự kiến rằng
sau khi tốt nghiệp trường kinh doanh,

vào đời rồi ly dị,
và con cái sẽ ghét cay ghét đắng mình,

và được vợ/ chồng cũ của mình
nuôi dưỡng.

Dù vậy, một phần rất lớn
những bạn học của tôi

trên thực tế, đã tuân theo một kế hoạch
mà họ chưa từng dự kiến.

(Cười)

Hóa ra lý do họ làm điều đó

là vì cùng một cơ chế:
theo đuổi thành tích.

Ta, tất cả mọi người ở đây, đều được
thúc đẩy để đạt được gì đó,

và khi bạn có tí năng lượng
hay dư thời gian 30 phút,

một cách bản năng và vô thức,

bạn sẽ dùng nó cho
bất cứ hoạt động nào trong đời

cho bạn bằng chứng thành tích
nhanh nhất.

Và công việc cho ta điều đó:

ta bán hàng xong, vận chuyển
một sản phẩm xong,

xong một bài thuyết trình,

xong một vụ thỏa thuận,
được thăng chức, được trả lương.

Công việc cho ta thành tích hữu hình,
tức thì nhất.

Ngược lại, đầu tư cho gia đình
không sinh lời nhanh chóng.

Thực chất, hàng ngày,
con cái ta cư xử không đúng đắn,

và thực sự là mãi đến 20 năm sau,
bạn mới có thể nhìn chúng,

chống nạnh và nói: "Ta đã
nuôi dạy những đứa con tuyệt vời!"

Nhưng hàng ngày,
thành tích không đến

khi ta đầu tư vào các mối quan hệ
với gia đình, con cái và vợ chồng của ta.

Do đó, người muốn sống
hạnh phúc như tôi và bạn,

vì gia đình thực sự là

nguồn hạnh phúc sâu sắc nhất
trong đời,

thấy rằng, dù đó là việc ta muốn,

cách ta đầu tư
thời gian, năng lượng, và tài năng,

khiến ta đi theo một chiến thuật
không như dự kiến.

Và do vậy, tôi sẽ nói về nó
như là một vấn đề để ta suy nghĩ.

Lý do các công ty thành công tàn lụi

là vì họ đầu tư
vào những thứ cung cấp

bằng chứng thành tích
tức thời và hữu hình nhất,

và đó là lý do vì sao thành công của họ
có tuổi đời ngắn như vậy,

là do nó được vận hành bởi
những người như bạn và tôi.

Ta áp dụng cách nghĩ tương tự

vào đời sống cá nhân với
những kết quả đáng buồn.

Tôi sẽ chia sẻ tiếp
một suy nghĩ có thể giúp ích nữa.

Vài năm trước,
khi đang lái xe đi làm sớm,

đến Đại lộ Huron
ở Cambridge,

tôi có cảm giác

rằng điều gì đó quan trọng
sẽ xảy ra với Clay Christensen,

rằng tôi sẽ được trao

một cơ hội kinh doanh
có ý nghĩa hơn

so với khi
chỉ là một giáo sư già bình thường.

Vài tuần sau,

ai đó ở vị trí đó tuyên bố
ông ta sẽ rời đi,

tôi tự suy luận và đúc kết:
"Trời ạ! Vì lý do gì đó,

tôi có cảm giác mình sẽ là
người thay thế cho ông ta".

Rồi cái ngày đó đến, người ta lại
chọn một người khác

Tôi tự hỏi tại sao
mình lại có cảm giác

điều quan trọng nào đó
sẽ xảy đến với mình.

Có khi nào người ra quyết định
mất niềm tin vào tôi? Hay gì đó ...

Nhưng tôi vật lộn với việc

họ sẽ định giá cuộc đời
của Clay Christensen như thế nào?

Nếu họ không cho tôi làm lãnh đạo
của cơ quan nào đó,

làm sao tôi biết cuộc sống mình
có đáng sống hay không?

Và một lần nữa, làm sao tôi
định giá được cuộc đời mình?

Tôi nhận ra mình đã nghiên cứu
điều này rất lâu,

và đi đến một kết luận
cực lạ lùng:

rằng Chúa không thuê
kế toán hay nhà thống kê.

Và ý tôi là, vì tôi và bạn có
bộ óc giới hạn,

khi cố hiểu điều gì đó
đang xảy ra trên thế giới,

ta phải tập hợp mọi thông tin.

Trong công ty, bạn không thể kiểm kê
từng hóa đơn cá nhân,

vậy nên, bạn phải tập hợp tất cả lại

để có khoản thu,
khoản phải trả và thu nhập.

Bạn không thể kiểm kê
từng yếu tố giá cả,

do đó, bạn phải tập hợp tất cả lại
vào mục tổng chi phí,

trừ cái này khỏi cái kia,
và có được một con số,

và đó là cách ta cố hiểu thế giới.

Vì ta có bộ óc giới hạn,
ta phải tập hợp mọi thông tin.

Và ta sẽ nhìn vào con số đó
và so sánh với năm trước,

và nếu nó tốt hơn, ta nói
ta đang làm tốt hơn.

Đó là cách ta nhìn thế giới
bằng trí óc của mình.

Nó còn có một ảnh hưởng thú vị khác:

vì phải tập hợp thông tin,
ta có ý thức về cấp bậc trên thế giới

Nói cách khác,

người có cấp bậc cao trong
những tổ chức lớn

thì quan trọng hơn.

Người quản lí ít nhân lực hơn

ở cấp bậc phía dưới.

Nên ta thường có cảm giác

rằng người ở cấp bậc cao hơn
trong hệ thống này,

sẽ có cuộc sống, một cách nào đó
được định giá tốt hơn

những người ở cấp bậc dưới.

Ta đôi khi định giá cấp bậc
hay độ thành công của mình

bằng số tiền kiếm được.

Nhưng tất cả những thứ này
đều do đầu óc giới hạn của ta,

và sự tập hợp các định giá
về thành công.

Sự lựa chọn định giá này
thực ra rất quan trọng;

ví dụ, trong một công ty,

nếu bạn định giá lợi nhuận dựa trên
tài sản sau khi trừ đi các khoản chi,

đó là một tỷ lệ,

tất nhiên, bạn có thể là
người đầy sáng kiến,

phát triển
những sản phẩm thành công, mới,

lấy lợi nhuận đó
và gắn nó vào tử số của tỷ lệ,

nhưng bạn cũng có thể
giảm mẫu số của tỷ lệ

bằng cách gia công mọi thứ,

và tỷ lệ này không bị ảnh hưởng gì,

nếu bạn thêm hay trừ một chút
vào tử số;

nếu lợi nhuận được định giá dựa trên
tổng tài sản trừ khoản chi,

nó khiến ta phải quản lí nó
theo một cách đặc biệt.

Tương tự, nếu theo lời khuyên
của các giáo sư kinh tế,

định giá lợi nhuận dựa trên
độ sáng kiến,

tốc độ tiền thu vào,
(hay IRR)

đó là một tỷ lệ,

Tất nhiên, bạn có thể nâng tỷ lệ này lên
bằng cách thành công và có nhiều sáng kiến

nhưng bạn cũng có thể nâng nó lên

chỉ bằng cách đầu tư vào
những dự án ngắn hạn.

Và đó là cách nói dài dòng của:
"Cẩn thận với cách định giá

lợi nhuận trong công ty bạn"

Vậy làm sao bạn định giá
thành công trong cuộc sống?

Như đã nói, vì phải tập hợp thông tin,

ta có cảm giác
về cấp bậc, độ giàu có, và vân vân.

Nhưng lý do tôi kết luận rằng
Chúa không hề thuê kế toán,

là vì ngài có một bộ óc vô hạn,

nghĩa là ngài không phải
tập hợp thông tin

trên mức độ cá nhân của từng người

để có hiểu biết hoàn hảo về
những việc xảy ra trên cuộc đời này.

Khi nhận ra điều đó,

rằng ngài không tập hợp thông tin trên
mức độ cá nhân của mỗi người,

tôi nhận ra: "Trời ơi!

Khi có cuộc "phỏng vấn"
với Chúa vào cuối đời,

ngài sẽ không cho tôi biết

tôi đã lên cao chừng nào trong
bảng cấp bậc của một người nào đó,

hay số tiền tôi để lại
trong ngân hàng sau khi chết,

ngài sẽ nói, "Ồ, Clay, ta đã đưa
cậu vào tình cảnh đó.

Bây giờ, ta có thể nói về
những người trong đời

đã được cậu giúp đỡ
để trở nên tốt hơn,

vì cậu đã làm việc với họ, hay
là thành viên trong gia đình họ,

hay chỉ mới gặp họ,
và họ cần giúp đỡ.

Và Clay, ta đã làm cậu vướng vào
tình huống kia.

Hãy nói về những cá nhân
được cậu chúc phúc

bằng những tài năng
ta ban cho".

Và tôi nhận ra đó là cách Chúa sẽ
định giá cuộc sống của tôi;

những cá nhân mà tôi
đã giúp đỡ trong cuộc sống.

Tôi chỉ muốn nói ra điều này
như lời đúc kết thứ hai,

ít nhất, là từ những gì
Clay Christensen đang nghĩ đến,

và nó thực sự rất quan trọng

là bạn phải thành công trong
công việc của mình

nhưng điều đó không định giá
cuộc đời bạn,

Chúa không đếm,
Chúa không tập hợp thông tin;

ngài sẽ chỉ định giá bạn

dựa trên mức độ bạn giúp đỡ
người khác trở nên tốt hơn.

Chúa phù hộ bạn,

tôi hi vọng một số ý tưởng này
sẽ giúp ích cho bạn

và tất cả bạn sẽ đều thành công
theo cách mà ngài định giá.

Xin cảm ơn.

(Vỗ tay)