Đười ươi thông minh như thế nào? - Lu Gao

Xem bài giảng chi tiết tại: http://ed.ted.com/lessons/how-smart-are-orangutans-lu-gao

Cùng với con người, đười ươi thuộc phả hệ Vượn Người, đã có mặt từ 14 triệu năm trước đây. Nhưng không chỉ với bộ lông màu đỏ rực làm đười ươi khác biệt với các loại linh trưởng khác. Lu Gao chia sẻ một vài thông tin thú vị về loài linh trưởng có trí khôn tuyệt vời ở Châu Á này.

Bài giảng của Lu Gao, hoạt họa bởi Anton Bogaty.

Fu Manchu là một trong những
nghệ sĩ thoát thân nổi tiếng nhất

tại vườn thú Omaha
vào những năm 1960.

Nhưng anh ta không phải là nghệ sĩ,

anh ta là một con đười ươi.

Nhân viên sở thú khóa chuồng
của nó mỗi tối

đều kinh ngạc khi thấy
nó ở ngoài ngày hôm sau

leo trèo cùng đám bạn trên cây,

hay tắm nắng trên mái nhà.

Chỉ khi lắp camera họ mới biết

Fu Manchu đã bẻ khóa

bằng một thanh kẽm mà nó giấu
ở dưới lớp da trên má.

Đáng lẽ họ không nên ngạc nhiên như thế
trước sự khôn khéo của Fu Manchu.

Cùng với những anh em nhà khỉ khác,

như khỉ đột,

tinh tinh,

và khỉ bonobo,

chúng thuộc họ Vượn Người,

đã có mặt từ cách đây 14 triệu năm.

Không chỉ bởi màu lông đỏ rực

làm chúng khác biệt với các loài khác.

Là loài linh trưởng lớn duy nhất
ở Châu Á,

đười ươi đã thích nghi với cuộc sống
ở trên cao trong rừng nhiệt đới.

Hầu hết các kĩ năng chúng biết
được di truyền qua mối quan hệ đặc biệt

giữa con con và con mẹ,

mối liên kết mạnh mẽ nhất với loài vật
so với con người.

Mẹ đười ươi thường
chỉ sinh một con khi mang thai,

và sau tám năm mới sinh con thứ hai.

Điều này giúp đười ươi con

là con con duy nhất,

có dư thời gian để học leo trèo

và phân biệt hàng trăm loại cây
và quả trong chế độ ăn uống của chúng.

Đười ươi cái còn ở lại
với mẹ của mình tới những năm phát triển

để học cách nuôi con.

Khi lớn lên, chúng cũng phát triển
những bộ kĩ năng hợp tác xã hội phức tạp

bằng cách tương tác với đồng loại
và anh em trong nhà.

Giống như chúng ta,

đười ươi con vô thức lặp lại
biểu cảm khuôn mặt

và trạng thái của bạn bè chúng,

với hành vi gần như đồng nhất
với nụ cười và tiếng cười của con người.

Khi đã trưởng thành để tự lập,

đười ươi tiếp tục phát triển kĩ năng,

áp dụng lý thuyết vào thực hành.

Con trưởng thành làm tổ mới mỗi đêm
bằng cách cẩn thận đan các cành khô lại,

rồi đặt lá mềm lên trên
làm gối và chăn.

Việc này đòi hỏi sự khéo tay,
biết sắp xếp, và khả năng thiết kế.

Đười ươi cũng dùng nhiều loại công cụ
giúp cho cuộc sống trong rừng dễ dàng hơn.

Chúng dùng cành cây để đuổi ruồi
và gãi lưng,

làm dù khi trời mưa,

làm găng tay từ những lá to bản,

thậm chí dùng lá cây làm băng
khi bị thương.

Nhưng trí khôn của chúng thì vượt xa
đời sống trong rừng rậm.

Nghiên cứu trong môi trường kiểm soát
cho thấy đười ươi có khả năng tự nhận thức

là một trong số ít loài tự nhận ra
hình phản chiếu của mình.

Chúng có khả năng tiên đoán,
lên kế hoạch và nhận biết đáng kinh ngạc.

Trong một thí nghiệm, nhà nghiên cứu
dạy một con đười ươi sử dụng ống hút

để hút nước trái cây mà nó yêu thích
trong một cái hộp.

Sau đó nó được cho lựa chọn
giữa cái ống hút

và một quả nho có thể ăn được ngay,

và nó đã chọn cái ống hút trong trường hợp
nó lại được cho một hộp nước hoa quả nữa.

Trong một thí nghiệm khác, nó tự tìm ra
cách lấy được đậu phộng

ở dưới đáy một ống dài
bằng cách phun nước vào nó.

Mặc dù đười ươi vượt qua
các bài kiểm tra trí khôn rất xuất sắc,

có một số vấn đề chúng vẫn cần
sự trợ giúp của chúng ta.

Indonesia có tỉ lệ phá rừng
cao nhất thế giới,

với hàng triệu hecta rừng nhiệt đới
bị thiêu rụi hàng năm

cung cấp nguyên liệu cho ngành gỗ
và làm dầu thực vật.

Nạn phá rừng đẩy 30,000 đười ươi
không còn chỗ cư trú

vào tay các kẻ săn bắt trộm

Chúng giết con mẹ để bán đười ươi con
như là thú cưng quý hiếm.

Nhưng may mắn là câu chuyện
thường không kết thúc ở đó.

Những con non mồ côi được nuôi giữ
và cho một cơ hội nữa.

Tại các trường học trong rừng đặc biệt,
chúng phục hồi từ tổn thương tâm lý

và tiếp tục phát triển
các kĩ năng sống cần thiết.

Bất chấp tất cả, những con non mồ côi
cho thấy sự kiên cường đáng nể phục

và tính ham học hỏi.

Ở Malay, từ đười ươi được dịch
có nghĩa là "người ở trong rừng,"

như lời nhắc nhở về tổ tiên chung.

Dù cho đười ươi có là loài vật
thông minh nhất trên Trái Đất,

để thoát nạn tuyệt chủng chúng cần
sự sáng tạo, cảm thông, và tầm nhìn

mà loài người sở hữu.