-
Jak mówiliśmy w innych filmach,
-
średniowiecze to okres około 1 000 lat
-
w Europie, od upadku cesarstwa zachodniorzymskiego
-
w 476 r. do momentu około 1 000 lat później,
-
kiedy rodził się renesans.
-
i epoka wielkich odkryć geograficznych.
-
Kojarzy nam się z rycerzami w lśniących zbrojach
-
i ich rycerskim kodeksem,
-
z królami i zamkami otoczonymi fosą.
-
Kojarzy nam się także z systemem feudalnym,
-
w jakim fukcjonowała większość Europy
-
w wiekach średnich.
-
Wiele z Was pewnie kojarzy niektóre
-
z kluczowych postaci w systemie feudalnym
-
Na szczycie, mamy króla.
-
Król rządzi królestwem.
-
Wcale nie łatwo sprawować władzę,
-
szczególnie w średniowieczu,
-
i król może mieć długi wdzięczności w stosunku do wielu ludzi,
-
szczególnie tych, którzy pomogli mu dojść do władzy.
-
pomogli obalić poprzedniego króla lub podbić te ziemie.
-
Więc w zamian za to i by pomogli w rządzeniu,
-
król może nadać ziemie lub lenno innym ludziom.
-
Najważniejszą walutą w średniowieczu
-
w systemie feudalnym jest ziemia
-
ziemia w zamian za lojalność i służbę.
-
Ok, więc cały ten obszar to królestwo.
-
A tu - księstwo,
-
a księstwo kontroluje książę.
-
Mogli w sumie nazwać go księżycem,
-
ale to brzmiałoby zbyt poważnie.
-
Więc, król może nadać księstwo
-
księstwo księciu
-
a w zamian książę zapewnia swoją lojalność,
-
składa hołd lenny.
-
Jeśli królestwo jest w niebezpieczeństwie, książę będzie walczył
-
u boku króla, na czele własnych oddziałów.
-
Jeśli król chce podbić inne terytoria,
-
dzieje się to samo; oprócz tego płaci królowi podatki,
-
w formie pieniędzy
-
(w zależności kiedy i gdzie w średniowieczu jesteśmy)
-
lub mogą być w formie części
-
produkcji rolnej tego księcia.
-
Terminy, jakich używamy tutaj, to: książę
-
jest jednym z wasali króla
-
lub jest w stosunku wasalnym wobec króla.
-
Księstwo obejmowało z reguły dość duże terytorium.
-
W średniowiecznej Anglii, książę był
-
najwyższym tytułem szlacheckim.
-
Były różne rodzaje książąt.
-
Książę mógł mieć swoją własny posiadłość
-
lub nawet wiele posiadłości, na których rządził
-
bezpośrednio chłopami pańszczyźnianymi
-
lub wolnymi, którzy pracowali na jego ziemiach, wypracowując płody rolne,
-
które mogły pomóc wygenerować część podatku,
-
który trafia do króla lub zaopatrzyć
-
gospodarstwo księcia w niezbędne produkty.
-
Za to reszta księstwa mogła być podzielona dalej
-
i wtedy książę miał własnych wasali.
-
Więc, na przykład, ten kawałek ziemi
-
książę może przekazać komuś,
-
powiedzmy - hrabiemu, więc nazywamy to
-
hrabstwem; tak jak i dzisiaj w wielu krajach.
-
I ten hrabia jest teraz wasalem księcia
-
a książę jest seniorem hrabiego.
-
A hrabia z kolei może być seniorem
-
kogoś innego, swoich wasali.
-
Długo można to kontynuować,
-
aż dochodzimy do warstwy chłopów pańszczyźnianych
-
i wolnych chłopów, którzy wykonują całą robotę.
-
Ale najważniejsze tutaj jest to, że w zamian za ziemię,
-
król nadał księciu księstwo, a może ojciec króla
-
nadał księstwo ojcu tego księcia,
-
i to nadane księstwo nazywamy lennem,
-
kluczowy termin w systemie feudalnym.
-
To hrabstwo tutaj, też jest lennem.
-
W zamian za to, wasal daje seniorowi
-
zasoby, podatki i lojalność.
-
Narysowałem to wszystko tutaj w dość uporządkowany sposób,
-
choć w rzeczywistości ten system nie był aż tak ułożony.
-
Czasami, królestwo może bezpośrednio...
-
Niektóre jego części mogą być podzielone na księstwa.
-
a niektóre na hrabstwa,
-
które nie są zależne od żadnego księstwa.
-
Możemy mieć też księstwo tutaj,
-
które nie jest podzielone na hrabstwa.
-
Możemy mieć hrabiego o większej władzy
-
niż inny hrabia lub hrabiego, który może nawet być
-
potężniejszy niż książę gdzieś indziej.
-
Więc może to być dość chaotyczne
-
i trudne to spamiętania.
-
I nie wymieniliśmy wszystkich postaci.
-
Wspomniałem o niektórych tytułach szlacheckich,
-
jak książę i hrabia,
-
ale niżej niż hrabia może być baron.
-
W Anglii, odpowiednikiem hrabiego był earl,
-
który zarządzał hrabstwem,
-
a jego żona nosiła tytuł hrabiny.
-
I kiedy mówię "zarządzał",
-
mam na myśli fakt, że miał nad nim prawie zupełną kontrolę.
-
Sprawował nawet sąd nad ludźmi,
-
którzy mieszkali na terenie jego dóbr lennych.
-
Rozpocząłem ten film rysunkiem
-
rycerza na koniu i rycerze są prawdopodobnie
-
jednym z najsilniejszych skojarzeń z czasami średniowiecza,
-
więc wiele z Was pewnie zastanawia się,
-
gdzie w tym mieszczą się rycerze?
-
Termin "rycerze" będzie odnosił się do nieco innych pojęć,
-
w zależności od regionu
-
i okresu średniowiecza,
-
ale ogólnie odnosi się do konnego wojownika,
-
kogoś znającego technikę walki,
-
kogoś, kto może mieć rycerską zbroję.
-
Ale z czasem, "rycerz" stał się prestiżowym tytułem,
-
nadawanym przez monarchę lub seniora,
-
w zamian za służbę, często służbę wojskową.
-
Możemy mieć rycerza, który otrzymuje lenno,
-
powiedzmy, od tego hrabiego,
-
i, powiedzmy, staje się panem własnych dóbr.
-
Może mieć własnych poddanych, którzy nie są niewolnikami,
-
ale są przywiązani do ziemi i nie mogą jej opuścić
-
i nie mają zbyt wielu praw. Uprawiają ziemię.
-
Możemy mieć innych rycerzy, którzy otrzymali tytuł,
-
ale nie otrzymali ziemi.
-
I by jeszcze skomplikować sytuację,
-
każda z tych osób może mieć wiele tytułów,
-
Na przykład, ten książę może być też pasowany na rycerza.
-
Warto zauważyć, że te tytuły szlacheckie:
-
książę, hrabia, baron, earl, zazwyczaj były dziedziczne.
-
Przechodziły z pokolenia na pokolenie,
-
dopóki kolejne pokolenie składało hołd lenny swojemu seniorowi.
-
Tytuł rycerski za to, był nadawany za służbę,
-
i zazwyczaj nie przechodził
-
na kolejne pokolenie.
-
I żebyśmy mieli jasność: to nadal nie są wszystkie postaci.
-
Mamy także Kościół, który w średniowieczu
-
był bardzo potężną instytucją.
-
Na szczycie hierarchii kościelnej był biskup Rzymu,
-
znany także jako papież, który miał swoich biskupów
-
w znaczących regionach.
-
Mamy także zakony,
-
które mogą mieć opata,
-
który jest głową zakonu, gdzie mamy mnichów,
-
którzy, w modlą się w klasztorach.
-
Mogą też uprawiać ziemię i kopiować księgi.
-
I między nimi też toczy się walka o władzę.
-
I jak zobaczymy, możemy nawet mieć
-
osoby spoza stanu duchownego składające
-
hołd lenny duchownym.
-
Więc żebyśmy mogli sobie wyobrazić,
-
jak wyglądał hołd lenny.
-
Mamy tu wasala.
-
W ceremonii hołdu (homage)
-
czasami wymawianej "homage"
-
pochodzącej z francuskiego słowa "homme",
-
oznaczającego "człowieka".
-
Więc wasal przysięga być człowiekiem swojego seniora.
-
Więc to jest w tym przypadku senior.
-
To jest prawdziwa przysięga złożona przez Bernarda Atton,
-
wicehrabiego Carcassonne w 1110 roku we Francji.
-
"W imię Pana, ja, Bernard Atton,"
-
wybaczcie mi moją wymowę,
-
"wicehrabia Carcassonne, w obecności moich synów",
-
i tu wymienia swoich synów,
-
"szlachciców i wielu zacnych ludzi,
-
którzy przybyli do klasztoru św. Marii z Grasse,"
-
albo Grasse, "jako że senior Leo, opat wspomnianego klasztoru.
-
poprosił mnie, w obecności wyżej wymienionych,
-
to złożenia przed nim hołdu lennego i homage" lub homage
-
"z zamków, dworów i miejsc, które
-
moi przodkowie otrzymali od niego i jego poprzedników
-
i od wspomnianego klasztoru jako lenno,
-
i które je otrzymam, jak i oni otrzymali,
-
uznaję seniora opata Leo
-
i składam mu hołd, jak do mnie należy."
-
Więc w tym przypadku seniorem jest opat,
-
osoba duchowna i głowa klasztoru,
-
a wasalem jest hrabia.
-
A właściwie wicehrabia.
-
I zauważmy, składa hołd lenny opatowi.
-
I w tym przypadku wydaje się, że przodkowie Bernarda Atton
-
już byli wasalami opata,
-
więc to tak naprawdę odnowienie hołdu, by wicehrabia
-
mógł zatrzymać swoje lenno.
-
Spójrzcie, jak skomplikowane to może się stać.
-
Tu, na osi czasu, możecie zobaczyć, kiedy żył Henryk II,
-
który jak widzicie, miał wiele tytułów.
-
Ostatecznie został królem Anglii.
-
Widzicie tu południową Anglię.
-
Był też księciem Normandii, księciem Akwitanii,
-
co było interesujące.
-
Otrzymał to jako posag, poślubiając Eleonorę,
-
której poprzednim mężem był Ludwik VII, król Francji.
-
Był księciem Maine, Andegawenii, Turenii.
-
I to jest bardzo ciekawe -
-
jest królem w jednym królestwie, królestwie Anglii,
-
ale jest także księciem i hrabią w ramach innego królestwa,
-
królestwa Francji.
-
To w jakiś sposób daje Wam obraz,
-
jak chaotyczne było średniowiecze.
-
Nie było tak dobrze zorganizowane jak cesarstwo rzymskie
-
czy starożytna Persja lub nawet większość dzisiejszych państw narodowych.
-
Było to wiele różnych królestw podzielonych
-
na wiele różnych księstw i hrabstw.
-
Nie było w tym jasnej zasady i logiki,
-
a układ władzy nieustannie się zmieniał,
-
w zależności od aliansów, wojen, małżeństw i spadków.