< Return to Video

Feudal system during the Middle Ages | World History | Khan Academy

  • 0:00 - 0:02
    Jak mówiliśmy w innych filmach,
  • 0:02 - 0:06
    średniowiecze to okres około 1 000 lat
  • 0:06 - 0:10
    w Europie, od upadku cesarstwa zachodniorzymskiego
  • 0:10 - 0:13
    w 476 r. do momentu około 1 000 lat później,
  • 0:13 - 0:15
    kiedy rodził się renesans.
  • 0:15 - 0:16
    i epoka wielkich odkryć geograficznych.
  • 0:16 - 0:19
    Kojarzy nam się z rycerzami w lśniących zbrojach
  • 0:19 - 0:21
    i ich rycerskim kodeksem,
  • 0:21 - 0:24
    z królami i zamkami otoczonymi fosą.
  • 0:24 - 0:28
    Kojarzy nam się także z systemem feudalnym,
  • 0:28 - 0:31
    w jakim fukcjonowała większość Europy
  • 0:31 - 0:33
    w wiekach średnich.
  • 0:34 - 0:36
    Wiele z Was pewnie kojarzy niektóre
  • 0:36 - 0:39
    z kluczowych postaci w systemie feudalnym
  • 0:39 - 0:42
    Na szczycie, mamy króla.
  • 0:44 - 0:47
    Król rządzi królestwem.
  • 0:48 - 0:51
    Wcale nie łatwo sprawować władzę,
  • 0:51 - 0:52
    szczególnie w średniowieczu,
  • 0:52 - 0:54
    i król może mieć długi wdzięczności w stosunku do wielu ludzi,
  • 0:54 - 0:58
    szczególnie tych, którzy pomogli mu dojść do władzy.
  • 0:58 - 1:01
    pomogli obalić poprzedniego króla lub podbić te ziemie.
  • 1:01 - 1:04
    Więc w zamian za to i by pomogli w rządzeniu,
  • 1:04 - 1:09
    król może nadać ziemie lub lenno innym ludziom.
  • 1:09 - 1:12
    Najważniejszą walutą w średniowieczu
  • 1:12 - 1:14
    w systemie feudalnym jest ziemia
  • 1:14 - 1:18
    ziemia w zamian za lojalność i służbę.
  • 1:18 - 1:20
    Ok, więc cały ten obszar to królestwo.
  • 1:20 - 1:23
    A tu - księstwo,
  • 1:23 - 1:26
    a księstwo kontroluje książę.
  • 1:26 - 1:27
    Mogli w sumie nazwać go księżycem,
  • 1:27 - 1:29
    ale to brzmiałoby zbyt poważnie.
  • 1:29 - 1:32
    Więc, król może nadać księstwo
  • 1:34 - 1:35
    księstwo księciu
  • 1:37 - 1:41
    a w zamian książę zapewnia swoją lojalność,
  • 1:41 - 1:42
    składa hołd lenny.
  • 1:42 - 1:45
    Jeśli królestwo jest w niebezpieczeństwie, książę będzie walczył
  • 1:45 - 1:48
    u boku króla, na czele własnych oddziałów.
  • 1:48 - 1:51
    Jeśli król chce podbić inne terytoria,
  • 1:51 - 1:54
    dzieje się to samo; oprócz tego płaci królowi podatki,
  • 1:54 - 1:56
    w formie pieniędzy
  • 1:56 - 1:59
    (w zależności kiedy i gdzie w średniowieczu jesteśmy)
  • 1:59 - 2:01
    lub mogą być w formie części
  • 2:01 - 2:05
    produkcji rolnej tego księcia.
  • 2:05 - 2:08
    Terminy, jakich używamy tutaj, to: książę
  • 2:08 - 2:10
    jest jednym z wasali króla
  • 2:10 - 2:13
    lub jest w stosunku wasalnym wobec króla.
  • 2:13 - 2:16
    Księstwo obejmowało z reguły dość duże terytorium.
  • 2:16 - 2:18
    W średniowiecznej Anglii, książę był
  • 2:18 - 2:19
    najwyższym tytułem szlacheckim.
  • 2:19 - 2:21
    Były różne rodzaje książąt.
  • 2:21 - 2:23
    Książę mógł mieć swoją własny posiadłość
  • 2:23 - 2:26
    lub nawet wiele posiadłości, na których rządził
  • 2:26 - 2:29
    bezpośrednio chłopami pańszczyźnianymi
  • 2:29 - 2:32
    lub wolnymi, którzy pracowali na jego ziemiach, wypracowując płody rolne,
  • 2:32 - 2:34
    które mogły pomóc wygenerować część podatku,
  • 2:34 - 2:37
    który trafia do króla lub zaopatrzyć
  • 2:37 - 2:39
    gospodarstwo księcia w niezbędne produkty.
  • 2:39 - 2:43
    Za to reszta księstwa mogła być podzielona dalej
  • 2:43 - 2:45
    i wtedy książę miał własnych wasali.
  • 2:45 - 2:49
    Więc, na przykład, ten kawałek ziemi
  • 2:49 - 2:53
    książę może przekazać komuś,
  • 2:53 - 2:56
    powiedzmy - hrabiemu, więc nazywamy to
  • 2:56 - 3:00
    hrabstwem; tak jak i dzisiaj w wielu krajach.
  • 3:00 - 3:03
    I ten hrabia jest teraz wasalem księcia
  • 3:03 - 3:06
    a książę jest seniorem hrabiego.
  • 3:06 - 3:08
    A hrabia z kolei może być seniorem
  • 3:08 - 3:09
    kogoś innego, swoich wasali.
  • 3:09 - 3:11
    Długo można to kontynuować,
  • 3:11 - 3:14
    aż dochodzimy do warstwy chłopów pańszczyźnianych
  • 3:14 - 3:17
    i wolnych chłopów, którzy wykonują całą robotę.
  • 3:17 - 3:22
    Ale najważniejsze tutaj jest to, że w zamian za ziemię,
  • 3:22 - 3:25
    król nadał księciu księstwo, a może ojciec króla
  • 3:25 - 3:27
    nadał księstwo ojcu tego księcia,
  • 3:27 - 3:31
    i to nadane księstwo nazywamy lennem,
  • 3:31 - 3:33
    kluczowy termin w systemie feudalnym.
  • 3:33 - 3:36
    To hrabstwo tutaj, też jest lennem.
  • 3:36 - 3:41
    W zamian za to, wasal daje seniorowi
  • 3:41 - 3:43
    zasoby, podatki i lojalność.
  • 3:44 - 3:47
    Narysowałem to wszystko tutaj w dość uporządkowany sposób,
  • 3:47 - 3:51
    choć w rzeczywistości ten system nie był aż tak ułożony.
  • 3:51 - 3:53
    Czasami, królestwo może bezpośrednio...
  • 3:53 - 3:56
    Niektóre jego części mogą być podzielone na księstwa.
  • 3:56 - 4:00
    a niektóre na hrabstwa,
  • 4:00 - 4:02
    które nie są zależne od żadnego księstwa.
  • 4:02 - 4:04
    Możemy mieć też księstwo tutaj,
  • 4:04 - 4:07
    które nie jest podzielone na hrabstwa.
  • 4:07 - 4:09
    Możemy mieć hrabiego o większej władzy
  • 4:09 - 4:12
    niż inny hrabia lub hrabiego, który może nawet być
  • 4:12 - 4:15
    potężniejszy niż książę gdzieś indziej.
  • 4:15 - 4:18
    Więc może to być dość chaotyczne
  • 4:18 - 4:19
    i trudne to spamiętania.
  • 4:19 - 4:21
    I nie wymieniliśmy wszystkich postaci.
  • 4:21 - 4:23
    Wspomniałem o niektórych tytułach szlacheckich,
  • 4:23 - 4:25
    jak książę i hrabia,
  • 4:25 - 4:27
    ale niżej niż hrabia może być baron.
  • 4:27 - 4:32
    W Anglii, odpowiednikiem hrabiego był earl,
  • 4:32 - 4:35
    który zarządzał hrabstwem,
  • 4:35 - 4:37
    a jego żona nosiła tytuł hrabiny.
  • 4:37 - 4:39
    I kiedy mówię "zarządzał",
  • 4:39 - 4:41
    mam na myśli fakt, że miał nad nim prawie zupełną kontrolę.
  • 4:41 - 4:44
    Sprawował nawet sąd nad ludźmi,
  • 4:44 - 4:48
    którzy mieszkali na terenie jego dóbr lennych.
  • 4:48 - 4:50
    Rozpocząłem ten film rysunkiem
  • 4:50 - 4:53
    rycerza na koniu i rycerze są prawdopodobnie
  • 4:53 - 4:56
    jednym z najsilniejszych skojarzeń z czasami średniowiecza,
  • 4:56 - 4:58
    więc wiele z Was pewnie zastanawia się,
  • 4:58 - 5:01
    gdzie w tym mieszczą się rycerze?
  • 5:01 - 5:03
    Termin "rycerze" będzie odnosił się do nieco innych pojęć,
  • 5:03 - 5:05
    w zależności od regionu
  • 5:05 - 5:08
    i okresu średniowiecza,
  • 5:08 - 5:12
    ale ogólnie odnosi się do konnego wojownika,
  • 5:12 - 5:13
    kogoś znającego technikę walki,
  • 5:13 - 5:15
    kogoś, kto może mieć rycerską zbroję.
  • 5:15 - 5:18
    Ale z czasem, "rycerz" stał się prestiżowym tytułem,
  • 5:18 - 5:21
    nadawanym przez monarchę lub seniora,
  • 5:22 - 5:26
    w zamian za służbę, często służbę wojskową.
  • 5:26 - 5:30
    Możemy mieć rycerza, który otrzymuje lenno,
  • 5:30 - 5:33
    powiedzmy, od tego hrabiego,
  • 5:33 - 5:37
    i, powiedzmy, staje się panem własnych dóbr.
  • 5:37 - 5:40
    Może mieć własnych poddanych, którzy nie są niewolnikami,
  • 5:40 - 5:43
    ale są przywiązani do ziemi i nie mogą jej opuścić
  • 5:43 - 5:46
    i nie mają zbyt wielu praw. Uprawiają ziemię.
  • 5:46 - 5:50
    Możemy mieć innych rycerzy, którzy otrzymali tytuł,
  • 5:50 - 5:53
    ale nie otrzymali ziemi.
  • 5:53 - 5:55
    I by jeszcze skomplikować sytuację,
  • 5:55 - 5:57
    każda z tych osób może mieć wiele tytułów,
  • 5:57 - 6:01
    Na przykład, ten książę może być też pasowany na rycerza.
  • 6:04 - 6:08
    Warto zauważyć, że te tytuły szlacheckie:
  • 6:08 - 6:12
    książę, hrabia, baron, earl, zazwyczaj były dziedziczne.
  • 6:15 - 6:18
    Przechodziły z pokolenia na pokolenie,
  • 6:18 - 6:22
    dopóki kolejne pokolenie składało hołd lenny swojemu seniorowi.
  • 6:22 - 6:26
    Tytuł rycerski za to, był nadawany za służbę,
  • 6:26 - 6:28
    i zazwyczaj nie przechodził
  • 6:28 - 6:31
    na kolejne pokolenie.
  • 6:31 - 6:34
    I żebyśmy mieli jasność: to nadal nie są wszystkie postaci.
  • 6:34 - 6:37
    Mamy także Kościół, który w średniowieczu
  • 6:37 - 6:40
    był bardzo potężną instytucją.
  • 6:40 - 6:43
    Na szczycie hierarchii kościelnej był biskup Rzymu,
  • 6:43 - 6:47
    znany także jako papież, który miał swoich biskupów
  • 6:49 - 6:51
    w znaczących regionach.
  • 6:52 - 6:55
    Mamy także zakony,
  • 6:55 - 6:58
    które mogą mieć opata,
  • 6:58 - 7:02
    który jest głową zakonu, gdzie mamy mnichów,
  • 7:02 - 7:05
    którzy, w modlą się w klasztorach.
  • 7:05 - 7:08
    Mogą też uprawiać ziemię i kopiować księgi.
  • 7:08 - 7:11
    I między nimi też toczy się walka o władzę.
  • 7:11 - 7:13
    I jak zobaczymy, możemy nawet mieć
  • 7:13 - 7:15
    osoby spoza stanu duchownego składające
  • 7:15 - 7:18
    hołd lenny duchownym.
  • 7:18 - 7:19
    Więc żebyśmy mogli sobie wyobrazić,
  • 7:19 - 7:23
    jak wyglądał hołd lenny.
  • 7:23 - 7:24
    Mamy tu wasala.
  • 7:26 - 7:29
    W ceremonii hołdu (homage)
  • 7:31 - 7:33
    czasami wymawianej "homage"
  • 7:33 - 7:36
    pochodzącej z francuskiego słowa "homme",
  • 7:36 - 7:37
    oznaczającego "człowieka".
  • 7:37 - 7:41
    Więc wasal przysięga być człowiekiem swojego seniora.
  • 7:41 - 7:44
    Więc to jest w tym przypadku senior.
  • 7:44 - 7:47
    To jest prawdziwa przysięga złożona przez Bernarda Atton,
  • 7:47 - 7:52
    wicehrabiego Carcassonne w 1110 roku we Francji.
  • 7:52 - 7:55
    "W imię Pana, ja, Bernard Atton,"
  • 7:55 - 7:57
    wybaczcie mi moją wymowę,
  • 7:57 - 8:00
    "wicehrabia Carcassonne, w obecności moich synów",
  • 8:00 - 8:02
    i tu wymienia swoich synów,
  • 8:02 - 8:04
    "szlachciców i wielu zacnych ludzi,
  • 8:04 - 8:08
    którzy przybyli do klasztoru św. Marii z Grasse,"
  • 8:08 - 8:12
    albo Grasse, "jako że senior Leo, opat wspomnianego klasztoru.
  • 8:12 - 8:16
    poprosił mnie, w obecności wyżej wymienionych,
  • 8:16 - 8:21
    to złożenia przed nim hołdu lennego i homage" lub homage
  • 8:21 - 8:24
    "z zamków, dworów i miejsc, które
  • 8:24 - 8:27
    moi przodkowie otrzymali od niego i jego poprzedników
  • 8:27 - 8:31
    i od wspomnianego klasztoru jako lenno,
  • 8:31 - 8:35
    i które je otrzymam, jak i oni otrzymali,
  • 8:35 - 8:37
    uznaję seniora opata Leo
  • 8:37 - 8:40
    i składam mu hołd, jak do mnie należy."
  • 8:40 - 8:44
    Więc w tym przypadku seniorem jest opat,
  • 8:44 - 8:47
    osoba duchowna i głowa klasztoru,
  • 8:47 - 8:49
    a wasalem jest hrabia.
  • 8:49 - 8:51
    A właściwie wicehrabia.
  • 8:51 - 8:55
    I zauważmy, składa hołd lenny opatowi.
  • 8:55 - 8:59
    I w tym przypadku wydaje się, że przodkowie Bernarda Atton
  • 8:59 - 9:03
    już byli wasalami opata,
  • 9:03 - 9:06
    więc to tak naprawdę odnowienie hołdu, by wicehrabia
  • 9:06 - 9:08
    mógł zatrzymać swoje lenno.
  • 9:08 - 9:12
    Spójrzcie, jak skomplikowane to może się stać.
  • 9:12 - 9:17
    Tu, na osi czasu, możecie zobaczyć, kiedy żył Henryk II,
  • 9:17 - 9:20
    który jak widzicie, miał wiele tytułów.
  • 9:20 - 9:22
    Ostatecznie został królem Anglii.
  • 9:22 - 9:24
    Widzicie tu południową Anglię.
  • 9:24 - 9:28
    Był też księciem Normandii, księciem Akwitanii,
  • 9:28 - 9:29
    co było interesujące.
  • 9:29 - 9:33
    Otrzymał to jako posag, poślubiając Eleonorę,
  • 9:33 - 9:37
    której poprzednim mężem był Ludwik VII, król Francji.
  • 9:38 - 9:41
    Był księciem Maine, Andegawenii, Turenii.
  • 9:42 - 9:45
    I to jest bardzo ciekawe -
  • 9:45 - 9:48
    jest królem w jednym królestwie, królestwie Anglii,
  • 9:48 - 9:52
    ale jest także księciem i hrabią w ramach innego królestwa,
  • 9:52 - 9:54
    królestwa Francji.
  • 9:54 - 9:56
    To w jakiś sposób daje Wam obraz,
  • 9:56 - 9:58
    jak chaotyczne było średniowiecze.
  • 9:58 - 10:00
    Nie było tak dobrze zorganizowane jak cesarstwo rzymskie
  • 10:00 - 10:05
    czy starożytna Persja lub nawet większość dzisiejszych państw narodowych.
  • 10:05 - 10:07
    Było to wiele różnych królestw podzielonych
  • 10:07 - 10:10
    na wiele różnych księstw i hrabstw.
  • 10:10 - 10:13
    Nie było w tym jasnej zasady i logiki,
  • 10:13 - 10:16
    a układ władzy nieustannie się zmieniał,
  • 10:16 - 10:20
    w zależności od aliansów, wojen, małżeństw i spadków.
Title:
Feudal system during the Middle Ages | World History | Khan Academy
Description:

more » « less
Video Language:
English
Team:
Khan Academy
Duration:
10:21

Polish subtitles

Revisions