Tedarik zinciri şeffaflığı gezegenimize nasıl yardım edebilir

Seçim sunulursa, pek az insan doğaya zarar veren ürünleri satın alacaktır -- fakat çoğu tüketici ürünlerinin nasıl üretildiğini ve nereden geldiğini bilmemiz neredeyse imkansız. Tedarik zinciri yenilikçisi Markus Mutz'a göre bu durum değişmek üzere. Mutz, Blockchain teknolojisini Patagonya dişbalığının okyanustan tabağımıza gelme yolculuğunu takip etmek için nasıl kullandığını anlatırken tüketicilere güvenebilecekleri bir ürün sunmanın mümkün olduğunu da kanıtlar.

Hayatımızın neredeyse her anında

anında bilgiye erişme olanağına sahibiz.

Telefonum bana finansal durumumu,

haritada tam olarak nerede olduğumu,

gideceğim yere en kolay
nasıl gidebileceğimi

tek bir tuşla söyleyebilir.

Fakat bu bilgi mevcudiyeti ve şeffaflık

konu tüketici ürünleri olduğunda
neredeyse tamamen yok oluyor.

Yerel süpermarketinizde
deniz ürünleri reyonuna gittiğinizde

muhtemelen farklı balık çeşitlerinden
birini seçebilirsiniz.

Fakat büyük olasılıkla size
balığı kimin tuttuğunu,

tam olarak nerede tutulduğunu,

orada balık tutmanın
sürdürülebilir olup olmadığını

ve nasıl taşındığını söyleyemezler.

Bu durum satın aldığımız
neredeyse her şey için geçerli.

Her çorba konservesi,

her et parçası, her tişört.

İnsanlar olarak hayatta kalmamız için
gereken tek şeyi şu anda yok ediyoruz:

Gezegenimizi.

Günümüzde yaşadığımız bütün
korkunç problemler;

iklim değişikliği

veya tedarik zincirindeki
modern kölelik gibi

verilen kararlara bağlanabilir.

Bir şeyi şu veya bu şekilde
üretmek için insanların verdiği kararlara.

Biz de tüketiciler olarak

gezegenimize veya diğer insanlara
zarar verecek kararları

bir şekilde almış oluyoruz.

Yanlış ürünleri seçerek.

Ben bu odadaki herhangi birinin,

hatta dünyadaki herhangi birinin

gezegene veya diğer insanlarımıza

zarar verecek bir ürün
almak istediklerine inanmak istemiyorum.

Eğer bir seçme şansı sunulsaydı.

Fakat seçme şansı büyük bir kelime.

Seçmek demek
başka bir seçeneğin olması demektir.

Diğer seçeneğe paranızın yetmesi demektir.

Seçme şansı aynı zamanda

bilinçli karar vermek için
yeterince bilgiye sahip olmaktır.

Bu bilgi günümüzde pek de mevcut değildir.

Ya da en azından
ulaşılması çok ama çok zordur.

Ben bunun değişeceğini düşünüyorum.

Çünkü bu bilgi problemini
çözmek için teknolojiyi kullanabiliriz.

Bunu yapabilmemiz için gereken
belirli teknolojilerin çoğu

geçtiğimiz yıllarda daha iyi
ve daha ucuz hale geldi

ve artık büyük ölçekte kullanılmaya hazır.

Geçtiğimiz iki yıl boyunca

takımımla beraber

dünyanın en büyük doğa koruma
kuruluşlarından biri olan WWF ile

OpenSC adında bir şirket kurduk.

SC İngilizce tedarik zinciri
anlamındaki kısaltma.

Teknolojiyi kullanarak
tedarik zincirlerinde

şeffaflık ve izlenebilirlik
yaratabileceğimize

ve böylece insanlar olarak

ürünleri satın alma veya üretme şeklimizi

kökten değiştirebileceğimize inanıyoruz.

Söyleyeceklerimin bir kısmı size
bilim kurgu gibi gelecek olsa da

aslında halihazırda olan şeyler.

Açıklayayım.

Bilgi problemini çözmemiz için

üç şey yapmamız lazım:

Doğrulama, izleme ve paylaşma.

Belirli sürdürülebilirlik

ve etik üretim iddialarını

veri tabanlı ve otomatik
bir biçimde doğrulamak.

Sonrasında bu fiziksel ürünleri

tedarik zincirleri boyunca
tek tek izlemek.

Son olarak da
bu bilgileri tüketicilerle paylaşmak.

Böylece onlara gerçekten
bir seçenek sunarak

sahip oldukları değerlerle örtüşen

tüketim kararlarını
vermelerine yardım etmek.

Bütün bunları
halihazırda gerçekleştirdiğimiz

gerçek bir ürün
ve tedarik zincirinden bahsedeceğim.

Patagonya dişbalığı

veya ABD'de bilinen adıyla Şili levreği.

Birinci adım, doğrulama.

Bir şeyin nasıl üretildiğini doğrulama.

"Bana güven, bu iyidir,
bütün doğru şeyleri yaptık"

demenin de ötesinde

o fiziksel ürünle ve üretim şekliyle

ilgili kanıtlar üreterek.

Belirli bir sürdürülebilirlik
veya etik üretim iddiasıyla ilgili

kanıtlar üreterek.

Örneğin, balık konusunda

bu balığın tutulduğu yerde
yeterince balık var mı,

yani orada tutulması sürdürülebilir mi?

Yoksa bir deniz koruma
alanında mı tutuldu?

Burada yaptığımız şey şu:

Balıkçı gemisinden gerçek zamanlı

GPS verisini alıyoruz

ve bu veri bize geminin yerini

ve nereye hangi hızda gittiğini söylüyor.

Sonrasında bu veriyi
diğer veri tipleriyle birleştirebiliriz,

mesela deniz tabanının
ne kadar derinde olduğuyla.

Tüm bu bilgileri birleştirerek

makine öğrenmesi veritabanlarımız
otomatik bir şekilde

geminin sadece izin verillen yerlerde
balık tuttuğunu doğrulayabiliriz.

Sensör fiyatları ucuzladıkça

onları daha fazla yere koyabiliriz.

Bu da daha fazla veri elde etmek demek.

Veri bilimindeki
gelişmelerle birleştiğimizde

belirli sürdürülebilirlik
ve etik üretim iddialarını

otomatik, gerçek zamanlı

ve sürekli bir şekilde doğrulayabiliriz.

Bu gelişmeler
bilgi devriminin temelini oluşturur.

İkinci adım, izleme.

Fiziksel ürünleri tek tek izleyerek

o ürün hakkındaki doğruladığımız iddianın

tüketicilerin önünde duran

ürüne ait olduğunu

kesinlikle söyleyebiliriz.

Bu seviyede bir izlenebilirlik olmadan

ilk aşamada doğruladığımız tek şey

bir yerlerde birilerinin

sürdürülebilir şekilde balık tuttuğu

veya tişört ürettirdiği
çalışanına zarar vermediği

veya sebze üretirken gereksiz
kimyasalları kullanmadığıdır.

Ancak bir ürüne en baştan
bir kimlik verdiğimde

ve onu tüm tedarik zinciri
boyunca takip ettiğimde

bu iddia ve doğru şekilde
üretilmesinin yarattığı değer

o üründe kalmaya devam eder.

Ucuz sensörlerden bahsetmiştim.

Günümüzde tüm bunları
yapmamıza olanak sağlayan

pek çok başka teknolojik gelişme oldu.

Örneğin, etiketlerin düşen maliyetleri.

Bir ürüne bir isim verirsiniz;

bir seri numarası, bir kimlik,

o etiket o ürünün pasaportudur.

Burada gördüğünüz
bir diş balığının yakalanmasıdır.

Bunun ismi
uzun çizgi kültür balıkçılığıdır.

Balıklar gemiye
tek tek kancalarla çekilir.

Balıklar gemiye çıktıkları anda

öldürülür ve hemen sonrasında

balığın etinin içine
bir etiket yerleştiririz.

Bu etikette, bir seri numarası
bulunan bir RFID çip vardır

ve bu balığı tüm tedarik zinciri
boyunca takip eder.

Herhangi bir limanda,
kamyonda veya fabrikada

o balığın varlığını
algılamayı kolaylaştırır.

Fakat tüketiciler
RFID etiketleri okuyamaz.

Bu nedenle balıkları
dilimlerken ve paketlerken

RFID etiketini okur ve çıkartırız.

Sonrasında paketin üstüne
bir QR kod ekleriz.

Bu QR kod bizim en başta
doğruladığımız bilgiye yönlendirir.

Çalıştığımız ürün tipine göre

QR kod, barkod, RFID etiket

veya başka etiketleme
teknolojileri kullanabiliriz.

Bunun yanı sıra

devrim niteliğinde sayılan

etiketlerin yerini alacak
teknolojiler de mevcut.

Örneğin,

ürünlerdeki eser elementleri incelenerek

o ürünün menşei doğru şekilde bulunabilir.

Ya da blockchain teknolojisi.

Merkezi olmayan bir teknoloji
bu devrim için katalizör görevi görebilir.

Çünkü insanlara bir bilgi verip

o bilgi nedeniyle tüketim alışkanlıklarını

değiştirmelerini isterken
doğal olarak oluşacak

güven problemini hafifletebilir.

Bu nedenle blockchain teknolojisini

yaptığımız işe
değer kattığında kullanıyoruz.

Daha da önemlisi

ölçeklenebilme problemleri gibi

bu teknolojinin günümüzde
sahip olduğu kısıtlamaların

işimize mani olmasına izin vermiyoruz.

Bu da bizi üçüncü aşamamıza getiriyor.

Paylaşma.

Bir ürünün nerede nasıl üretildiği

ve bulunduğu yere nasıl geldiği gibi

doğruladığımız ve izlediğimiz
bilgileri nasıl paylaşacağız?

Ürün paylaşma yolları

üründen ürüne değişiklik gösterir.

Nereden aldığınıza göre de değişebilir.

Bu durumlarda farklı davranırsınız.

Süpermarkette streslisinizdir
ve az zamanınız vardır.

Veya randevunuz çok tatlı olduğundan

dikkatiniz çabuk dağılıyordur.

Ya da internette
büyük bir satın alma için araştırırken

şüpheci ve araştırmacı davranırsınız.

Balığımıza dönersek

bir balıkçı dükkanındaki
buzluktan balığı alırken

balık hakkındaki tüm bilgileri
ve onun yolculuğunu anlatan

bir dijital deneyim geliştirdik.

Bir restoranla beraber çalışıp

balık ve yolculuğu hakkındaki
ana unsurları özetleyen

akşam yemeği ortamına daha uygun

ve randevunuzu çok
kızdırmayacağını umduğumuz

farklı bir dijital deneyim geliştirdik.

Böylece döngümüzü tamamlamış olduk.

Balığımızın sürdürülebilir
bir alanda tutulduğunu doğruladık.

Sonrasında tüm tedarik zincirini izleyerek

kimliğini ve ekli olduğu
bilgileri muhafaza ettik.

Daha sonra bu bilgileri
tüketicilerle paylaşarak

sahip oldukları değerlerle örtüşen

tüketim kararlarını vermelerini sağlayan

bir seçenek sunduk.

Balık örneği halihazırda
ölçekli bir şekilde piyasaya sunuldu.

Bu sezon

dünyanın en büyük dişbalığı tutma şirketi

Austral Fisheries'in bütün filosu
yakaladığı her bir balığı etiketleyecek

ve lüks markası "Glacier 51"
ürünü olarak sunacak.

Bu balığı halihazırda alabilirsiniz.

Balıkla birlikte, bugün konuştuğumuz
tüm bilgilere de sahip olabilirsiniz

ve daha fazlasına

satın aldığınız balık
veya yemekte ekli olarak bulabilirsiniz.

Bu, sadece balık
veya deniz ürünleri için değil.

Dünya üzerinde pek çok farklı ürünle

ve onların tedarik
zincirleriyle çalışıyoruz.

Süt ürünlerinden meyve-sebzelere;

hatta ahşap, gıda dışı ürünlere kadar.

Bir tüketici olarak
tüm bunlar size yük gibi gelebilir

çünkü her alışveriş yaptığınızda

bu bilgilere bakacak
zamanınız olmayabilir.

Sizden bunu beklemiyorum

çünkü bununla ilgili yardım alacaksınız.

Gelecekte hangi ürünü
almak istediğimiz kararını

makinelere bırakmaya başlayacağız.

Bir algoritmalar sizin yerinize
karar verecek kadar sizi tanıyor olacak.

Hatta belki sizden
daha iyi iş bile çıkarabilir.

Yeni bir araştırmaya göre
sanal asistan üzerinden

bir ürün alanların yüzde 85'i

almayı düşündükleri

belirli marka veya ürün yerine

sanal asistanın önerdiği en üstteki ürünü

ara sıra tercih ettiklerini belirttiler.

Mesela tuvalet kağıdına ihtiyacınız var.

Bir algoritma hangi marka, hangi fiyat

veya geri dönüşümlü
olup olmaması kararını verebiliyor.

Tabii bugünlerde bu kararlar
geçmişte neler satın aldığınıza

veya sanal asistan şirketine en çok kimin
para verdiğine göre değişiyor.

Neden bu kararlar
sizin değerlerinize de bağlı olmasın?

Çevre dostu ürünler almak istediğinizi,

ne kadar para ödemek istediğinizi
veya alım gücünüzü bilebilir.

Bunlar, doğru ürünü seçmeyi

kolay ve kusursuz hale getirebilir

fakat hala tanecik etkilere
ve veriye dayanır.

Kendiniz bizzat yapmasanız da

sizin gezegeni ne kadar önemsediğinizi

bilen bir algoritmaya sorarak.

Kendiniz bizzat yapmasanız da

zaman kıstılaması olmayan,

tatlı randevusu yüzünden
dikkati dağılmayan,

bu gezegeni ve içinde yaşayan
insanları ne kadar önemsediğinizi

bilen bir algoritmaya sorarak.

Bir algoritmadan
tüm bu bilgilere bakmasını

ve sizin yerinize
karar vermesini isteyerek.

Eğer böylesine güvenilir bir bilgiye

ve bunu kullanabilecek
doğru sistemlere sahipsek

ürünleri sürdürülebilir
ve etik yollarla üreterek

doğru şeyi yapanları
tüketiciler destekleyecektir.

Onların ürünlerini
diğerlerine tercih ederek

her zaman destekleyeceklerdir.

Bu demektir ki iyi üreticiler, imalatçılar
ve perakendeciler ödüllendirilecektir.

Kötü oyuncular uygulamalarını
değiştirmeye zorlanacak

ya da kepenk indireceklerdir.

Buna ihtiyacımız var.

Bu güzel gezegende
beraber yaşamaya devam etmek istiyorsak

buna gerçekten ihtiyacımız var.

Teşekkür ederim.

(Alkış)