< Return to Video

Các phát minh đã làm thay đổi lịch sử như thế nào - Kenneth C. Davis

  • 0:16 - 0:19
    Đây là câu chuyện về một phát minh
    làm thay đổi thế giới.
  • 0:19 - 0:23
    Hãy tưởng tượng một chiếc máy có thể
    cắt giảm 10 giờ làm việc xuống còn một.
  • 0:23 - 0:28
    Một chiếc máy hiệu quả đến nỗi
    nó giải phóng sức lao động,
  • 0:28 - 0:30
    giống như máy tính cá nhân vậy.
  • 0:30 - 0:33
    Nhưng tôi sẽ không cho các bạn biết
    về bất kì chiếc máy nào trong số này.
  • 0:33 - 0:37
    Trên thực tế, là ngược lại.
    Vào cuối những năm 1700,
  • 0:37 - 0:44
    Kkhi nước Mỹ đã đứng được trên đôi chân
    của mình với tư cách là nước Cộng hoà
  • 0:44 - 0:49
    theo hiến pháp mới, chế độ nô lệ
    vẫn còn là một bi kịch tại nơi đây
  • 0:49 - 0:54
    George Washington &Thomas Jefferson
    đã trở thành tổng thống khi còn
  • 0:54 - 1:01
    sở hữu nô lệ, dù điều này đi ngược với
    lý tưởng và nguyên tắc mà họ tranh đấu.
  • 1:01 - 1:07
    Nhưng cả hai đều tin rằng
    chế độ nô lệ sẽ chết vào cuối thế kỷ 19,
  • 1:07 - 1:11
    Họ đã, tất nhiên, hoàn toàn nhầm lẫn.
  • 1:11 - 1:13
    Lý do là một sáng chế,
  • 1:13 - 1:16
    một cỗ máy mà người ta có thể đã kể
    cho bạn nghe tại trường tiểu học:
  • 1:16 - 1:19
    Máy tách hạt bông của ngài Eli Whitney.
  • 1:19 - 1:26
    Tốt nghiệp đại học Yale, 28 tuổi,
    Whitney tới Nam Carolina vào năm 1793.
  • 1:26 - 1:31
    Ông đã được một số nông dân địa phương
    kể về khó khăn trong làm sạch bông.
  • 1:31 - 1:36
    Tách hạt từ bông là một công việc
    tẻ nhạt và tốn thời gian.
  • 1:36 - 1:40
    Làm việc bằng tay, một nô lệ có thể
    làm sạch 500g bông trong một ngày.
  • 1:40 - 1:43
    Nhưng cuộc cách mạng công nghiệp
    đang diễn ra,
  • 1:43 - 1:45
    và nhu cầu ngày một tăng.
    Các nhà máy lớn ở Vương Quốc Anh
  • 1:45 - 1:51
    và New England "khát" bông gòn
    để sản xuất số lượng lớn vải vóc.
  • 1:51 - 1:58
    Whitney có một ý tưởng và đã phát minh ra
    gin, viết tắt cho "động cơ".
  • 1:58 - 2:04
    Sự thật là máy tách hạt bông đã có từ lâu
    nhưng ở dạng nhỏ và không hiệu quả.
  • 2:04 - 2:12
    Năm 1794, Whitney chỉ đơn giản
    là cải thiện nó và xin cấp bằng sáng chế
  • 2:12 - 2:18
    một chiếc máy nhỏ sử dụng một tập hợp
    các chi tiết hình nón
  • 2:18 - 2:19
    tự động tách hạt ra khỏi bông
    khi tay quay được bật lên.
  • 2:19 - 2:27
    Với nó, một nhân viên có thể làm sạch
    từ 130 đến 450 kg bông gòn một ngày.
  • 2:27 - 2:33
    Kể từ năm 1790, khoảng 3.000 kiện bông gòn
    đã được sản xuất tại Mỹ mỗi năm.
  • 2:33 - 2:36
    Một kiện tương đương với khoảng 225 kg.
  • 2:36 - 2:40
    Từ năm 1801, với sự lây lan
    của máy tách hạt,
  • 2:40 - 2:44
    sản xuất bông đã đạt đến con số
    100 ngàn kiện mỗi năm.
  • 2:44 - 2:47
    Sau khi tổn thất chiến tranh năm 1812,
  • 2:47 - 2:52
    sản xuất đạt 400 ngàn kiện một năm.
  • 2:52 - 2:57
    Khi nước Mỹ mở rộng lãnh thổ qua
    sự kiện mua lại Louisiana vào năm 1803,
  • 2:57 - 3:03
    sản xuất hàng năm bùng nổ
    lên đến bốn triệu kiện. Bông gòn là vua.
  • 3:03 - 3:08
    Nó vượt quá giá trị của tất cả
    các sản phẩm khác tại Mỹ cộng lại,
  • 3:08 - 3:12
    chiếm ba phần năm
    sản lượng kinh tế của nước Mỹ.
  • 3:12 - 3:17
    Nhưng thay vì làm giảm nhu cầu lao động,
    máy tách hạt bông lại đẩy nó lên cao,
  • 3:17 - 3:21
    khi mà cần thêm nhiều nô lệ
    để trồng trọt và thu hoạch vua bông.
  • 3:21 - 3:28
    Máy tách hạt bông, nhu cầu của
    nhà máy phía Bắc và xưởng của người Anh
  • 3:28 - 3:35
    đã thúc đẩy chế độ nô lệ tại Mỹ.
    Năm 1790, cuộc điều tra dân số chính thức
  • 3:35 - 3:40
    đầu tiên tại Mỹ đã thống kê được gần
    700 ngàn nô lệ. Năm 1810, hai năm sau khi
  • 3:40 - 3:43
    lệnh cấm buôn bán nô lệ được ban hành,
    số lượng đã lên đến hơn một triệu người.
  • 3:43 - 3:50
    50 năm sau, con số đó bùng nổ
    lên tới gần bốn triệu nô lệ vào năm 1860,
  • 3:50 - 3:53
    ngay trước khi cuộc nội chiến xảy ra,
  • 3:56 - 4:00
    Đối với Whitney, ông có chung số phận
    như nhiều nhà phát minh khác.
  • 4:00 - 4:06
    Dù có bằng sáng chế, phát minh của ông
    vẫn dễ dàng bị sao chép và cải tiến .
  • 4:06 - 4:09
    Bạn có thể nói rằng
    nó bị vi phạm bản quyền.
  • 4:09 - 4:14
    Whitney kiếm được rất ít tiền
    từ phát minh đã làm thay đổi nước Mỹ này.
  • 4:14 - 4:17
    Nhưng trong một bức tranh lớn hơn,
    với những câu hỏi lớn hơn.
  • 4:17 - 4:20
    Chúng ta nên tạo ra những gì
    từ chiếc máy tách hạt bông ?
  • 4:20 - 4:24
    Lịch sử đã chứng minh rằng
    sáng chế có thể là thanh kiếm hai lưỡi.
  • 4:24 - 4:27
    Chúng thường dẫn đến
    những hậu quả không mong đợi.
  • 4:27 - 4:34
    Các nhà máy trong cách mạng công nghiệp
    thúc đẩy đổi mới và bùng nổ kinh tế.
  • 4:34 - 4:37
    Nhưng chúng cũng phụ thuộc vào
    lao động trẻ em, dẫn đến bi kịch
  • 4:37 - 4:43
    như vụ cháy Triangle Shirtwaist
    làm thiệt mạng hơn 100 phụ nữ, năm 1911.
  • 4:45 - 4:48
    Tã dùng một lần đem lại cuộc sống
    dễ dàng hơn cho các bậc phụ huynh,
  • 4:48 - 4:51
    nhưng chúng đã bóp chết
    dịch vụ giao tã.
  • 4:51 - 4:55
    Và liệu chúng ta có muốn đất đai của mình
    bị chôn lấp bởi tã bẩn ?
  • 4:55 - 5:01
    Phương trình phi thường của Einstein
    đã mở ra một thế giới của những điều "có thể".
  • 5:01 - 5:04
    Nhưng một trong số đó
    là vụ nổ bom nguyên tử tại Hiroshima.
Title:
Các phát minh đã làm thay đổi lịch sử như thế nào - Kenneth C. Davis
Description:

Xem bài học đầy đủ tại: http://ed.ted.com/lessons/how-inventions-change-history-for-better-and-for-worse-kenneth-c-davis

Được phát minh vào năm 1793, máy tách hạt bông đã làm thay đổi lịch sử theo chiều hướng tốt lẫn xấu. Bằng cách cho phép một nhân công có thể làm công việc của 10 người, chiếc máy đã hỗ trợ cho một ngành công nghiệp mới, mang lại sự giàu có và quyền lực cho Nam Mỹ - nhưng, bi kịch là, nó cũng thúc đẩy và kéo dài việc sử dụng lao động nô lệ. Kenneth C. Davis ca ngợi sự đổi mới, cùng lúc đó cảnh báo về những hậu quả ngoài ý muốn.

Bài học của Kenneth C. Davis, hoạt hình bởi Sunni Brown.

more » « less
Video Language:
English
Team:
closed TED
Project:
TED-Ed
Duration:
05:15

Vietnamese subtitles

Revisions Compare revisions