< Return to Video

Origino de algebro

  • 0:01 - 0:02
    En ĉi tiu video
  • 0:02 - 0:05
    ni enpensiĝos pri origino de algebro.
  • 0:05 - 0:07
    La origino de algebro.
  • 0:07 - 0:09
    Kaj la vorto "algebro"
  • 0:09 - 0:11
    speciale kunige kun tio,
  • 0:11 - 0:13
    kio algebro reprezentas hodiaŭ,
  • 0:13 - 0:16
    devenas el ĉi tiu libro,
  • 0:16 - 0:19
    aŭ respektive ĉi tio estas paĝo de la libro.
  • 0:19 - 0:21
    Angla traduko de ĝia nomo estas "The Compendious book on Calculation by Completion and Balancing."
  • 0:21 - 0:26
    esperante: "Resuma libro pri kalkulado per komplentigo kaj egaligo"
  • 0:26 - 0:29
    Ĝi estis skribita de persa matematikisto, kiu
  • 0:29 - 0:31
    vivis en Bagdado en...,
  • 0:31 - 0:34
    mi pensas, ke dum la 8-a aŭ 9-a jarcento,
  • 0:34 - 0:36
    respektive en jaro 820
  • 0:36 - 0:38
    de nia erao,
  • 0:38 - 0:39
    kiam li skribis zi tiun libron.
  • 0:39 - 0:41
    Kaj algebro estas araba vorto.
  • 0:41 - 0:44
    Jen la nomo de la libro, kiu li elektis,
  • 0:44 - 0:45
    ĝi estas araba nomo.
  • 0:45 - 0:48
    Algebro signifas renovigo aŭ kompletigo
  • 0:48 - 0:55
    renovigo ... renovigo aŭ kompletigo ... kompletigo.
  • 0:55 - 0:58
    Kaj en la libro li kunigis ĝin kun tre specifa operacio -
  • 0:58 - 1:02
    kun traŝovo de io el unu flanko de ekvacio
  • 1:02 - 1:04
    al alia flanko de ekvacio.
  • 1:04 - 1:07
    Ni povas vidi ĝin ĉi tie, kaj mi ne konas la araban,
  • 1:07 - 1:10
    sed mi konas kelkajn lingvoj, kiuj elpruntis ion el la araba
  • 1:10 - 1:12
    aŭ eble la araba el ili, sed ĉi tie oni skribas:
  • 1:12 - 1:15
    ĉi tio esats Al Kitab
  • 1:15 - 1:18
    Mi konas la urduan kaj la hindian sufiĉe, por ke mi komprenu bonan hindan filmon,
  • 1:18 - 1:20
    "Kitab" signifas "libro",
  • 1:20 - 1:23
    do ĉi tia parto estas "libro"
  • 1:23 - 1:27
    al-muhktasar, mi pensas, ke ĝi signifas resuma,
  • 1:27 - 1:30
    kaj kvankam mi ne konas vorton por "resuma", sed tio povus esti ĝuste,
  • 1:30 - 1:37
    fi hisab, hisab signifas kalkulado en la urdua, do tio estas kalkulado.
  • 1:37 - 1:39
    al-Ĝabr - tio estas radiko de la vorto.
  • 1:39 - 1:41
    Tio estas la fama algebro. Ĉi tie troviĝas.
  • 1:41 - 1:44
    Ĉi tio estas "kompletigo".
  • 1:44 - 1:46
    Vi povas imagi ĝin kiel "kompletigo"
  • 1:46 - 1:50
    kaj nun "wa al-muqabalah"
  • 1:50 - 1:52
    kio esence signifas "egaligo, egaligado".
  • 1:52 - 1:56
    Kompletigo kaj egaligo.
  • 1:56 - 1:57
    Do, se ni volus traduki ĝin,
  • 1:57 - 1:59
    kaj mi scias, ke ĉi tiu videaĵo ne temas pri tradukado el la araba,
  • 1:59 - 2:02
    sed la libro...
  • 2:02 - 2:11
    Mi pensas, ke ĉi tie estas: "Resuma libro pri kalkulado per komplentigo kaj egaligo"
  • 2:11 - 2:13
    tio estas proksimuma traduko,
  • 2:13 - 2:15
    sed ĝi estas la fonto de la vorto "algebro".
  • 2:15 - 2:18
    Kaj ĝi estas tre tre grava libro,
  • 2:18 - 2:21
    ne nur pro tio, ke en ĝi estis unue uzita vorto "algebro",
  • 2:21 - 2:25
    sed ankaŭ pro tio, ke multe da homoj vidas la libron kiel la unuan montro,
  • 2:25 - 2:32
    ke algebro alprenis multe de siaj modernaj pensoj
  • 2:32 - 2:35
    egaligon de ekvacioj,
  • 2:35 - 2:37
    abstraktadon de taskoj
  • 2:37 - 2:39
    kaj ne provado pri unufoja solvo laŭ bezono,
  • 2:39 - 2:43
    sed Al-Ĥorazmi ne estis la unua,
  • 2:43 - 2:45
    kaj por ke ni havu resumon pri loko, kie ĝi okazis
  • 2:45 - 2:47
    li vivis en Bagdado,
  • 2:47 - 2:49
    sed en ĉi tiu parto de la mondo oni trovis
  • 2:49 - 2:51
    multe da aferoj el historio de algebro.
  • 2:51 - 2:53
    Sed li vivis tien ĉirkaŭ la 8-a aŭ 9-a jarcento
  • 2:53 - 2:56
    - Mi pentros etan tempakson -
  • 2:56 - 2:58
    por ke ni havu pli bonan ideon.
  • 2:58 - 3:01
    Jen ĝi,
  • 3:01 - 3:05
    kaj ne konsiderante, ĉu vi estas kredulo aŭ ne,
  • 3:05 - 3:09
    plimulto de niaj datoj ekas per naskiĝo de Krsto.
  • 3:09 - 3:12
    Tio estas jene,
  • 3:12 - 3:14
    mi markos ĝin per kruco.
  • 3:14 - 3:15
    Kiel nekreduloj ni povas diri
  • 3:15 - 3:18
    de nia erao / antaŭ nia erao,
  • 3:18 - 3:20
    se ni volas esti kreduloj,
  • 3:20 - 3:21
    ni diras p. K. post Kristo, tio signifas
  • 3:21 - 3:22
    "en la jaro de nia Sinjoro"
  • 3:22 - 3:25
    latine Anno Domini,
  • 3:25 - 3:26
    signifas "en la jaro de nia Sinjoro"
  • 3:26 - 3:29
    kaj en religia kunteksto
  • 3:29 - 3:30
    en placo "antaŭ nia epoko"
  • 3:30 - 3:32
    ni diras "antaŭ Kristo" (a.K.)
  • 3:32 - 3:36
    sed ĉiookaze, tio estas jaro 1000
  • 3:36 - 3:38
    de nia erao,
  • 3:38 - 3:40
    ĉi tio estas jaro 2000 de nia erao,
  • 3:40 - 3:42
    kaj nun ni estas kompreneble en epoko,
  • 3:42 - 3:45
    en epoko, kiam mi faras ĉi tiun videaĵon, ie tie ...
  • 3:45 - 3:49
    kaj tio, ĉi tio estas 1000 antaŭ nia erao,
  • 3:49 - 3:52
    ĉi tio estas 2000 antaŭ nia erao.
  • 3:52 - 3:55
    Do unuaj aludoj,
  • 3:55 - 3:56
    kaj tio estas nur tio, kion ni ĝis nun trovis,
  • 3:56 - 3:57
    certe se ni povus fosi pli,
  • 3:57 - 3:59
    ni trovus pliajn pruvojn
  • 3:59 - 4:01
    pri aliaj civilizacioj kaj homoj,
  • 4:01 - 4:05
    kiuj elpensis multe da pensoj el algebro,
  • 4:05 - 4:06
    sed niaj unuaj aludoj pri homoj,
  • 4:06 - 4:10
    kiuj vere esploris pensojn, kiuj estas kerno de algebro,
  • 4:10 - 4:12
    devenas el antikva Babilono.
  • 4:12 - 4:15
    Ĉirkaŭ jaro 2000 antaŭ nia epoko,
  • 4:15 - 4:22
    antaŭ Kristo, iam tiam,
  • 4:22 - 4:23
    kiam ili havis ŝtonajn tabuletojn,
  • 4:23 - 4:25
    baze de ili oni povas opinii, ke homoj esploris
  • 4:25 - 4:26
    kelkaj bazaj pensoj de algebro.
  • 4:26 - 4:28
    Ili ne uzas samajn simbolojn,
  • 4:28 - 4:31
    ili ne reprezentas numerojn same,
  • 4:31 - 4:33
    sed ili laboris je algebro
  • 4:33 - 4:36
    kaj tio estis, mi rediros, en ĉi tia parto de la mondo.
  • 4:36 - 4:39
    Babilono estis ie ... ie tie
  • 4:39 - 4:42
    kaj en Babilono oni posedis sumerajn tradiciojn,
  • 4:42 - 4:45
    la regiono nomiĝis Mezopotamio,
  • 4:45 - 4:47
    kio en la greka signifas "inter du riveroj",
  • 4:47 - 4:50
    sed tio estas unuaj aludoj pri homoj,
  • 4:50 - 4:52
    kiuj ekis kun tio,
  • 4:52 - 4:55
    kio ni hodiaŭ nomas kiel "vera" algebro.
  • 4:55 - 4:56
    Nun ni transsaltos
  • 4:56 - 4:59
    kaj mi pensas, ke nek historistoj ne scias
  • 4:59 - 5:04
    pri ĉiuj kazoj kiam homoj uzis algebron.
  • 5:04 - 5:08
    Sed ĉefaj kontribuoj en algebro
  • 5:08 - 5:12
    ni vidas ĉi tie en Babilono antaŭ 2000 da jaroj,
  • 5:12 - 5:14
    kaj nun, kiam ni transsaltos en la jaro 200-300 p. K.,
  • 5:14 - 5:16
    ĉi tie
  • 5:16 - 5:18
    vi havas grekan ĝentlemanon, kiu vivis en Aleksandrio
  • 5:18 - 5:22
    - ĉi tie troviĝas Grekio, sed li vivis en Aleksandrio,
  • 5:22 - 5:25
    kiu estis tiutempe parto de la Roma Imperio.
  • 5:25 - 5:28
    Do Aleksandrio estas ĝuste tie,
  • 5:28 - 5:29
    kaj la sinjoro nomiĝas
  • 5:29 - 5:32
    Diofanto.
  • 5:32 - 5:33
    - Mi ne scias kiel oni ĝin prononcas -
  • 5:33 - 5:37
    Dio ... Diofanto ...
  • 5:37 - 5:40
    kaj oni lin nomas "la patro de algebro"
  • 5:40 - 5:45
    Kaj estas diskutebla, ĉu ĝi estas Diofanto aŭ Al-Ĥorazmi,
  • 5:45 - 5:49
    kiu komencis uzi tiujn pensojn pri egaligo de ekvacioj
  • 5:49 - 5:51
    kaj rakonti pri pura matematiko,
  • 5:51 - 5:54
    kaj Diofanto pli koncentriĝis al konkretaj taskoj
  • 5:54 - 5:57
    kaj ili amnbaŭ vivis post Babilonanoj,
  • 5:57 - 5:59
    kvankam ili ambaŭ kontribuis per sia propra maniero,
  • 5:59 - 6:01
    ili ne kopiis nur tio, kio Babilonanoj faris.
  • 6:01 - 6:04
    Ili havis siajn proprajn, unikajn kontribuaĵojn
  • 6:04 - 6:06
    al tio, kion ni hodiaŭ nomas "algebro",
  • 6:06 - 6:09
    sed multe da, speciale okcidentalaj historistoj,
  • 6:09 - 6:11
    opinias, ke Diofanto estas la patro de algebro
  • 6:11 - 6:14
    kaj Al-Ĥorazmi estas tiu,
  • 6:14 - 6:16
    pri kiu aliaj opinias, ke li estas patro de algebro, ĉar
  • 6:16 - 6:18
    grave kontribuis.
  • 6:18 - 6:20
    Se vi iros en la jaro 600 de nia epoko,
  • 6:20 - 6:22
    ĉirkaŭ 600 de nia epoko,
  • 6:22 - 6:26
    tiutempe vivis fama matematikisto el historio de algebro,
  • 6:26 - 6:30
    Brahmagupta el Barato,
  • 6:30 - 6:33
    Brahmagupta ... el Barato,
  • 6:33 - 6:35
    Mi ne scias kie ĝuste li
  • 6:35 - 6:36
    en Barato vivis, mi devus ĝin trovi.
  • 6:36 - 6:39
    Mi esperas, ke tio estis proksimume ... proksimume tie,
  • 6:39 - 6:43
    kaj li ankaŭ grave kontribuis.
  • 6:43 - 6:46
    Kaj daŭre ni havas kompreneble Al-Ĥorazmi-n,
  • 6:46 - 6:49
    kiu vivis tie,
  • 6:49 - 6:53
    kaj Al-Ĥorazmi estas tiu,
  • 6:53 - 6:56
    al kiu ni dedikas la nomo "algebro",
  • 6:56 - 6:58
    kiu devenas el la araba vorto "renovigo"
  • 6:58 - 7:02
    Kaj kelkaj pri li opinias, se ne kiel pri la patro de algebro,
  • 7:02 - 7:04
    kvankam kelkaj diras ke li estas,
  • 7:04 - 7:06
    estas unu el patroj de algebro,
  • 7:06 - 7:09
    ĉar vere ekpensis pri algebro en abstrakta kunteksto,
  • 7:09 - 7:11
    sen iaj konkretaj taskoj,
  • 7:11 - 7:12
    kiel pri la fako
  • 7:12 - 7:17
    pensus hodiaŭa matematikisto.
Title:
Origino de algebro
Description:

De kie venis la vorto "algebro" kaj pensoj kaŝataj antaŭ ĝi?

more » « less
Video Language:
English
Duration:
07:18
Vaclav.Zouzalik added a translation

Esperanto subtitles

Revisions