-
Gəlin bəzi çalışma tapşırıqlarına baxaq
-
və biz normalda bir az daha çətin
-
olan tənliklərə baxacağıq, onlar
-
onluq və adi kəsrlərdən ibarətdir.
-
Gəlin deyək ki, mənim 1.2 x c = 0.6
-
tənliyim var.
-
0.6 almaq üçün 1.2-ni
-
neçəyə vurmalıyam?
-
Bunu bəlkə də dərhal tapa bilməzsiniz, amma
-
yaxşı ki, bunu həll üsuluna əsasən
-
düşünə bilərik.
-
Etmək istədiklərimdən biri,
-
sol tərəfdə c verilib və
-
onu 1.2-ə vurmaqdır,
-
sadəcə c olsa yaxşıdır.
-
1.2c yerinə c deyilsə yaxşıdır.
-
Burada nə edə bilərəm?
-
Sadəcə 1.2-ə bölə bilərəm,
-
amma dəfələrlə görmüşük ki,
-
bunu sadəcə sol tərəfdə edə bilmərik,
-
sadəcə sol tərəfdə etsək, onda tənliyimiz
-
artıq bərabər olmaz.
-
Hər iki tərəfi 1.2-ə bölməlisiniz.
-
Sol tərəfdə 1.2c 1.2-ə bölünür,
-
deməli, c-ə bərabər olacaq.
-
Sadəcə c qalacaq
-
və c = 0.6/1.2 olacaq.
-
Bu neçəyə bərabərdir?
-
Bunu etməyin bir çox yolu var.
-
Bunu etməyin yolu isə
-
onluq kəsrlərdən qurtulmaqdır.
-
Gəlin onluq kəsri çıxarmaq üçün surət və
-
məxrəci böyük bir ədədə vuraq.
-
Biz surət və məxrəci böyük
-
bir ədədə vurmalıyıq...
-
Əgər 10-a vursaq,
-
surətdə 6 və
-
məxrəcdə 12 qalacaq, gəlin edək.
-
Gəlin surət və məxrəci 10-a vuraq.
-
Bir daha, bu 10/10-a vurmağa bərabərdir
-
kəsrin qiyməti belə dəyişmir.
-
Deməli, 0.6 vurulsun 10 6 edir və 1.2 vurulsun
10 12 edir.
-
Deməli, bu 12-ə 6-a bərabərdir və əgər
-
istəsək, daha sadə yolla yaza bilərik.
-
Biz bunu surət və məxrəci 6-a bölərək
-
yenidən yaza bilərik, bu halda 1/2 alınır,
-
yəni bu ikidə birə bərabərdir.
-
Əsl tənliyə baxsaq,
-
1.2 vurulsun ikidə bir, bu ifadədə 1.2-ə
onda on iki kimi baxa bilərsiniz.
-
Onda on iki vurulsun ikidə bir
-
onda altıya bərabər olacaq,
-
deməli biz c ikidə birə bərabər
-
olduğundan yaxşı düşünə bilərik.
-
Birini də edək.
-
Gəlin bizim 1/4 = y/12
-
tənliyimizin olduğunu deyək.
-
Burada y-i necə həll edirik?
-
Sağ tərəfdə y var və
-
12-ə bölünür.
-
Bunu etməyin ən yaxşı yolu
-
12-dən qurtulmaq və tərəfləri 12-ə
-
vuraraq sağ tərəfdə y saxlamaqdır.
-
Sarı rənglə edək.
-
Əgər sağ tərəfi 12-ə vursaq,
-
sol tərəfi də 12-ə vurmalıyam.
-
Bir daha, niyə 12-ni götürdüm?
-
Onu bir ədədə vurmaq istədim,
-
çünki, y-i 12-ə vurduqda,
-
sadəcə y qalır.
-
Deməli, y vurulsun 12 bölünsün 12,
-
sadəcə 1-ə bərabər olacaq.
-
Sol tərəfdə isə 12 vurulsun
-
dörddə bir, dörddə 12-ə bərabər olacaq.
-
Yəni y = 12/4 olacaq.
-
Ya da bunu 12/4-ü,
-
gəlin elə edək ki, siz nə etdiyimi
-
görə biləsiniz, əslində heçnə dəyişmir,
-
y = 12/4 kimi yaza bilərsiniz.
-
Dörddə on iki neçəyə bərabərdir?
-
Deməli, siz buna 12 bölünsün 4 kimi
-
baxa bilərsiniz və bu 3-ə bərabərdir,
-
yəni 3 tama.
-
Bunun 3-ə bərabər olduğunu deyə bilərsiniz.
-
Y 3-ə bərabərdir və yoxlayaq.
-
Dörddə bir 3/12-ə bərabərdir,
-
deməli doğrudur.
-
Tənliklər haqqında yaxşı olan onların
-
cavablarını yoxlaya bilməyimizdir.
-
Gəlin birini də edək, dayanmayaq.
-
4.5 = 0.5n.
-
Həmişəki kimi sağ tərəfdə n var.
-
Amma 0.5-ə vurulub,
-
sadəcə n olsa yaxşı olardı.
-
Nə edə bilərəm?
-
Mən hər iki tərəfi 0.5-ə bölə bilərəm,
-
bir daha əgər bunu sağ tərəfə etsəm onda
-
sol tərəfə də etməliyəm.
-
Niyə bunu 0.5-ə bölürəm?
-
Sağ tərəfdə sadəcə n qalacaq.
-
Sol tərəfdə,
-
4.5 bölünsün 0.5 olacaq, gəlin
-
addımları itirməyək.
-
4.5 bölünsün 0.5 n-ə bərabərdir,
-
çünki, 0.5 bölünsün 0.5 olduqda,
-
sadəcə n qalır.
-
Bu neçəyə bərabərdir?
-
Deməli, 4.5 bölünsün 0.5,
-
bunu etməyin bir neçə yolu var.
-
Buna onda qırx beş bölünsün
-
onda beş kimi baxa bilərsiniz, hansı ki,
-
9-a bərabər olacaq.
-
Əgər bu çaşdırıcı görünürsə
-
və ya bir az qarışıq görünürsə, siz əvvəl
etdiyimiz kimi edə bilərsiniz.
-
Siz surət və məxrəci eyni ədədə
-
vura bilərsiniz, beləcə onluq kəsrlər
yox olacaq.
-
Bu halda, əgər 10-a vursaq,
-
onluq kəsri bir vahid sağa keçirərik.
-
Bir daha, surət və məxrəc
-
eyni ədədə vurulmalıdır.
-
Biz 10 bölünsün 10-a vururuq, hansı ki,
-
1-ə bərabərdir, biz
-
kəsrin qiymətini dəyişmirik.
-
Gəlin baxaq, bu 45 böl 5-ə bərabər olacaq,
-
yəni n-ə bərabər olacaq.
-
Amma siz burada məni bir saniyəlik
-
dayandırıb deyə bilərsiniz ki,
-
tənliyin bir tərəfinə nə ediriksə digər
tərəfinə də onu edirik,
-
amma burada sadəcə
-
tənliyin sol tərəfini 10 bölünsün 10-a
-
vururuq.
-
Xatırlayın, 10 bölünsün 10 neçəyə bərabərdir?
-
10 bölünsün 10 1-ə bərabərdir.
-
Bəli, əgər istəsəm, sol tərəfi 10/10-a
-
vurduğum kimi sağ tərəfi də
-
10/10-a vurardım, belə olduqda
-
sağ tərəfin qiyməti dəyişmir,
-
mən əslində iki tərəfin qiymətini dəyişmirəm.
-
Mən sol tərəfi 1-ə vuraraq
-
yenidən yazmaq istəyirəm.
-
Diqqət edin ki, n dəfə 10/10,
-
n-ə bərabər olacaq.
-
Mən burada sol tərəfdə nə edirəmsə sağ
-
tərəfdə də onu etməliyəm
-
qaydasını pozmuram.
-
Siz hər zaman bir tərəfi 1-ə vura bilərsiniz
-
və bunu istədiyiniz qədər edə bilərsiniz.
-
Eynən bir tərəfə 0 əlavə edib,
-
0 çıxmaq kimi,
-
digər tərəfdə etdiyinizi göstərmək o qədər də
-
vacib deyil çünki,
-
bu qiyməti dəyişmir.
-
Hər halda, n 45 bölünsün 5-ə bərabərdir,
-
45/5 neçəyə bərabərdir?
-
9-a bərabərdir.
-
Bu 9-a bərabərdir, niyə yaşıl rəngə keçdim?
-
Burada n = 9 və ya n 9-a bərabərdir deyə
bilərik.
-
Yoxlaya bilərsiniz:
-
4.5 = 0.5 x 9, 9-un yarısı 4.5-ə bərabərdir.
-
Gəlin birini də edək, çünki dayanmaq
istəmirəm.
-
Biraz boşluq ayıraq,
-
beləcə bu məsələni digərlərindən ayrı
yaza bilərik.
-
Gəlin indi fərqli dəyişə olsun.
-
Gəlin g/4 = 3.2 olduğunu düşünək.
-
Bunu 4-ə bölərək, yox edə bilərəm,
-
bunu etməyin ən asan yolu,
-
hər iki tərədi 4-ə vurmaqdır.
-
Hər iki tərəfi 4-ə vururam
-
və 4 bölünsün 4 mənə 1 verir,
-
deməli g = 3.2 vurulsun 4 olacaq?
-
Gəlin baxaq, 3 dəfə 4 12-dir və onda iki
vurulsun 4
-
onda səkkizə bərabərdir, deməli, 12 tam
onda səkkizə bərabər olacaq.
-
G 12.8 olacaq və bunu təsdiqləyə bilərsiniz.
-
12.8 bölünsün 4 3.2-ə bərabərdir.