Pelikulek mundua ikusteko modua eraldatzen dute

Zineak gure kulturan dugun pentsatzeko modua eraldatzeko ahalmena du. Sharmeen Obaid-Chinoy, dokumentalista eta TED bekaduna, emakumeen aurkako indarkeriari aurre egiteko erabiltzen du, bere kameraz baliatuta Pakistaneko ohorezko krimenen tradizioari aurre eginez. Hitzaldi zirraragarri honetan, Sharmeenek bere filma, Oscar baten irabazlea izan zena, zinema mugikor batean nola eraman zuen partekatzen du, Pakistan osoko herri txiki eta herrixkak bisitatuz, baita emakume, gizon eta gizartearen arteko dinamikak eraldatuz.

Narratzailea naiz

eta gatazkatsua ere bai.

(Barreak)

Eta ohitura dut galdera
zailak planteatzea.

Hamar urterekin hasi nintzen,

amak, sei seme-alaba zituenez,
ez zuelako denborarik erantzuteko.

14 urterekin, gero eta gogaikarriagoak
ziren galderekin nazkatuta,

tokiko egunkari ingelesean idazten
hastea aholkatu zidan Pakistanen,

herrialde osoari nire galderak
planteatzeko, berak esan zidan.

(Barreak)

17 urterekin, ezkutuko
ikerketa-kazetaria nintzen.

Ez dut uste nire editoreak ni hain gaztea
nintzela iradokitzen zuenik.

pertsona boteretsuei seinalatzen
eta errua ematen zien

artikulu bat bidali nionean.

Gizonezko haiek ikasgai bat
eman nahi izan zidaten.

Haiek niri eta nire familiari lotsatuta
sentiarazi nahi izan ziguten.

Nire izena eta abizena margotu zituzten

profanitate inefableekin batera

gure ate nagusian eta auzo osoan zehar.

Eta uste zuten aitak, gizon zorrotza
eta tradizionala denez,

geldiaraziko ninduela.

Horren ordez, aita nire aurrean jarri
eta hauxe esan zidan:

"Egia esaten baduzu,
ni zure alboan mantenduko naiz,

eta mundua ere bai."

Eta orduan...

(Txaloak)

Eta orduan pertsona talde bat bildu
eta paretak garbitu zituzten.

(Barreak)

Beti nahi izan dut nire istoriek
jendea hunkitzea,

elkarrizketa zailak izatera bultzatzea.

Eta pentsatu nuen askoz
eraginkorragoa izango litzatekeela

zerbait bisuala egitea.

Beraz, 21 urterekin,
dokumentalista bihurtu nintzen,

nire kameraz baliatuta

gerra-guneen komunitate
marjinaletan zentratu nintzen.

Azkenean Pakistanera itzuli nintzen,

emakumeen aurkako indarkeria
dokumentatu nahi nuelako.

Pakistanen 200 milioi pertsona bizi dira.

Eta dagoen alfabetatze-maila
baxua kotuan hartuta,

filmek zenbait arazo hautemateko
modua alda dezakete.

Narratzaile eraginkor batek
gure emozioei hitz egiten die,

enpatia eta errukia eragiten ditu,

eta gauzak beste era batera
ikustera behartzen gaitu.

Nire herrialdean filmek zinematik
haratago joateko aukera zuten.

Jendearen bizitza alda dezakete.

Beti hitz egin nahi izan dut
hainbat arazoei buruz...

Beti izan dut gizartearen aurrean
ispilu bat jartzeko nahia.

Nire haserrearen barometroak bultzatuta.

Eta nire haserrearen barometroak, 2014an,
ohorezko krimenetara gidatu ninduen.

Ohore-krimenak munduko
toki askotan gertatzen dira,

emakumeak, gizonek sortutako arauak
hausteagatik, zigortzen diren tokiak:

Beren borondatearen arabera
ezkontzea erabakitzen duten emakumeak;

edo dibortziatu nahi duten emakumeak;

edo zilegiak ez diren maitasun-harremanak
izatearen susmagarriak diren emakumeak.

Gainerako mundu osoan, ohorezko krimenak
hilketatzat jotzen dira.

Betidanik kontatu
nahi izan dut istorio hori,

bizirik irten den
pertsona baten ikuspegitik.

Baina emakumeak ez dira
beren historia kontatzeko bizi

eta, aldiz, hilobi anonimoetan
bukatzen dute.

Beraz, goiz batean, egunkaria
irakurtzen ari nintzenean,

emakume bat bizirik
atera zela irakurri nuenean,

aitaren eta osabaren tiro bat
jaso baitzuen aurpegian,

bere borondatez ezkontzea erabakitzean

nire narratzailea
aurkitu nuela jakin nuen.

Saba prest zegoen aita
eta osaba kartzelara bidaltzeko,

Baina, ospitaletik irten ondoren,

presioaren ondorioz, barkatu egin zituen.

Lege-hutsune bat dago:

biktimak erasotzaileak barkatuz gero,

erasotzaileek kartzela saihesten dute.

Eta, bere familia
eta aita-amaginarrebekin batera,

marjinatua izango zela esan zioten,

komunitatetik kanporatuak izango zirela,

askok bere aita
arrazoia zuela uste baitzuten,

bere urraketa kontuan hartuta.

Berak borrokatu zuen...

hilabetetan zehar.

Epaiketaren azken egunean, ordea,

barkatu egin zituen.

Dokumentalista gisa,
suntsituta geratu ginen,

hau ez baitzen filmatu nahi genuen filma.

Etorkizunari begira, berak karguak
aurkeztu, borrokatu eta garaitu izan balu,

bere kasua salbuespena izango litzateke.

Hain emakume indartsu bat isildu denean,

zer aukera dute besteek?

Eta pentsatzen hasi ginen gure filma

jendeak ohorezko krimenei buruz
duen ikuspegia aldatzeko,

legean dagoen hutsuna
eragiteko, erabiltzea.

Gure filma Oscarretarako proposatu zuten,

ohorezko krimenak egunkarietako
tituloetan atera ziren,

eta Lehen Ministroak,
guri zorionak ematerakoan,

filma bere bulegoan
estreinatzea eskaini zuen.

Jakina, guk aukera aprobetxatu genuen,

herrialdeko historian Lehen Ministro
batek ere ez zuelako antzeko zerbait egin.

Emanaldian,

telebista nazionalean zuzenean eman zena,

herrialde osoan zehar eragin handia
izan zuen esaldia erran zuen:

"Ohorezko hilketetan ez dago ohorerik."

(Txaloak)

Los Angelesen, Oscar sarien banaketan,

nahiz eta aditu askok gu baliogabetu,

guk uste genuen irabazi behar genuela

legea aldatu ahal izateko.

Orduan, nire izena esan zuten,

eta nik mailak txankletetan igo nituen,
antzeztokira igotzea ez bainuen espero.

(Barreak)

Eta estatuatxoa onartu nuen,
Pakistango Lehen Ministroak

legea aldatzeko konpromisoa hartu zuela
milaka milioi ikusleei kontatuz,

hori betetzera behartzeko
modu bat baitzen, noski.

(Barreak)

(Txaloak)

Etxean, egunkari guztien titularrak
Oscarrari buruzkoak ziren,

eta jende gehiago bat
egin zuen gure auziarekin,

legeak duen hutsune hori
indargabetzea eskatzeko.

2016ko urrian, kanpaina amaitu eta gero,

lege-hutsunea indargabetu egin zen.

(Txaloak)

Orain, ohorearen izenean
emakumeak hiltzen dituzten gizonak

biziarteko kartzela-zigorrera
kondenatuak dira.

(Txaloak)

Hala ere, hurrengo egunean,

emakume bat hil zuten ohorearen izenean,

eta ondoren beste bat, eta beste bat.

Legeria aldatu egin genuen,

baina ez zen nahikoa.

Filma eta bere mezua
bihotzera iristea lortu behar genuen,

herrialde osoko herri txiki
eta herrixketara iristea.

Nik uste dut zinemak
oso paper positiboa izan dezakeela

gizartea aldatzeko eta moldatzeko
norabide positibo batean.

Baina, nola iritsi gaitezke horretara?

Nola iritsi gaitezke
herri txiki eta herrixketara?

Guk zinema mugikor bat eraiki genuen,

herrialdea zeharkatu dezakeen kamioia,

herri txiki eta herrixketan
geldialdiak egiten dituena.

Gaueko zerua argiztatuko lukeen
pantaila handi batekin hornitu genuen

"Look But With Love" izenarekin
("Ikusi baino amodioz" euskaraz).

Kamioiak arratsaldean biltzeko

eta pelikulak ikusteko aukera
emango dio komunitateari.

Bagenekien gizonei eta mutikoak
zinema mugikorrera erakarriko genituela.

Haiek ikusteko irtengo lirateke.

Baina, eta emakumeak?

Komunitate txiki,
landatareta bereizietan,

nola lortu emakumeak erakartzea?

Hori lortzeko kultura arauekin
lan egin behar genuen.

Beraz, zinemaren barruan
beste zinema bat eraiki genuen,

eserlekuekin eta pantaila batekin,
horrela emakumeek filmak ikus ditzazkete,

beldurra

edo lotsa

edo jazarpena sufritzeko beldurrik gabe.

Mundua begiratzeko ikuspegi desberdinak

erakutsi genizkien filmen bitartez,

haurren pentsamendu kritikoa sustatuz,

galderak planteatu ditzazten.

Ohorezko krimenez haratago
hitzegitea erabaki genuen,

diru-sarreren desberdintasuna,

ingurumena, harreman etnikoak,

erlijio tolerantzia
eta errukiari buruz hitzegiten.

Eta barruan, emakumeentzat,
biktimak izan ordez,

emakumeak heroiatzat
dituzten pelikulak proiektatzen genituen,

eta sistema judizialari
eta poliziari buruz jarduten genuen,

haien eskubideei buruzko
informazioa emanez,

indarkeriaren biktimak baziren

babeslekau nola bilatuk kontatzen genien,

laguntza lortzeko
nora jo zezaketen esanez.

Bisitatzen genituen
leku askotan ongi etorriak ginela

ikusteak harritu egin gintuen.

Herrixka askok ez zuten inoiz
telebista edo sare sozialik ikusi,

eta beren seme-alabek haiei buruz
ikastea nahi zuten.

Baina oztopoak ere aurkitu genituen

aurkezten genituen ideien ondorioz.

Gure taldeko bi kidek dimititu egin zuten

euren herrixketatik jasotako
mehatxuengatik.

Filmak proiektatu genituen
herrixka batean geldiarazi egin gintuzten,

emakumeek beraien eskubideei buruz
ikastea ez zutela nahi esanez.

Baina, beste herrixka batean,
proiektatzea debekatu zigutenean,

herriko polizia bat altxatu zen
eta berriro jartzeko agindua eman zuen,

eta gure alboan geratu zen,
taldea babesten,

gazteei munduari buruzko beste ikuspegiak

erakustea bere beteharra zela
guztiei esanez.

Eguneroko heroia zen.

Baina gure bidaian zehar
heroi asko aurkitu genituen.

Beste herrixka batean,
gizonezkoek esan zuten

beraiek bakarrik ikus zezaketela filmak
eta emakumeak etxean geratuko zirela,

agure bat altxatu zen,

jende talde bat bildu, eztabaidatu,

eta azkenean gizonezkoek eta emakumezkoek
elkarrekin ikusi zuten filma.

Egiten ari garena dokumentatzen dugu.

Jendearekin hitzegin.

Egokitu.

Filmen ordena aldatu.

Kartzelan dauden jende bortitza
erakusten duten filmak gizonei erakustean,

gizonak bortitzak badira,
ondorioak daudela argi geratzea nahi dugu.

Baina gizonak emakumeak defendatzen
agertzen diren pelikulak

ere erakusten ditugu,

rol hori betetzera
animatu nahi ditugulako.

Emakumeentzat, estatuburuak
edo abokatuak eta medikuak diren

edo bertan beraiek agintaritza
postuak dituzten pelikulak jartzen ditugu,

haiekin hitz egiten dugu eta rol horiek
betetzera animatzen ditugu.

Herrixketako jendearen elkarreragiteko
modua aldatzen ari gara,

eta gure joerak beste leku batzuetara
eramaten ari ditugu.

Duela gutxi, talde batek gurekin
harremanetan jarri zen

Bangladeshera eta Siriara
gure zinema mugikorra eramateko

eta haiekin ari gara
gure joerak partekatzen.

Gure ustez mundu guztiarekin
egiten ari garena

partekatzea ezinbestekoa da.

Pakistan osoko herri txiki
eta herrixketan, gizonek

emakumeak tratatzen dituzten
modua aldatzen ari dira,

haurrek mundua ikusten duten modua
aldatzen ari dira,

herrixka-herrixka, zinemaren bidez.

Eskerrik asko.

(Txaloak)