< Return to Video

گرنگی دان بە تەنردوستی دەروونی هیچ شەرمێکی تێدا نییە

  • 0:01 - 0:03
    ساڵی پار
  • 0:03 - 0:04
    وەک دۆزەخ وابوو.
  • 0:04 - 0:06
    (پێکەنین)
  • 0:09 - 0:12
    ئەوە یەکەم جارم بوو کە نان بخۆم
    لە نەیجیری "جۆلەف"
  • 0:12 - 0:14
    (پێکەنین)
  • 0:15 - 0:17
    لە ڕاستیدا، لە هەموو جدییاتێک،
  • 0:17 - 0:20
    من بە زۆر ئاژاوەی كەسی دا تێپەڕبوومە.
  • 0:21 - 0:23
    ڕووبەڕووی فشاری زۆر گەورە بووم،
  • 0:23 - 0:25
    من تووشی هێرشێکی نیگەرانی بوومە.
  • 0:27 - 0:29
    لە هەندێک ڕۆژدا، هیچ کارێکم پێ نەدەکرا.
  • 0:30 - 0:32
    لە ڕۆژانی تردا،
  • 0:32 - 0:36
    تەنها دەم ویست لە جێگایەک پاڵبکەوم
    و بگریم.
  • 0:37 - 0:42
    دکتۆرەکەم پرسیاری کرد کە من دەمەوێت قسە
    بکەم لەگەڵ پسپۆڕی تەندروستی دەروونی
  • 0:42 - 0:44
    دەربارەی قەلەقی و دڵەڕاوکێ.
  • 0:45 - 0:46
    تەندروستی دەروونی؟
  • 0:47 - 0:51
    من بە تووندی و بە تووندی
    لە ناڕەزایی دەربڕیندا سەرم ڕاتکاند
  • 0:53 - 0:57
    هەستم بە شەرمێکی قوڵ کرد.
  • 0:58 - 1:02
    هەستم بە شەرمێکی قووڵ کرد.
  • 1:03 - 1:05
    من خێزانێکی خۆشەویست و پشتگیریکارم هەیە
  • 1:06 - 1:08
    و هاورێیەکی زۆر دڵسۆزیش.
  • 1:08 - 1:12
    بەڵام هێشتا ناتوانم دڵخۆش ببم بە
    بیرۆکەی قسەکردن لەگەڵ هەر کەسێک
  • 1:12 - 1:14
    دەربارەی ئازارەکانی ناخم.
  • 1:16 - 1:20
    هەستم بە خنکاندن کرد
    لە لایەن پێکهاتە توندەکەی
  • 1:20 - 1:23
    پیاوە ئەفریقیەکانمان.
  • 1:24 - 1:26
    "خەڵک کێشەی راستەقینەیان هەیە، سەنگو.
  • 1:26 - 1:27
    خۆت زاڵ ببە سەرخۆتدا!
  • 1:29 - 1:31
    یەکەم جار گوێم لە "تەندروستی دەروونی" بوو
  • 1:32 - 1:36
    من قوتابی قوتابخانەی بۆردی بووم
    لە بەلەمەکەی غانا
  • 1:36 - 1:38
    لە قوتابخانەی (پیدی) لە نیوجێرسی.
  • 1:39 - 1:42
    من ئێستا بەو ئەزموونە دڕندە وەحشیانە
    دا ڕۆشتم
  • 1:42 - 1:45
    لە دەست دانی حەوت خۆشەویست
    لە هەمان مانگدا.
  • 1:47 - 1:48
    پەرستاری قوتابخانە
  • 1:48 - 1:52
    نیگەران بووم لەوەی کاتێک من چووم
    --خودا رۆحی پیرۆز بکات--
  • 1:52 - 1:54
    ئەو پرسیاری لە تەندروستی دەروونی من کرد.
  • 1:55 - 1:57
    ئایا ئەو کچە دەرون ساغە؟
    وامزانی.
  • 1:58 - 2:01
    ئایا ئەو نازانێت من پیاوێکی ئەفریقیم؟
  • 2:01 - 2:02
    (پێکەنین )
  • 2:02 - 2:04
    وەک ئۆکۆنکو "شتەکان ھەڵدەوەشێنەوە"
  • 2:04 - 2:08
    ئێمە پیاوی ئەفریقی نە پڕۆسە
    نە گوزارشت لە هەستو سۆزی خۆمان دەکەین.
  • 2:09 - 2:11
    خۆمان مامەڵە لەگەڵ
    کێشەکانمان دەکەین.
  • 2:11 - 2:12
    (چەپڵە لێدان)
  • 2:13 - 2:15
    خۆمان مامەڵە لەگەڵ کێشەکانمان دەکەین.
  • 2:15 - 2:20
    بانگی براکەمم کرد و پێکەنی
    دەربارەی خەڵکی "ئۆیبۆ"-- سپی پێستەکان--
  • 2:20 - 2:22
    و نەخۆشییە سەیرەکانیان--
  • 2:22 - 2:25
    خەمۆکی، زیادکردن و ئەو "شتە سەیرانە"
  • 2:26 - 2:28
    لە ڕۆژئاوای ئەفریقا گەورە دەبێت.
  • 2:29 - 2:33
    کە خەڵک دەستەواژەی (ئەقڵ) یان بەکار هێنا
    ئەوەی کە بە مێشکدا هات شێتێک بوو
  • 2:33 - 2:35
    لەگەڵ قژی پیس و ترسناک،
  • 2:35 - 2:38
    بە نیمچە ڕووتی لە شەقامەکاندا.
  • 2:39 - 2:41
    هەموومان ئەم پیاوە دەناسین.
  • 2:41 - 2:43
    دایک و باوکمان ئێمەیان
    لەوە ئاگادار کردۆتەوە.
  • 2:44 - 2:45
    دایە، دایە، بۆچی ئەو شێتە؟"
  • 2:45 - 2:47
    "دەرمان!
  • 2:47 - 2:49
    ئەگەر سەیری دەرمانیش بکەین
    کۆتاییت وەک ئەو دێت"
  • 2:49 - 2:50
    (پێکەنین)
  • 2:51 - 2:53
    بە سییەکانەوە بێنە خوارەوە،
  • 2:53 - 2:56
    و دایکت پەلەت لێ دەکات
    بۆ نزیکترین نەخۆشخانە
  • 2:56 - 2:57
    بۆ چارەسەری پزیشکی.
  • 2:58 - 3:01
    بەڵام بوێری ڕاگەیاندنی خەمۆکی،
  • 3:01 - 3:05
    و قەشەی ناوچەكەت جندار لە لەشت دەربکات
  • 3:05 - 3:07
    و گلەیی لە جادووگەران بکەیت
    لە گوندەکەتدا.
  • 3:07 - 3:10
    بە پی رێکخراوی جیھانی تەندروستی،
  • 3:10 - 3:13
    تەندروستی دەروونی ئەوەیە کە بتوانێت
    خۆی ڕاگیر بکات
  • 3:13 - 3:15
    لەگەڵ پەستانە ئاساییەکانی ژیان؛
  • 3:16 - 3:19
    بۆ کارکردن بۆ بەرهەم و بەرهەمداریەتی؛
  • 3:19 - 3:23
    و بۆ ئەوەی بتوانین و
    بۆ ئەوەی یارمەتی کۆمەڵگەکەت بدەیت.
  • 3:24 - 3:30
    تەندروستی دەروونی هەستی ئێمە دەگرێتەوە،
    دەروونی و کۆمەڵایەتی باش.
  • 3:31 - 3:36
    لە ئاستی جیهانیدا لە سەدا ٧٥
    هەموو حاڵەتەکانی نەخۆشی دەروونی
  • 3:36 - 3:38
    لە وڵاتانی کەم دەرامەتەکانە.
  • 3:38 - 3:40
    هێشتا زۆربەی حکومەتەکانی ئەفریقا
  • 3:40 - 3:44
    کەمتر لە سەدا یەک وەبەرهێنان دەکەن
    لە بودجەی چاودێری تەندروستیان
  • 3:44 - 3:46
    تەندروستی دەروونییان.
  • 3:47 - 3:48
    تەنانەت خراپتریش،
  • 3:48 - 3:52
    ئێمە کێشەی کەمی پسپۆڕی
    دەروونیمان لە ئەفریقا هەیە.
  • 3:53 - 3:57
    بۆ نمونە، نایجیریا
    بە 200 کەس مەزەندە دەکرێت
  • 3:58 - 4:01
    لە وڵاتێکی نزیکەی 200 ملیۆن کەسی.
  • 4:02 - 4:04
    لە هەموو ئەفریقادا،
  • 4:04 - 4:08
    لە سەدا 90 ی گەلەکەمان
    دەستیان بە چارەسەرە دەروونیەکان ناگات.
  • 4:09 - 4:10
    لە ئەنجامدا،
  • 4:10 - 4:13
    ئێمە بە تەنیایی ئازار دەچێژین،
  • 4:13 - 4:16
    بێدەنگ کراوین لە لایەن ستیگما.
  • 4:17 - 4:22
    ئێمەی ئەفریقیەکان زۆرجار کاردانەوەمان
    بۆ تەندروستی دەروونی بە دووری،
  • 4:23 - 4:24
    نەزانی،
  • 4:25 - 4:26
    گوناھ،
  • 4:26 - 4:27
    ترس
  • 4:28 - 4:29
    و توڕە بوون دەبێت.
  • 4:30 - 4:35
    لە لێکۆڵینەوەیەک کە ئەربۆلیدا-فلۆرز
    ئەنجامی داوە،
  • 4:35 - 4:39
    ڕاستەوخۆ پرسیارمان کرد، "هۆکاری
    نەخۆشی دەروونی چییە؟
  • 4:40 - 4:45
    لە سەدا ٣٤ ی وەڵامدەرەوەکانی نێجیریا
    خراپ بەکارهێنانی دەرمانیان بەهۆکار زانیوە:
  • 4:46 - 4:52
    لەسەدا ١٩ وتیان تووڕەیی خوایی
    و ویستی خوای گەورە.
  • 4:52 - 4:53
    (پێکەنین )
  • 4:53 - 4:55
    لەسەدا ١٢
  • 4:56 - 4:59
    جادووگەری و خاوەندارێتی ڕۆحی.
  • 5:00 - 5:04
    بەڵام هەندێکی تر هەندێک
    هۆکاری نەخۆشی دەروونی پێشنیار کرد بوو،
  • 5:04 - 5:06
    وەک هۆکاری جینی،
  • 5:06 - 5:08
    باری ئابوری کۆمەڵایەتی،
  • 5:08 - 5:10
    شەر،
  • 5:10 - 5:11
    ناکۆکی
  • 5:11 - 5:13
    یان لەدەستدانی خۆشەویستێک.
  • 5:14 - 5:17
    لەشلەرگیریی دژ بە نەخۆشی دەروونی
  • 5:17 - 5:21
    زۆرجار ئەنجامەی لادەری دەبێت و
    هەروەها دەبێتە بە ئەهریمەن کردنی نەخۆشەکە.
  • 5:22 - 5:26
    ڕۆبن هامۆندی ڕۆژنامەوانی وێنەگر
    هەندێک لەو پێشێلکاریانەی بە بەڵگە کردووە
  • 5:26 - 5:28
    لە ئۆگەندا،
  • 5:29 - 5:30
    لە سۆماڵیا،
  • 5:31 - 5:33
    و لێرە لە نایجیریا.
  • 5:36 - 5:37
    بۆ من،
  • 5:38 - 5:40
    نەگبەتیەکە کەسییە.
  • 5:42 - 5:44
    لە ٢٠٠٩دا،
  • 5:45 - 5:48
    من تەلەفۆنێکی شێتانەم بۆ کرا لە نیوەشەودا.
  • 5:49 - 5:52
    باشترین هاوڕێم لە جیهاند--
  • 5:52 - 5:57
    کە زیرەک و فەلسەفیە
    پیاوێکی دڵڕفێن و هیپی و گەنجە--
  • 5:57 - 5:59
    کێشەی شیزرۆفینیایی تووش بووبوو.
  • 6:01 - 6:05
    من شاهیدی چەند هاوڕێیەکم
    کە لە دڵەڕاوکێ و دوودڵی گەورە بووین.
  • 6:07 - 6:09
    گوێم لە دەنگی بەدکارەکان بوو.
  • 6:10 - 6:11
    گوێم لە چرپە بوو.
  • 6:12 - 6:14
    گوێت لێبووە شێت بووە؟
  • 6:15 - 6:18
    (کرو ئینگلیزی) ئەو شێت بووە!"
  • 6:18 - 6:22
    قسەی لە نرخ کەمکردنەوە وشەی
    سوکایەتیان بۆ بەکار دەهێنا..
  • 6:22 - 6:26
    ئەو وشانەی هەرگیز نایڵێن
    دەربارەی کەسێک کە نەخۆشی شێرپەنجەی هەیە
  • 6:26 - 6:28
    یان کەسێک کە مەلاریایی هەبێت.
  • 6:29 - 6:32
    بە جۆرێک، کاتێک کە دێتە سەر
    نەخۆشی دەروونی،
  • 6:32 - 6:35
    بێ ئاگاییمان هەموو هەست
    و سۆزمان لە ناو دەبات.
  • 6:37 - 6:41
    کاتێک کۆمەڵگە لێ دوور
    دەکەوتنەوە، من پشتیم بەر نەدا،
  • 6:42 - 6:44
    بەڵام خۆشەویستیمان هەرگیز کەم نەبوویەوە.
  • 6:46 - 6:49
    تاکیتالی، من دەربارەی تەندروستی
    دەروونی هەستێکی تایبەتم هەبوو.
  • 6:50 - 6:53
    بە ئیلھامی ئەو،
  • 6:53 - 6:56
    یارمەتیم دا بۆ دۆزینەوەی ئەو
    کەسانەی لە گروپی دەروونی بووین
  • 6:56 - 6:58
    لە کۆلێژەکەم.
  • 6:58 - 7:01
    لە ماوەی دامەزراندنم وەک
    مامۆستایەکی خوێندنی باڵا
  • 7:01 - 7:05
    پشتگیری زۆرم لە دەرچووانی زانکۆ کرد بۆ
    بەرەنگار بوونەوەی کێشە دەروونیەکانیان.
  • 7:05 - 7:08
    من بینیم قوتابییە ئەفریقییەکان تێدەکۆشین
  • 7:08 - 7:10
    و ناتوانێت قسە لەگەڵ کەس بکات.
  • 7:11 - 7:15
    تەنانەت بەو مەعریفەیە
    و لەگەڵ چیرۆکەکانیان.
  • 7:15 - 7:17
    من بە پێچەوەانەوە، تێکۆشام،
  • 7:17 - 7:21
    و نەیتوانی قسە لەگەڵ کەس بکەم
    کاتێک تووشی نیگەرانی خۆم ببوم.
  • 7:21 - 7:25
    ترسمان لە شێتبوون زۆر قووڵە.
  • 7:28 - 7:29
    ھەموومان
  • 7:30 - 7:32
    بەڵام ئێمەی ئەفریقیەکان بەتایبەتی
  • 7:33 - 7:39
    پێویستە ئەوە بزانین کە تێکۆشانی
    دەروونیمان لە پیاوەتیمان کەم ناکاتەوە،
  • 7:39 - 7:42
    و هەروەها تروماکانەکەمان هێزی
    ئێمە کەم ناکات.
  • 7:43 - 7:48
    پێویستە گرنگی بە تەندروستی دەروونی
    وەک تەندروستی جەستەیی بدەین.
  • 7:49 - 7:53
    پێویستە ئازارەکان لە بێدەنگیدا بوەستێنین.
  • 7:54 - 7:58
    دەبێت واز لە گەورە کردنی نەخۆشیەکانمان
    بهینین
  • 7:58 - 8:00
    و ئازاری ئازاردراواون بوەستێنین.
  • 8:02 - 8:03
    قسە لەگەڵ هاوڕێکانت بکە.
  • 8:04 - 8:06
    قسە لەگەڵ خۆشەویستەکانتان بکەن.
  • 8:07 - 8:08
    قسە لەگەڵ پیشەگەرانی تەندروستی بکەن.
  • 8:10 - 8:11
    لاواز بە.
  • 8:12 - 8:14
    بە متمانەوە ئەمە بکە
  • 8:15 - 8:17
    کە تۆ بەتەنیا نین
  • 8:18 - 8:20
    قسە بکە ئەگەر تۆ تێدەکۆشیت.
  • 8:23 - 8:26
    ڕاستگۆبوون دەربارەی هەستکردنمان
  • 8:26 - 8:28
    لاوازمان ناکات،
  • 8:29 - 8:30
    وامان لێدەکات مرۆڤ بین.
  • 8:32 - 8:36
    ئێستا کاتی ئەوەیە کۆتایی بەو ترسە بهێنین
    کە پەیوەندی بە نەخۆشی دەروونی هەیە.
  • 8:37 - 8:41
    بۆ جاری داهاتوو گوێت لە "دەروون،"دەبێت
  • 8:41 - 8:43
    تەنھا بیر لە پیاوە شێتەکە مەکەوە.
  • 8:44 - 8:46
    بیر لە من بکەوە.
  • 8:46 - 8:48
    (چەپڵە لێدان)
  • 8:48 - 8:49
    سوپاس.
  • 8:49 - 8:53
    (چەپڵە لێدان)
Title:
گرنگی دان بە تەنردوستی دەروونی هیچ شەرمێکی تێدا نییە
Speaker:
سانجو دیلێ
Description:

کاتێک فشار زۆر بوو بۆ کارساز سانجو دێلێ، دەبوایە ڕووبەڕووی ئەو پێشبرکێ قوڵەی خۆی ببوایەتەوە: کە نابێت پیاوان گرنگی بە باری دەروونیان بدەن. دێل لە ئاخاوتنێکی کەسیدا باس لەوە دەکات چۆن فێربووە لە کۆمەڵگەیەکدا بە هەست و سۆزەوە نائاسوودەیە، مامەڵە لەگەڵ دڵەڕاوکێدا بکات. هەروەک دەڵێت : " ڕاستگۆبوون بەرامبەر بەو هەستەی کە هەستی پێ دەکەین لاوازمان ناکات - وامان لێدەکات مرۆڤ بین ".
more » « less
Video Language:
English
Team:
closed TED
Project:
TEDTalks
Duration:
08:53

Kurdish (Central) subtitles

Revisions

Our website uses cookies for analysis purposes.