Mechanizm działania gospodarki rynkowej w 30 minut, Ray Dalio

http://www.economicprinciples.org | How the Economic Machine Works by Ray Dalio.

The economy works like a simple machine.
But many people don't understand it— or they don't agree on how it works — and this has led to a lot of needless economic suffering.
I feel a deep sense of responsibility to share my simple but practical economic template. Though it's unconventional, it has helped me to anticipate and sidestep the global financial crisis, and has worked well for me for over 30 years.

To learn more about Economic Principles visit: http://www.economicprinciples.org

[Also Available In Chinese] 经济这台机器是怎样运行的: http://www.youtube.com/watch?v=-ZbeYejg9Pk

[Also Available In Russian] Как действует экономическая машина. Автор: Рэй Далио (на русском языке): http://youtu.be/8BaNOlIfMLE

Mechanizm działania gospodarki rynkowej w 30 minut.

Gospodarka rynkowa działa jak prosta machina.

Jednak wielu ludzi nie rozumie jej działania,

albo nie zgadza się z tym, że tak jest,

a to prowadzi do wielu zbędnych gospodarczych bolączek.

Czuję się w pewien sposób za to odpowiedzialny

dlatego chcę się podzielić swoim prostym, a zarazem praktycznym schematem.

Chociaż mój schemat jest trochę niekonwencjonalny.

to dzięki niemu mogłem przewidzieć i zabezpieczyć się przed skutkami kryzysu finansowego,

i sprawdza się w moim przypadku już ponad 30 lat.

Zacznijmy od początku.

Chociaż gospodarka może wydawać się złożona, to w rzeczywistości jej działanie jest proste i mechaniczne.

Składa się z kilku prostych elementów i licznych nieskomplikowanych transakcji,

które powtarzają się raz za razem setki razy.

Transakcje te napędzane są przede wszystkim przez naturę ludzką

i to one tworzą 3 główne siły sterujące gospodarką.

Pierwsza siła: Wzrost produktywności

Druga siła: Krótkoterminowy cykl załużenia

i trzecia siła: Długoterminowy cykl zadłużenia

Przyjrzymy się teraz tym trzem siłom oraz temu jak oddziałując na siebie na wzajem

tworzą schemat odpowiedni do śledzenia ruchów w gospodarce

oraz do wyjaśniania zjawisk, które teraz zachodzą.

Zacznijmy od najprostszego elementu gospodarki:

Od transakcji.

Tak więc gospodarka jest po prostu sumą transakcji, które w niej zachodzą,

a transakcje to przecież prosta sprawa.

Ciągle robisz jakieś transakcje.

Za każdym razem kiedy coś kupujesz - dokonujesz transakcji.

Każda transakcja składa się z kupującego,

za gotówkę lub na kredyt,

i ze sprzedawcy dóbr, usług i aktywów finansowych.

Kupowanie na kredyt nie różni się od kupowania za gotówkę,

a kiedy dodamy do siebie sumę zakupów za gotówkę i sumę zakupów na kredyt,

otrzymamy całkowitą kwotę wydatków.

Całkowita kwota wydatków jest siłą napędową gospodarki

Jeśli podzielimy tę kwotę

na liczbę sprzedanych dóbr i usług,

to otrzymamy ich cenę.

No właśnie. To jest transakcja.

Transakcje są kołem zamachowym tej gospodarczej machiny.

Wszystkie cykle w gospodarce i wszystkie siły są napędzane właśnie przez transakcje.

Dlatego jeśli zrozumiemy jak działają transakcje

zrozumiemy też jak działa gospodarka.

Rynek składa się ze wszystkich kupujących

i wszystkich sprzedających,

którzy dokonują transakcji kupna i sprzedaży tej samej rzeczy.

Na przykład, tak dzieje się na rynku pszenicy,

na rynku samochodowym,

na giełdzie

i milionach innych rynków.

Gospodarka składa się ze wszystkich transakcji

na wszystkich rynkach.

Jeśli dodamy całkowitą kwotę wydatków

i całkowitą liczbę sprzedanych dobór i usług

na wszystkich rynkach

to mamy wszystko co potrzeba

żeby zrozumieć gospodarkę.

To takie proste.

Ludzie, przedsiębiorstwa, banki i rządy

wszyscy uczestniczą w transakcjach, które właśnie opisałem:

kupując dobra, usługi i aktywa finansowe za gotówkę lub na kredyt.

Największym kupującym i sprzedającym jest Państwo,

które dzieli się na dwie ważne części:

Rząd, który zbiera podatki i wydaje pieniądze...

..i Bank Centralny,

który różni się od reszty kupujących i sprzedających tym,

że kontroluje ilość wydawanej gotówki i udzielanych kredytów w gospodarce.

Robi to wpływając na stopy procentowe

i emitując pieniądze.

Z tego powodu, co za chwilę zobaczymy,

Bank Centralny jest ważnym graczem

w przepływie kredytów.

Chcę żebyś zwrócił uwagę na kredyty.

Są one najważniejszą częścią gospodarki

i prawdopodobnie ostatnią, którą rozumiemy.

Kredyty są najważniejszym elementem gospodarki ponieważ są największym

i zarazem najbardziej nieuchwytnym jej elementem.

Tak jak kupcy i sprzedawcy idą na rynek dokonywać transakcji,

tak samo robią pożyczkodawcy i pożyczkobiorcy.

Pożyczkodawcy chcę zazwyczaj, żeby z ich pieniędzy zrobiło się jeszcze więcej pieniędzy

a pożyczkobiorcy chcą zazwyczaj kupić coś, na co ich nie stać,

na przykład dom albo samochód,

lub też chcę w coś zainwestować, na przykład w rozwój biznesu.

Kredyty pomagają obu grupom, pożyczkodawcom

i pożyczkobiorcom, dostać to czego chcą.

Pożyczkobiorcy obiecują spłatę tego co pożyczyli,

tzw. kapitału,

powiększonego o dodatkową kwotę, zwaną odsetkami.

Kiedy stopy procentowe są na wysokim poziomie,

pożyczek zaciąganych jest znacznie mniej, ponieważ są drogie.

Kiedy jednak stopy procentowe są niskie,

wzrasta liczba zaciąganych pożyczek, ponieważ są tańsze.

Kiedy pożyczkobiorca obieca, że spłaci pożyczkę

a pożyczkodawca mu uwierzy,

powstaje pożyczka.

Jakieś dwie osoby mogą się zgodzić na stworzenie pożyczki od tak, po prostu!

To może wydawać się proste, ale rynek kredytów jest przebiegły

ponieważ mamy tu do czynienia z wieloma nazwami.

Kiedy tylko zaciągany jest kredyt,

natychmiast zamienia się on w dług.

A dług jest zarówno aktywem dla pożyczkodawcy,

jak i zobowiązaniem dla pożyczkobiorcy.

W przyszłości,

kiedy pożyczkobiorca spłaci pożyczoną sumę, plus odsetki,

aktywo i zobowiązanie znikną

a transakcja będzie zakończona.

Dlaczego więc pożyczki są tak ważne?

Dlatego, że kiedy pożyczkobiorca otrzymuje pożyczkę,

jest w stanie zwiększyć swoje wydatki.

A pamiętajmy, wydatki napędzają gospodarkę.

Dzieję się tak dlatego, że wydatki jednej osoby

stają się przychodem drugiej.

Pomyśl o tym. Kiedy ty wydajesz dolara to ktoś inny go zarabia.

A kiedy to ty zarabiasz dolara to znaczy, że ktoś inny go wydał.

Jeśli wydajesz więcej, ktoś inny zarabia więcej.

Kiedy czyjść dochód wzrasta

wzrasta też chęć pożyczkodawców do udzielania mu pożyczki,

ponieważ teraz ma on większą zdolność kredytową.

Pożyczkobiorca, który ma zdolność kredytową, ma jeszcze dwie dodatkowe rzeczy:

możliwość spłaty i zabezpieczenie.

Wysoki dochód, w stosunku do długu, daje możliwość spłaty zadłużenia.

A w sytuacji, kiedy nie może on spłacać, posiada wartościowe aktywa, które stanowią zabezpieczenie i w każdej chwili mogą być sprzedane.

Dzięki temu pożyczkodawcy czują się bezpieczniej pożyczając swoje pieniądze.

Tak więc zwiększony przychód pozwala na zwiększenie pożyczek,

które z kolei umożliwiają zwiększenie wydatków.

A skoro wydatki jednej osoby to przychód dla drugiej,

to prowadzi to do zwiększenia zaciąganych pożyczek, i tak w kółko.

Ten samonapędzający się schemat powoduje wzrost w gospodarce

i tak powstają cykle gospodarcze.

W transakcji trzeba coś dać, żeby coś otrzymać.

To jak dużo otrzymasz zależy od tego jak dużo wyprodukujesz

w czasie swojej nauki

a ta skumulowana wiedza podnosi nasz standard życia

i mówimy wówczas o wzroście produktywności.

Ludzie kreatywni i pracujący ciężko

zwiększają swoją produktywność, a ich standard życia wzrasta szybciej,

niż u ludzi beztroskich i leniwych.

Jednak na krótką metę nie musi tak być.

W dłuższej perspektywie najważniejsza jest produktywność, ale w krótkiej najważniejszy jest kredyt.

Dzieję się tak ponieważ wzrost produktywności nie zmienia się aż tak bardzo,

dlatego też to nie ona jest głównym motorem wahań gospodarczych.

Jest nim dług – ponieważ kiedy go nabędziemy możemy konsumować więcej, niż to co wyprodukujemy.

a kiedy go spłacamy to zmusza nas do zmniejszenia naszej konsumpcji.

Huśtawki zadłużenia występują w dwóch dużych cyklach.

Jeden cykl trwa około 5 - 8 lat, a drugi około 75 – 100 lat.

O ile wielu ludzi odczuwa te wahania, zwykle nie patrzą na nie ja na cykle

ponieważ patrzą na nie ze zbyt bliskiej perspektywy – z dnia na dzień, z tygodnia na tydzień.

W tej części cofniemy się trochę i przyjrzymy tym trzem dużym siłom

oraz interakcjom między nimi, które wpływają na nasze doświadczenia.

Jak już wspominałem, wahania wokół linii nie powstają w skutek innowacji albo ciężkiej pracy,

ale przede wszystkim w skutek zaciąganego kredytu.

Wyobraźmy sobie przez chwilę gospodarkę bez kredytów.

W takim wypadku jedynym sposobem na zwiększenie swoich wydatków

jest zwiększenie swoich przychodów,

co wymaga ode mnie większej produktywności i więcej pracy.

Zwiększenie produktywności jest jedyną drogą do rozwoju.

A kiedy moje wydatki to przychód kogoś innego,

wzrost gospodarczy następuje zawsze wtedy kiedy ja lub ktoś inny zwiększa swoją produktywność.

Jeśli zagramy tutaj zgodnie z zasadami transakcji,

to dostrzerzemy postęp podobny do linii wzrostu produktywności

Ale zaciągamy pożyczki – więc mamy cykle.

Nie dzieje się tak z powodu jakichś przepisów prawa, czy regulacji,

ale dlatego, że taka jest natura ludzka i tak działają kredyty.

Pomyśl o pożyczaniu jak o prostym sposobie na popychanie do większych wydatków.

Żeby kupić coś, na co nas nie stać, musimy wydać więcej niż wyprodukujemy.

Zasadniczo więc zapożyczamy się z naszego przyszłego majątku.

A robiąc to wyznaczamy jakiś czas w przyszłości

kiedy będziemy musieli wydawać mniej niż wytwarzamy, aby spłacić zobowiązanie

Bardzo szybko zaczyna to przypominać cykl.

W zasadzie, w każdej chwili kiedy pożyczamy tworzymy cykl.

To jest tak samo prawdziwe dla jednostki, jak i dla całej gospodarki.

Dlatego zrozumienie kredytów jest tak ważne,

ponieważ wprawiają w ruch

serię automatycznych i przewidywalnych zdarzeń, które będą miały miejsce w przyszłości.

To odróżnia pożyczki od gotówki.

Gotówka służy do rozliczania transakcji.

Kiedy kupujesz u barman piwo za gotówkę,

transakcja jest natychmiast rozliczona.

Ale kiedy kupujesz piwo na kredyt,

To jak robienie zakupów "na zeszyt".

Jakbyś mówił, że obiecujesz zapłacić w przyszłości.

Razem z barmanem tworzycie aktywo i zobowiązanie.

Właśnie zaciągnąłeś kredyt. Tak po prostu.

Tak będzie do czasu aż spłacisz zakupy "na zeszyt"

wówczas aktywa i zobowiązania znikają,

dług przestaje istnieć

i transakcja zostaje rozliczona.

W rzeczywistości większość ludzi nazywa pieniędźmi coś, co właściwie jest pożyczką.

Całkowita suma pożyczek w Stanach Zjednoczonych wynosi około 50 bilionów dolarów

a całkowita suma gotówki to zaledwie około 3 biliony dolarów.

Pamiętaj, że w gospodarce bez kredytów

jedynym sposobem na zwiększenie wydatków jest zwiększenie produktywności.

Ale w gospodarce, w której są kredyty,

możesz zwiększyć swoje wydatki dzięki zaciąganiu pożyczek.

W rezultacie, w gospodarce z kredytami wydatki są większe

Co w krótkim czasie pozwala na zwiększenie przychodów znacznie szybciej, niż zwiększenie produktywności,

ale nie w długiej perspektywie.

Nie zrozum mnie źle.

pożyczki nie musza być tylko czymś złym, co powoduje cykle.

Są czymś złym kiedy służą do finansowania nadmiernej konsumpcji, której nie można spłacić.

Jednak, są także czymś dobrym kiedy służą skutecznej alokacji zasobów

i wytwarzają przychód, dzięki można spłacić dług.

Na przykład, jeśli pożyczasz pieniądze, żeby kupić sobie duży telewizor,

to nie generuje to tobie przychodu, którym mógłbyś spłacić swój dług.

Ale jeśli pożyczasz pieniądze, żeby kupić sobie ciągnik -

a ten ciągnik umożliwia tobie zbiór większych plonów i zarobienie więcej pieniędzy

- wówczas możesz spłacić swój dług

i polepszyć swój standard życia.

W gospodarce z kredytami

możemy śledzić transakcje

i obserwować jak pożyczki wytwarzają wzrost.

Pozwól, że przedstawię pewien przykład:

Przypuśćmy, że zarabiasz 100,000 dolarów rocznie i nie masz żadnych długów.

Masz wystarczającą zdolność kredytową, żeby pożyczyć 10,000 dolarów

-powiedźmy na karcie kredytowej

-tak więc możesz wydać 110,000 dolarów

nawet jeśli zarabiasz tylko 100,000 dolarów.

Skoro twoje wydatki to przychód dla kogoś innego,

to ten ktoś zarabia 110,000 dolarów.

Ta osoba, zarabiając 110,000 dolarów

i nie mając żadnych długów, może pożyczyć 11,000 dolarów.

Dzięki temu może wydać 121,000 dolarów

nawet jeśli zarobiła tylko 110,000 dolarów.

Jej wydatki to przychód dla kogoś innego

i podążając schematem transakcji

zaczynamy dostrzegać jak ten proces działa

napędzając się samoistnie.

Ale pamiętaj, zaciąganie pożyczek tworzy cykle

i jeśli jest wzrost to z pewnością będzie też spadek;

Tak doszliśmy do Krótkoterminowego Cyklu Zadłużenia.

Kiedy aktywność gospodarcza wzrasta obserwujemy ekspansję

- to pierwsza faza krótkoterminowego cyklu zadłużenia.

Wydatki ciągle wzrastają i ceny zaczynają rosnąć.

Dzieje się tak ponieważ wzrost wydatków jest napędzany kredytami.

- które mogą być zaciągane non stop, od tak po prostu.

Kiedy suma wydatków i przychody rosną szybciej niż produkcja dóbr

to rosną także ceny.

A kiedy wzrastają ceny mówimy o inflacji.

Bank Centralny nie chce, aby inflacja była wysoka

ponieważ to powoduje różne problemy.

Dlatego widząc wzrost cen, Bank Centralny podnosi stopy procentowe.

Wyższe stopy procentowe powodują, że mniej ludzi stać na zaciąganie pożyczek.

W ten sposób wzrastają koszty istniejących już długów.

Pomyśl o tym, kiedy wzrośnie miesięczna spłata twojej karty kredytowej.

Ponieważ ludzie zaciągają mniej pożyczek, a ich spłaty zadłużenia są coraz wyższe,

zostaje im mniej pieniędzy na wydatki, więc wydatki spadają

…a wydatki jednej osoby to przychody innej,

przychody maleją…i tak dalej.

Ludzie zaczynają wydawać mniej, więc ceny spadają.

Ten proces nazywamy deflacją.

Maleje aktywność gospodarcza i mamy do czynienia z recesją.

Kiedy recesja staje się już zbyt ciężka

a inflacja nie stanowi już więcej problemu,

Bank Centralny obniża stopy procentowe, żeby wszystko mogło ponownie się odbić.

Niższe stopy procentowe

To zmniejszone spłaty zadłużenia.

Następuje więc ożywienie w pożyczkach i wydatkach

i obserwujemy kolejną ekspansję.

Jak widzisz, gospodarka działa jak machina.

W krótkoterminowym cyklu zadłużenia, wydatki ograniczone są tylko

przez gotowość pożyczkodawców i pożyczkobiorców do dostarczania i otrzymywania pożyczki.

Kiedy jest łatwy dostęp do kredytów, następuje ekspansja gospodarcza.

Kiedy zaś dostęp do kredytów jest ograniczony, następuje recesja.

Zauważ, że ten cykl jest kontrolowany głównie przez bank centralny.

Krótkoterminowy cykl zadłużenia zazwyczaj trwa około 5 – 8 lat

i powtarza się w kółko od dziesięcioleci.

Zwróć jednak uwagę, że dolna

i górna krawędź każdego cyklu kończy się

większym wzrostem, niż w poprzednim cyklu i z większym długiem.

Dlaczego?

Ponieważ ludzie go napędzają

- wolą pożyczać więcej i wydawać więcej, niż spłacać dług.

Taka jest natura ludzka.

Z tego właśnie powodu,

w dłuższej perspektywie,

długi rosną szybciej niż przychody

powodując tym samym Długoterminowy Cykl Zadłużenia.

Pomimo tego, że ludzie zadłużają się coraz bardziej,

pożyczkodawcy jeszcze swobodniej udzielają kredytów.

Dlaczego?

Ponieważ wszyscy są przekonani, że wszystko idzie świetnie!

Ludzie są po prostu skupieni na tym, co działo się ostatnio.

A co takiego działo się ostatnio?

Przychody rosną!

Wartości aktywów rosną!

Giełda huczy!

Hossa!

Opłaca się kupować dobra, usługi i aktywa finansowe

za pożyczone pieniądze!

Kiedy wielu ludzi tak robi, możemy mówić o tzw. bańce.

Tak więc mimo, że długi rosną,

przychody rosną równie szybko, więc je równoważą.

Nazwijmy wskaźnik stosunku zadłużenia do dochodu ciężarem zadłużenia

Tak długo, jak przychody stale rosną,

Ciężar zadłużenia jest znośny.

W tym samym czasie wzrasta wartość aktywów.

Ludzie pożyczają ogromne sumy pieniędzy

żeby kupić aktywa jako inwestycję,

przez co ich ceny stają się jeszcze wyższe.

Ludzie czują się bogaci.

I nawet przy nagromadzeniu się wielu długów,

wzrost dochodów i wartości aktywów sprawia, że pożyczkobiorcy jeszcze przez długi czas mają zdolność kredytową.

Ale rzecz jasna taka sytuacja nie może trwać wiecznie.

I nie trwa.

Przez dziesięciolecia, ciężar zadłużenia powoli wzrasta, tworząc coraz większe spłaty zadłużenia.

W pewnym momencie, spłaty zadłużenia zaczynają wzrastać szybciej niż przychody,

zmuszając ludzi do cięcia swoich wydatków.

A skoro wydatki jednej osoby to przychody dla drugiej,

przychody zaczynają maleć…

…co zmniejsza zdolność kredytową wielu ludzi i powoduje zmniejszenie liczby zaciąganych pożyczek.

Spłaty zadłużenia ciągle wzrastają

co sprawia, że wydatki spadają jeszcze bardziej…

…i cykl się odwraca.

To jest szczytowy punkt długoterminowego cyklu zadłużenia.

Ciężar zadłużenia staje się po prostu zbyt duży.

Tak było w USA, Europie i w większości państw świata

w 2008 roku.

Tak było w Japonii w 1989 roku.

I znowu w USA w roku 1929.

Teraz w gospodarce rozpoczyna się proces zmniejszenia dźwigni finansowej.

W trakcie którego: ludzie tną wydatki,

przychody maleją, pożyczki znikają,

wartości aktywów spadają, banki są naciskane,

Jest krach na giełdzie, wzrastają napięcia społeczne

i wszystko to zaczyna zjadać się na swój sposób.

Kiedy przychody maleją i koszty zadłużenia rosną,

Pożyczkobiorcy są naciskani. Nie mają już zdolności kredytowej,

kredyty wysychają i pożyczkobiorcy nie mogą pożyczać już wystarczająco dużo pieniędzy,

żeby starczyło im na spłatę zadłużenia.

Starając się wypełnić tę dziurę, pożyczkobiorcy zmuszeni są do sprzedaży aktywów.

Rynek zalewany jest chętnymi do sprzedaży aktywów.

To właśnie wtedy giełda się załamuje,

Rynek nieruchomości zwalnia, a banki wpadają w kłopoty.

Kiedy spadają ceny aktywów, dług nie ma już pokrycia w zabezpieczeniu pożyczkobiorców.

A to jeszcze bardziej zmniejsza ich zdolność kredytową .

Ludzie czują się biedni.

Pożyczki gwałtownie znikają. Mniejsze wydatki ->

mniejsze przychody ->

mniejsze bogactwo ->

mniej ofert kredytowych ->

mniej zaciąganych pożyczek i tak dalej.

Takie błędne koło.

Przejawia się to podobnie jak recesja, ale z pewną różnicą

w tym wypadku stopy procentowe nie mogą być obniżone, żeby zmienić sytuację

Kiedy jest recesja, obniżanie stóp procentowych stymuluje rynek kredytów.

Jednak w czasie zmniejszania dźwigni finansowej, obniżanie stóp procentowych się nie sprawdza

dlatego, że stopy procentowe właściwie już

są niskie i wkrótce osiągną 0% - w tym miejscu kończy się jakakolwiek stymulacja.

W USA stopy procentowe wynosiły 0% kiedy zmniejszana była dźwignia finansowa

w latach trzydziestych XX wieku

a potem znowu w 2008 roku.

Różnica pomiędzy recesją

i procesem zmniejszania dźwigni finansowej jest taka, że w tym drugim przypadku ciężar zadłużenia pożyczkodawców

staje się po prostu za duży

i obniżenie stóp procentowych nie jest w stanie tego zmienić.

Pożyczkodawcy zaczynają zdawać sobie sprawę, że dług osiągnął tak duży poziom, że nie da się go w pełni spłacić.

Pożyczkobiorcy zaś tracą możliwość spłaty, a ich zabezpieczenia tracą wartość.

Dług ich paraliżuje – nawet nie chcą już więcej!

Pożyczkodawcy nie udzielają pożyczek. Pożyczkobiorcy ich nie biorą.

Wyobraź sobie, że gospodarka nie ma zdolności kredytowej,

tak jak pojedynczy człowiek.

Więc co ma zrobić w czasie zmniejszania dźwigni finansowej?

Problem stanowi ciężar zadłużenia, który jest za duży, i który trzeba zmniejszyć.

Są cztery sposoby, żeby tak się stało

1.ludzie, przedsiębiorstwa i rządy tną swoje wydatki.

2.redukcja długów przez upadłość lub restrukturyzację,

3. redystrybucja majątku od tych, którzy “mają” do tych, którzy “nie mają”.

Czy wreszcie, 4.bank centralny emituje nowe pieniędze.

W historii współczesnej te 4 rozwiązania stosowane są zawsze, kiedy zmniejsza się dźwignię finansową.

Najczęściej, w pierwszej kolejności tnie się wydatki.

Jak przed chwilą widzieliśmy, ludzie, przedsiębiorstwa, banki, a nawet rządy, zaciskają swój pas

i tną swoje wydatki, żeby spłacić swój dług.

Często nazywa się to oszczędnością.

Kiedy ludzie przestają zaciągać nowe długi,

I zaczynają spłącać te stare, to można spodziewać się, że ciężar zadłużenia będzie malał

Ale jest odwrotnie! Dlatego, że tnie się wydatki

-a wydatki jednej osoby to przychody drugiej – to w konsekwencji

przychody maleją. Maleją szybciej, niż spłacany jest dług

W rzeczywistości więc ciężar zadłużenia staje się jeszcze gorszy. Jak widać,

cięcia w wydatkach są bolesne i powodują deflację.

Przedsiębiorstwa zmuszone są ciąć swoje wydatki…

co oznacza mniej miejsc pracy i większe bezrobocie.

To prowadzi do punktu drugiego: dług musi być zredukowany!

Nagle wielu pożyczkobiorców jest niezdolnych do spłaty pożyczki

czyli długu pożyczkobiorcy i aktywa pożyczkodawcy.

Jeśli pożyczkobiorcy nie spłacają rat w banku, ludzie zaczynają się denerwować, że banki

nie będą mogły wypłacić im pieniędzy

więc pędzą do banków wypłacać swoje pieniądze. Banki są naciskane, przez co

ludzie,

przedsiębiorstwa i banki nie wywiązują się ze spłat swoich długów. Takie poważne

kurczenie się gospodarki nazywamy kryzysem.

Ogromną część załamania gospodarczego stanowią ludzie, którzy nagle odkrywają, że to co w znacznym stopniu uważali

za swoje bogactwo, wcale nim nie jest.

Wróćmy do tej historii w barze.

Kiedy kupiłeś piwo i zapisałeś to "na zeszyt",

obiecałeś barmanowi, że zapłacisz. Obiecałeś, że będziesz aktywem tego barmana.

Ale jeśli złamiesz swoją obietnice - nie zwrócisz mu pieniędzy i zwyczajnie nie wywiążesz się

z zakupów "na zeszyt"

wówczas jego “aktywa” są tak naprawdę nic nie warte.

Zwyczajnie znikają.

Wielu pożyczkodawców nie chce, żeby ich aktywa znikały i dlatego godzą się

na restrukturyzację długu.

Restrukturyzacja długu oznacza, że albo pożyczkodawcy otrzymają mniej pieniędzy

albo dług spłacany będzie znacznie dłużej

albo oprocentowanie długu będzie niższe, niż ustalono to na początku. W pewnym stopniu jednak

umowa zostaje zmieniona w sposób, który redukuje dług. Pożyczkodawcy wolą raczej odzyskać część

tego co pożyczyli niż zostać z niczym.

Nawet jeśli uznamy, że dług znika, restrukturyzacja tego długu sprawia, że

przychody i wartości aktywów znikają szybciej

i ciężar zadłużenia staje się jeszcze gorszy.

Redukcja długu, podobnie jak cięcia wydatków,

jest bolesna i powoduje deflację.

To wszystko wpływa na rząd, ponieważ niższe przychody i niższe zatrudnienie

oznacza dla rządu mniejsze wpływy z podatków.

W tym samym czasie także rząd musi ciąć swoje wydatki, ponieważ bezrobocie wrasta.

Wielu bezrobotnych ma niewystarczające oszczędności

i potrzebuje wsparcia ze strony rządu.

Co więcej, rząd tworzy plany stymulacyjne

i zwiększa swoje wydatki, żeby zrekompensować załamanie się gospodarki.

W czasie zmniejszania dźwigni finansowej

deficyt budżetowy rządu eksploduje, ponieważ wydaje on więcej, niż zbierze z podatków.

To właśnie się dzieje, kiedy w mediach mówią o deficycie budżetowym.

Żeby sfinansować deficyt rząd musi albo zwiększyć podatki

albo wziąć pożyczkę. Ale kiedy przychody maleją i wzrasta bezrobocie

od kogo wziąć te pieniądze? Od bogatych.

Skoro rząd potrzebuje pieniędzy, a większość bogactwa znajduje się w posiadaniu

małej grupy społeczeństwa,

to oczywiste, że rząd zwiększa podatki majątkowe,

co ułatwia redystrybucję majątku w gospodarce

- od tych, którzy "mają" do tych, którzy "nie mają". Ci "niemający", którzy cierpią,

przestają lubić zasobnych "mających".

Zasobni "mający", uciskani przez słabą gospodarkę, spadające ceny aktywów,

wyższe podatki, przestają lubić tych "niemających".

Jeśli załamanie gospodarcze trwa to mogą wybuchać napięcia społeczne.

Takie napięcia mogą powstawać nie tylko w ramach jednego państwa,

ale także pomiędzy państwami - szczególnie pomiędzy państwem-dłużnikiem i państwem-wierzycielem.

Taka sytuacja może prowadzić do przemian politycznych,

które czasami bywają gwałtowne.

W latach 30. XX wieku doprowadziły do dojścia do władzy Hitlera,

wojny w Europie i kryzysu w USA. Naciski, żeby coś zrobić

i zakończyć kryzys wzrastają.

Pamiętamy, że to co ludzie uważali za pieniądze w większości było pożyczką.

Dlatego kiedy pożyczki znikają, ludzie nie mają wystarczająco pieniędzy.

Są zdesperowani żeby je zdobyć. A pamiętamy, kto może emitować pieniądze?

Bank Centralny.

Obniżając już wcześniej stopy procentowe do poziomu bliskiemu O

zmuszony jest dodrukować pieniądze. W przeciwieństwie do cięcia wydatków,

redukcji długu i redystrybucji majątku,

emisja pieniędzy jest inflacyjna i stymulująca. Jest więc nieunikniona

dlatego bank centralny drukuje pieniądze

- tak po prostu - i kupuje za nie aktywa finansowe

oraz obligacje rządowe. Tak było w USA w czasie Wielkiego Kryzysu

a także później w 2008 roku, kiedy bank centralny USA -

Rezerwa Federalna - wyemitowała ponad 2 bilony dolarów.

Inne banki centralne na całym świecie, które tylko mogły, także drukowały dużo pieniędzy.

Kupując aktywa finansowe za gotówkę,

pomaga się zwiększyć ich ceny, dzięki czemu zdolność kredytowa wielu ludzi wzrasta.

Jednak pomaga to tylko tym, którzy takie aktywa finansowe mają.

Zauważ, że bank centralny może emitować pieniądze, ale może kupować za nie jedynie aktywa finansowe.

Z kolei rząd,

może kupować dobra i usługi oraz wspierać finansowo ludzi

ale nie może emitować pieniędzy. Dlatego, żeby gospodarkę stymulować

oba organy muszą ze sobą współpracować.

Kupując obligacje rządowe Bank Centralny zwyczajnie udziela rządowi

pożyczki,

umożliwiając obsługę deficytu i zwiększenie wydatków

na dobra i usługi dla realizacji swoich programów stymulacyjnych

oraz na zasiłki dla bezrobotnych. To zwiększa przychody w społeczeństwie

i jednocześnie dług rządu.

Jednak może też zmniejszyć całkowity ciężar zadłużenia gospodarki.

Jest to czas wysokiego ryzyka. Politycy musza odpowiednio zrównoważyć te 4 sposoby,

żeby ciężar zadłużenia zmniejszyć.

To, co powoduje deflację, musi być zrównoważone z tym, co wywołuje inflacje,

żeby zachować stabilizację.

Jeśli będzie to zrównoważone prawidłowo, to

zmniejszenie dźwigni finansowej będzie piękne.

Zauważ, że zmniejszenie dźwigni finansowej może być brzydkie, ale może też być piękne.

Jak to możliwe, że może być piękne?

Nawet jeśli uznamy, że zmniejszanie dźwigni finansowej jest sytuacją trudną,

to poradzenie sobie z taką sytuacją w najlepszy możliwy sposób będzie piękne.

Znacznie piękniejsze, niż napędzane długiem, niezrównoważone ekscesy w fazie

dźwigni finansowej. W tym pięknym postrzeganiu zmniejszania dźwigni finansowej

zadłużenie maleje w stosunku do przychodów. Prawdziwy wzrost gospodarczy jest czymś pozytywnym,

a inflacja nie jest problemem. Ponieważ osiąga się ją dzięki właściwej równowadze.

Właściwa równowaga wymaga określonego połączenia ze sobą takich elementów, jak

cięcie wydatków, redukcja zadłużenia, transfer majatku

i emisja pieniędzy, dzięki czemu można utrzymać stabilizację gospodarczą i społeczną.

Ludzie pytają czy emisja pieniędzy nie zwiększy inflacji.

Otóż nie, jeśli zrekompensuje zmniejszający się kredyt. Pamiętaj, że liczą się przede wszystkim wydatki.

Dolar zapłacony gotówką ma taki sam wpływ na cenę

jak dolar w postaci kredytu.

Dzięki emisji pieniędzy Bank Centralny może nadrobić znikanie kredytu

poprzez wzrost ilości gotówki w obiegu.

Żeby odwrócić sytuację, Bank Centralny potrzebuje nie tylko napompować

Wzrost przychodów

Ale osiągnąć wyższą stopę wzrostu tych przychodów, niż stopa odsetek od

zaciągniętego długu.

Co mam na myśli? Po prostu,

przychody muszą rosnąć szybciej niż rośnie dług. Na przykład:

Załóżmy, że w państwie zmniejszającym dźwignię finansową stosunek długu do przychodów

wynosi 100%.

Oznacza to, że suma długu jest równa sumie przychodówj

jakie osiąga się w całym kraju w ciągu roku.

Zwróćmy teraz uwagę na stopę odsetek od długu,

powiedźmy, że wynosi 2%.

Jeśli dług wzrasta o 2%, bo taki jest poziom odsetek,

a przychody

wzrastają o około 1% to nigdy nie będziemy w stanie zmniejszyć ciężaru zadłużenia.

Musimy dodrukować pieniądze, żeby osiągnąć stopę wzrostu dochodów wyższą,

niż odsetki.

Emisja pieniędzy może być łatwo nadużywana, ponieważ jest bardzo łatwa

i ludzie wolą to rozwiązanie, niż jego alternatywy.

Klucz polega na tym, żeby zapobiec emisji zbyt dużej ilości pieniędzy,

co powoduje dużą inflację, tak jak zrobili to Niemcy

kiedy w latach 20. XX wieku zmniejszali dźwignię finansową.

Jeśli politykom udaje się osiągnięcie odpowiedniej równowagi to zmniejszanie dźwigni finansowej nie jest aż tak dramatyczne.

Wzrost jest powolny, ale ciężar zadłużenia maleje.

Możemy wówczas mówić, że zmniejszanie dźwigni finansowej jest piękne

Kiedy wzrastają dochody, pożyczkobiorcy nabywają większą zdolność kredytową.

A kiedy mają większą zdolność

to pożyczkodawcy zaczynają znowu udzielać pożyczek. Ciężar zadłużenia zaczyna w końcu maleć.

Mając zdolność do zaciągania pożyczek ludzie mogą wydawać więcej. Ostatecznie gospodarka

zaczyna znowu się rozwijać,

co prowadzi do ponownego wzrostu cen w długoterminowym cyklu zadłużenia.

Jeśli źle podejdziemy do procesu zmniejszania dźwigni finansowej to skutki mogą być straszne,

ale jeśli dobrze tym pokierujemy to może nam pomóc rozwiązać problem.

Potrzeba mniej więcej dekady

żeby ciężar zadłużenia zmniejszył się i aktywność w gospodarcza wróciła do normy

stąd określenie “stracona dekada”.

Kończąc...

Oczywiście gospodarka jest trochę bardziej skomplikowana niż to wynika

z prezentowanego schematu.

Jednakże, stawiając krótkoterminowy cykl zadłużenia nad cyklem długoterminowym

a później obu tych cykli ponad linią wzrostu produktywności

otrzymujemy rozsądny schemat do oceny tego, w jakim miejscu byliśmy,

w jakim jesteśmy teraz i do jakiego miejsca prawdopodobnie zmierzamy.

Podsumowując to o czym mówiłem. Są trzy praktyczne zasady, które chciałbym

żebyś zapamiętał:

Po pierwsze: Nie dopuść do tego, żeby twój dług rósł szybciej, niż twój przychód,

ponieważ ciężar zadłużenia w końcu cię zmiażdży.

Po drugie: Nie pozwól, żeby twój przychód rósł szybciej, niż twoja produktywność,

ponieważ to może doprowadzić do twojej niekompetencji.

Po trzecie: rób wszystko, co w twojej mocy, żeby zwiększyć swoją produktywność,

ponieważ w dłuższej perspektywie czasu to właśnie ona liczy się najbardziej.

To prosta rada zarówno dla ciebie, jak i dla rządu.

Możesz być zaskoczony jak wielu ludzi – włączając w to rząd – nie zwraca na to szczególnej uwagi.

Taki mechanizm sprawdza się w moim przypadku i mam nadzieję, że będzie służył także tobie

Dziękuję

tłumaczenie: Aneta Musiał dla Pracowni Finansowej