Vurdumduymazlık çağının ötesinde öngörü

Yazar Bina Venkataraman, bu ileriye dönük konuşmasında, zamanımızın kilit bir sorusuna cevap veriyor: Geleceğimizi nasıl koruyabiliriz ve gelecek nesiller için iyi olanı nasıl yapabiliriz? O, hayatlarımızın, işlerimizin ve topluluklarımızın geleceğini hayal ederken yaptığımız hataları ayrıştırıyor, doğuştan gelen öngörümüzü nasıl geri kazanabileceğimize ışık tutuyor. Açığa çıkanlar şaşırtıcı bir umut -- ve uzun zamandır olmadığımız "iyi atalar" olmanın bir yolu.

2012 yılının kışında,

anneannemin Hindistan'ın güneyindeki evini

ziyarete gittim.

Bu arada, oradaki sivrisinekler

Amerika'da doğanların
kanlarına bayılırlar.

(Gülüşmeler)

Şaka değil.

Oradayken beklenmedik bir hediye aldım.

İşte bu antik müzik aleti.

Bir asırdan daha önce yapılmış,

nadir bir ahşaptan elle oyulmuş,

incilerle ve düzinelerce
metal telle bezenmiş.

O bir aile yadigârı.

Geçmişimle,

ebeveynlerimin doğduğu ülkeyle,

gelecekte onu götüreceğim
bilinmeyen yerlerle bir bağlantı.

Aslında ilk aldığımda,

ileride işim için güçlü bir örnek
olacağını bilmiyordum.

Hepimiz şu deyişi biliyoruz:

"Bugünün işini yarına bırakma."

Ama bu günlerde
odaklanmadığımız tek şey bugün.

Acil ve geçici olan şeyler,

hayatımızı, ekonomimizi
ve politikamızı ele geçirmiş görünüyor.

Bugün en yeni gelişmelerini
ya da prestijli birinin

son attığı tweetleri
takip etmek çok kolay.

İşletmeler için de modaya ayak
uydurup kısa zamanda kâr etmek

ve gelecek için iyi olan icatları
göz ardı etmek çok kolay.

Devletler için de,
balıkçıları ve tarım arazilerini

gelecek nesilleri beslemeleri
için korumak yerine,

yok olmalarını öylece durup
izlemek çok kolay.

Bana öyle geliyor ki, böyle giderse

gelecek nesiller için iyi atalar
olarak hatırlanmak zor görünüyor.

Eğer düşünecek olursanız,
türümüz bir adım sonrasını düşünmek,

yıldızları haritalamak,

ölümden sonrasını düşünmek,

hasat için tohum ekmek, kısacası
beynini kullanmak için yaratıldı.

Bazı bilim insanları elimizdeki bu süper
güce "zihinsel zaman yolculuğu" diyor,

ki bu güç, çiftçilikten internete
ve Magna Carta'ya kadar

medeniyet olarak adlandırdığımız
her şeyin ortaya çıkmasından sorumlu.

Hepsi ilk olarak insanların
akıllarında tasavvur edildi.

Ama gerçekçi olalım,

bugün çevremize bakınca

bu süper gücü yeterince
kullanmadığımızı görüyoruz.

Bu da şu soruyu doğuruyor: Neden?

Sorun, topluluklarımızın, işletmelerimizin
ve enstitülerimizin yapısı.

Öngörü gücümüzü
azaltan bir yapıya sahipler.

Sizlere, yaptığımızı düşündüğüm üç
kritik hatadan bahsetmek istiyorum.

İlk hata, neyi ölçtüğümüz.

Bir firmanın üç aylık gelirlerine

veya kısa dönem hisse senetlerine bakmak,

pazar payının artıp artmayacağını

ya da uzun vadede daha
üretken olup olmayacağını

anlamak için genellikle
iyi bir yol değil.

Çocukların okul notlarına odaklanmamız,

merakları ve öğrenme kabiliyetleri
için uzun vadede uygun değil.

Gelecek için önemli
olan şeyleri ölçmüyoruz.

Öngörümüzü azaltan ikinci hatamızsa

neyi ödüllendirdiğimiz.

Çözdüğü bir keşmekeşten
veya yaptığı bir konuşmadan dolayı

önemli bir iş insanını
ya da siyasi bir figürü

tebrik edip alkışladığımızda,

o kişiyi böyle problemlerin
daha en başından

ortaya çıkmaması için yatırım
yapmaya teşvik etmiş olmuyoruz

ya da insanları sellerden koruması,

haksızlıkları engellemesi

ya da eğitimi desteklemesi için
ortaya para koymasını teşvik etmiyoruz.

Öngörümüzü azaltan

üçüncü hatamız

neyi hayal edemediğimiz.

Geleceği düşündüğümüzde

kahve falları veya algoritmalar
fark etmeksizin

neyin kesinlikle olabileceğine
odaklanma eğilimindeyiz.

Ama geleceğin barındırdığı olasılıkları
neredeyse hiç hesaba katmıyoruz.

2014'te Batı Afrika'da
Ebola salgını başladığında,

çeşitli ülkelerdeki doktorların ellerinde

erken bulgular ve salgının nasıl
yayılabileceğini gösteren

simülasyon araçları vardı.

Fakat yayılacağını akıl edemediler.

Zamanında müdahale de edemeyince

salgın kontrolden çıkarak
11 binden fazla kişiyi öldürdü.

Pek çok kaynağa ve iyi bir
meteoroloji tahminine sahip insanlar

ölümcül fırtınalara hazırlanmadığında,

onların ne kadar

ölümcül olabileceğini kavrayamıyorlar.

Sözünü ettiğim

bu hatalardan hiçbiri --

ki kulağa basit gelebilir
-- kaçınılmazdı.

Lâkin hepsi önlenebilirdi.

Geleceğe dönük daha iyi
kararlar alabilmek için

öngörümüzü yönlendirecek,

ileriyi düşünmede yardımcı
olacak araçlar bize gerekli.

Bu araçları, geçmişte kaptanların
gökyüzüne bakmak için

kullandıkları teleskoplar gibi düşünün.

Yalnız bu araçlar gökyüzüne
ve karaya bakmaktan ziyade,

zaman çizelgesinde
ileriye bakmak için var.

Araştırmamı yaparken bulduğum

ve bize öngörüde yardımcı
olacağını düşündüğüm

bazı araçları sizinle paylaşmak istiyorum.

Sizinle paylaşmak istediğim ilk araç,

uzun vadeli hedeflerin sonucunu
hemen almak olarak düşündüğüm bir şey.

Bu kişi Wes Jackson, Kansas'tayken
zaman geçirdiğim bir çiftçi.

Jackson, bugün dünyada
yetişen çoğu bitkinin

gelecek nesilleri beslememiz için gereken

üst katmanlardaki besince zengin
toprağı emdiğini biliyor.

Bir grup bilim insanıyla bir araya geldi

ve derin kökleriyle bir çiftliğin,
üst katmanlarındaki topraklarını

yere sabitleyerek erozyonu
önleyip gelecek nesilleri koruyan

çok yıllık bitkiler yetiştirdiler.

Ama aynı zamanda çiftçilerin, bu bitkileri
kısa vadede yetiştirebilmeleri için

yıllık hasatlarını
arttırmaları gerektiğini

ve elde edilen tahılları
mısır gevreği ve bira yapmak için

kullanmak isteyecek firmalar

bulmaları gerektiğini biliyorlardı.

Böylece çiftçiler gelecek
için iyi olanı yaparak kâr edeceklerdi.

Bu, denenip kanıtlanmış bir yöntem.

Hatta George Washington
Carver tarafından

20. yüzyılın başlarında iç savaştan
sonra ABD'nin güneyinde kullanıldı.

Muhtemelen çoğu insan Carver'ın

"300 uses for the peanut"
çalışmasını duymuştur.

Fıstığa ün kazandıran

kendi bulduğu ürünler ve tarifler.

Ama Carver'ın bunu neden
yaptığını herkes bilmez.

Alabama'daki fakir ortakçılara
yardım etmeye çalışıyordu

çünkü pamuklarının verimi düşüyordu.

Bu sebeple, tarlalara fıstık ekmenin

topraktaki kaynakları yenileyeceğini

ve gelecek yıllarda pamuğun
verimini arttıracağını

ama aynı zamanda kendileri için de
kârlı olması gerektiğini biliyordu.

Pekâlâ, öngörü için başka
bir araçtan daha bahsedelim.

Bu seferkini, bize geleceği
tasavvur etmede yardımcı olması için

anılarımızı canlı tutmak olarak görüyorum.

2011'de, ardından Tohoku
depreminin yaşandığı

nükleer reaktör kazasının
altıncı yıldönümünde

Japonya, Fukuşima'ya gittim.

Oradayken, Onagawa nükleer
santralinden de haberim oldu.

Depremin merkez üssüne,

kötü şöhretli Fukuşima Daichii nükleer
santralinden bile daha yakınmış.

Onagava halkı nükleer santrali
bir sığınak olarak kullanmış.

Yani o derece güvenliymiş.

Tsunamilerden korunmuş.

Bütün bunları bir mühendis öngörmüş.

Yanosuke Hirai.

O vesile olmuş.

1960'larda

nükleer santralin

kıyıdan daha uzakta,

yerden daha yüksekte ve daha
büyük bariyerli yapılması için savaşmış.

O, memleketindeki
tapınağın hikâyesini biliyordu.

Ki o tapınak 869 yılında, bir
tsunamiden sonra su altında kalmış.

Onun bu tarih bilgisi,

diğerlerinin göremediğini
hayal etmesini sağlamış.

Tamam, bir araç daha.

Bu aracı, ortak hatıralar
olarak düşünüyorum.

Bu kişiler Meksika'nın
Pasifik kıyılarındaki ıstakoz avcıları.

Bana bunu onlar öğretti.

Neredeyse bir asırdır,

oradaki ıstakozları koruyorlar.

Bunu çocuklarına
ve torunlarına bırakacakları

ortak bir kaynak olarak
gördükleri için başardılar.

Ne yakaladıkları konusunda titizler.

Bu yüzden, yavrulayan
ıstakozları yakalamıyorlar.

Kuzey Amerika boyunca
buna benzer şeyler yapan

hemen hemen 30'dan fazla balıkçı var.

"Catch share" olarak bilinen
uzun zamanlı birikimler yapıyorlar.

Bu da balıkçıları

okyanustan günlük alabildiklerini
almaları için değil de

sürekliliği sağlamaları
için teşvik ediyor.

Sizinle paylaşmak istediğim

daha bir sürü araç var

ve bu örnekler şu gibi
her tür yerden geliyor:

Kısa dönem hisse senetlerinin
ötesine bakan yatırım şirketleri

ya da seçimlerini
kampanya sermayedarlarının

direkt ilgisinden kurtarmış eyaletler.

Kullanabildiğimiz kadar
aracı kullanmalıyız ki,

neyi ölçtüğümüzü yeniden düşünelim,

neyi ödüllendirdiğimizi değiştirelim

ve gelecekteki olasılıkları
öğrenmek için cesur olabilelim.

Tahmin edebileceğiniz gibi
bunların hiçbiri kolay değil.

Bazılarını kendi hayatlarımızda,

bazılarını firmalarda veya topluluklarda

bazılarınıysa bir toplum
olarak kullanmalıyız.

Gelecek buna değer.

Bunu yapmamdaki ilham kaynağım,
size gösterdiğim çalgı.

Adı Dilruba,

büyük dedem için özel olarak yapılmış.

Büyük dedem, 20. yüzyılın başlarında

Hindistan'da tanınmış bir
müzik ve sanat eleştirmeniydi.

Büyük dedem bu çalgıyı
korumayı öngörmüştü.

Hem de büyük anneannemin,

bütün eşyalarını dışarıya attığı
bir zamanda bunu yapmıştı.

Ama bu başka bir hikâye.

Onu bir sonraki nesile vererek korudu.

Büyükanneme verdi

ve o da, bana verdi.

Bu çalgının sesini ilk duyduğumda

beni büyüledi.

Himalaya sisindeki bir göçebenin
sesini duymuş gibi hissettim.

Geçmişten gelen bir yankıyı
duymuş gibi hissettim.

(Dilruba)

(Müzik biter)

Dilruba'yı çalan benim
arkadaşım, Simran Singh'di.

Ben çaldığımda bir yerlerde
bir kedi ölüyormuş gibi ses çıkıyor,

yani rica ederim.

(Gülüşmeler)

Bugün evimde duruyor

ama aslında bana ait değil.

Benim görevim onu
gelecek nesillere bırakmak

ve bu bana, ona sadece bugün
sahip olmaktan daha anlamlı geliyor.

Bu çalgıyla hem bir varis
hem de bir ata oluyorum.

Bana büyük bir yapbozun
parçasıymışım gibi hissettiriyor.

Böylelikle inanıyorum ki,

bu, öngörü kazanabilmenin en güçlü yolu,

yani, kendimizi olmamız gereken
iyi atalar olarak görmek.

Sadece kendi çocuklarımızın atası değil

bütün insanlığın atası olarak görmek.

Aile yadigarınız ne olursa olsun,

küçük ya da büyük olsun,

onu koruyun.

ve onun müziğinin çağlar boyu
yankılanabileceğini bilin.

Teşekkürler.

(Alkış)