Vietnamese subtitles

← Hãy đánh giá điều ta trân quý: nhân quyền | Anne-Marie Brook | TEDxWellington

Get Embed Code
11 Languages

Showing Revision 137 created 09/26/2019 by Nhu PHAM.

  1. Bạn hiểu được tầm quan trọng
    của ánh sáng và sự thật, đúng chứ?
  2. Hãy tưởng tượng
    một thế giới không có chúng.
  3. Tôi ở đây, hôm nay, để nói về việc
    ta cần chúng nhiều như thế nào.
  4. Tôi sẽ kể một câu chuyện có thật
  5. về những gì đang diễn ra
  6. khi có quá nhiều phần thế giới
    vận hành trong bóng tối.
  7. Vào một ngày tháng Mười ấm áp
    năm 2018,
  8. một nhà báo người Ả Rập Saudi
    tên Jamal Kashoggi
  9. vào Lãnh sự quán Saudi
    tại Istanbul,
  10. nhận các giấy tờ cần thiết
  11. để kết hôn với vợ sắp cưới
    người Thổ Nhĩ Kỳ.
  12. Cô ấy đã chờ anh ta
    hàng giờ bên ngoài.
  13. Và không bao giờ
    nhìn thấy anh nữa.
  14. Có thể bạn đã từng nghe
    câu chuyện này,
  15. bởi nó đã từng là tin giật gân
    trên thế giới.
  16. Qua một số cuộc điều tra,
    ta biết rằng
  17. các đặc vụ chính phủ Saudi
    đã vào lãnh sự quán,
  18. và giết chết Kashoggi
  19. rồi chặt xác anh ấy.
  20. Hãy để tôi giải thích
    những gì vừa nói.
  21. Những đặc vụ chính phủ đã giết
    một nhà báo để bịt miệng.
  22. Những chuyện thế này gây sốc
    nhưng lại rất thường gặp.
  23. Nhưng tôi tin
    nếu chính phủ Saudi biết trước
  24. việc này sẽ tạo nên
    kinh động khắp thế giới,
  25. và kéo dài hàng tuần,
  26. họ sẽ không làm, đúng chứ?
  27. Họ muốn che giấu tội lỗi của mình,
  28. thay vì đưa nó ra ánh sáng
    cho mọi người cùng biết.
  29. Và nó dấy lên một số câu hỏi.
  30. Chuyện gì xảy ra nếu ta công khai
  31. những điều bất công
    và sai trái trên thế giới?
  32. Và giả như điều đó
    thúc đẩy chính phủ khắp nơi
  33. đối xử với mọi người
    bằng sự tôn trọng,
  34. lắng nghe ý kiến
    của các nhà phê bình
  35. thay vì buộc họ im lặng?
  36. Đây chính là thế giới
    mà tôi đang cố tạo ra.
  37. Tôi muốn các bạn
    hãy dành một chút thời gian
  38. - nhắm mắt lại -
  39. và tự hỏi:
  40. đâu là điều mà bạn
    và gia đình bạn cần
  41. để sống với nhân phẩm
    và phát triển tiềm năng
  42. như một con người?
  43. Có thể bạn sẽ nghĩ ngay đến
    đồ ăn ngon hay có một ngôi nhà,
  44. được chăm sóc sức khỏe
    hoặc được học tập,
  45. có một công việc tốt hay
    được bảo đảm an ninh xã hội,
  46. hay có thể bạn sẽ nghĩ đến
    tự do là chính mình,
  47. nói lên ý kiến của bản thân
    mà không sợ bị bắt giữ,
  48. tra tấn, ngồi tù hay còn tệ hơn.
  49. Đấy không phải là
    những điều xa xỉ.
  50. Đó chính là quyền con người.
  51. Chúng đã được định rõ và ghi nhận
    trong Luật quốc tế Nhân Quyền.
  52. Các quốc gia đều cam kết
    thực hiện chúng.
  53. Nhưng đến giờ,
    không có ai rà soát
  54. liệu mỗi quốc gia
    đang làm việc thế nào
  55. để chắc rằng mỗi công dân
    đều được hưởng nhân quyền.
  56. Tôi biết bởi tôi cũng bất ngờ
    khi biết điều này.
  57. Tôi đã từng là nhà kinh tế
    suốt 20 năm.
  58. Giữa những năm 2000,
    tôi làm việc cho OECD tại Paris,
  59. để cho các chính phủ
    lời khuyên về chính sách kinh tế.
  60. Tôi cực kì thích công việc đó.
  61. Nó khiến tôi thích thú
    khi nhìn mỗi quốc gia
  62. qua góc nhìn của một nhà kinh tế
  63. và tìm cách đưa ra lời khuyên.
  64. Nhưng có một vấn đề.
  65. Mỗi quốc gia, đều có
    những vi phạm nhân quyền riêng.
  66. Tôi đã đọc về việc ngược đãi
    người Kurd ở Thổ Nhĩ Kỳ
  67. và người Roman ở Slovakia,
  68. và tôi luôn cố tìm cách
  69. đưa những gì liên quan đến
    nhân quyền vào các báo cáo của mình.
  70. Đó là những gì
    tôi có thể làm khi đó,
  71. bởi khi những nhà kinh tế
    cho lời khuyên,
  72. đều phải dựa trên
    những bằng chứng thực nghiệm,
  73. và tôi nhận thấy không có bất cứ
    một cơ sở dữ liệu toàn diện nào
  74. theo dõi tình trạng nhân quyền
    của mỗi quốc gia.
  75. Đây chính là vấn đề.
  76. Và đã là vấn đề.
  77. Khi đánh giá về tình hình thế giới,
  78. bạn sẽ có xu hướng dựa vào
    những dữ liệu đã được thu thập:
  79. thu nhập đầu người,
    dòng chảy thương mại và đầu tư,
  80. khí thải carbon ...
  81. Thật khó cho bất kì chính phủ nào
  82. bàn về nhân quyền
    trong các chương trình quốc gia,
  83. nếu không có đủ dữ liệu
    cần thiết.
  84. Kể từ đó, tôi không ngừng nghĩ về
    việc thiếu hụt dữ liệu này.
  85. Vài năm sau,
    khi chuyển về lại New Zealand,
  86. tôi nhớ lúc ở nhà với con trai
    khi nó còn nhỏ,
  87. sau khi cho nó ngủ trưa,
  88. tôi chạy thẳng đến máy tính,
  89. tìm xem ai là người
    đo lường nhân quyền.
  90. Tôi đã liên hệ với những chuyên gia
    trên thế giới và đặt câu hỏi cho họ.
  91. Tại sao nhân quyền không được
    kiểm soát một cách có hệ thống?
  92. Liệu điều đó có thể thực hiện?
  93. Rất nhiều email tôi gửi đi
    không nhận được hồi âm.
  94. Nhưng nhiều trong số đó
    có phản hồi.
  95. Vài người nói với tôi rằng
  96. việc nhân quyền được
    kiểm soát một cách có hệ thống
  97. là một ý tưởng hay
    nhưng đầy tham vọng.

  98. Chỉ có một vài người
    nói rằng
  99. đó là điều không thể,
    thậm chí là nực cười.
  100. Nhưng tôi nào có bận tâm.
  101. Triết lý sống của tôi
    là đi theo nguồn năng lượng.
  102. Và khi theo nguồn năng lượng đó,
  103. tôi đã đồng hành
    cùng hai học giả nhân quyền tài giỏi
  104. những người cùng chí hướng,
  105. là Susan Randolph và Chad Clay,
  106. chúng tôi cùng nhau thành lập
    Sáng kiến Đo lường Nhân quyền,
  107. hay gọi tắt là
    HRMI ( đọc là 'hermi').
  108. Dù lúc đầu HRMI
    chỉ có ngân sách là 1 đô,
  109. chúng tôi không ngừng hợp tác
  110. với các chuyên gia nhân quyền
    trên thế giới
  111. để có được những dữ liệu
  112. phản ánh chân thật vấn đề này
    ở nhiều quốc gia.
  113. Mục đích của chúng tôi là
    để mọi người thấy rõ hơn
  114. không chỉ vụ của Khashoggi,
  115. mà còn đưa chúng lên mặt báo.
  116. Chúng tôi đang thắp lên
    nhiều tia sáng trên thế giới.
  117. Tôi cảm thấy
    công việc mình đang làm
  118. vừa nặng trách nhiệm
    vừa nhỏ bé,
  119. bởi tôi biết nhiều quốc gia
    trên thế giới,
  120. mỗi ngày,
    những người bảo vệ nhân quyền
  121. đang đánh cược tính mạng,
  122. để công khai những bất công
    mà họ chứng kiến.
  123. Vì thế, tôi rất vui khi biết HRMI
    đang lan tỏa tiếng nói
  124. của những con người vĩ đại này
  125. để những gì họ làm
    mang lại nhiều tác động hơn.
  126. Và tôi rất vui khi tầm nhìn chung
    mà HRMI đang có
  127. không chỉ còn là tầm nhìn;
    mà là nỗ lực chung.
  128. Chúng tôi có hàng trăm chuyên gia
    nhân quyền trên thế giới,
  129. đóng góp, trên cơ sở tình nguyện,
    thời gian và kiến thức
  130. để phơi bày sự thật
    và lấp đầy những lỗ hổng dữ liệu,
  131. và kêu gọi sự quan tâm
    tới những vấn đề quan trọng.
  132. Vậy chúng tôi đã đo lường việc thực hiện
    nhân quyền của các quốc gia thế nào?
  133. Hiện tại, chúng tôi có
    hai phương pháp chính.
  134. Đầu tiên, bất cứ khi nào có thể,
  135. chúng tôi đều sử dụng
    những thống kê công khai sẵn có.
  136. Đối với quyền về Chất lượng Cuộc sống,
  137. những thứ như quyền lương thực,
    giáo dục, sức khỏe, chỗ ở và công việc,
  138. đây quả là những đảm bảo tuyệt vời.
  139. Phần màu xanh da trời của biểu đồ
    chỉ ra tổng 169 quốc gia
  140. mà chúng tôi đang theo dõi
    việc thực hiện quyền sức khỏe.
  141. Nhiều chỉ số thống kê
    bằng nhau mà ta thấy
  142. đang được dùng để theo dõi
  143. các Mục tiêu phát triển
    bền vững của Liên Hiệp Quốc.
  144. Điểm khác biệt là: chúng tôi
    không chỉ nhìn vào những số liệu thô.
  145. Mà còn chú ý
    những thứ quan trọng hơn.
  146. Chúng tôi chuyển đổi chúng
    thành các con số
  147. phù hợp
    dưới góc độ nhân quyền.
  148. Để làm được điều này,
    chúng tôi đã chọn
  149. một cách tiếp cận
    từng đoạt giải thưởng
  150. do Susan - đồng sáng lập HRMI
    và đồng nghiệp của cô phát triển.
  151. Cách tiếp cận đó đánh giá từng quốc gia
    theo tiêu chuẩn khác nhau
  152. dựa vào mức thu nhập
    của quốc gia đó.
  153. Thế nên, cả những nước giàu
    và nghèo hơn
  154. đều sẽ nhận được số điểm thấp,
  155. nếu không tận dụng được
    những nguồn lực sẵn có
  156. hiệu quả như các quốc gia
    có cùng mức thu nhập;
  157. chẳng hạn như trong việc
    cải thiện tình trạng sức khoẻ.
  158. Cách tiếp cận này
    quả là diệu kì,
  159. nó không chỉ tính được việc
    liệu các quốc gia có đang thực hiện
  160. các quyền trên đúng
    với luật quốc tế
  161. mà còn hợp lý nữa.
  162. Hợp lý là nó đặt
    cho các quốc gia có mức thu nhập cao
  163. chuẩn mực cho vấn đề sức khoẻ
    cao hơn
  164. những quốc gia nghèo,
    đúng chứ?
  165. Thứ hai, chúng tôi đã thu thập
    dữ liệu về các quyền dân sự và chính trị.
  166. Những quyền này bao gồm
  167. quyền giết người, tra tấn, cho đến
    quyền bầu cử và tự do ngôn luận.
  168. Bạn có thể bất ngờ khi biết
    đây là những thứ
  169. mà thống kê thực tế
    vẫn chưa rà soát được.
  170. Vì thế, chúng tôi nhờ
    những chuyên gia từ Ân xá Quốc tế,
  171. những tổ chức như
    Theo dõi Nhân quyền,
  172. và chúng tôi làm cuộc khảo sát
    mang tính chuyên nghiệp
  173. để thu thập thông tin này
  174. từ những người đang giám sát
    những gì diễn ra trên thế giới.
  175. Chúng tôi rất vui
    vì cuộc khảo sát rất hữu ích.
  176. Cho đến nay, chúng tôi đã có
    dữ liệu cho 19 quốc gia này,
  177. và con số đó
    không ngừng tăng lên mỗi năm.
  178. Quan trọng nhất là
    mọi người nói rằng
  179. những con số của chúng tôi
    đã phản ánh chính xác thực trạng
  180. của những quốc gia
    mà họ am hiểu.
  181. Hãy để tôi giúp các bạn
    hiểu hơn về những dữ liệu này
  182. bằng một câu đố.
  183. "Trong số này,
    quốc gia nào thực hiện tốt nhất
  184. việc tôn trọng quyền tự do
    trong hành quyết ngoài pháp lý?
  185. Jordan, Venezuela, Saudi Arabia,
    Mỹ hay Mexico?'
  186. Bây giờ, trong lúc suy nghĩ,
  187. hãy để tôi cho bạn
    thêm một vài thông tin.
  188. Đầu tiên, một khái niệm:
  189. Hành quyết ngoài pháp lý là
    giết người do đặc vụ chính phủ thực hiện,
  190. giống với vụ của Khashoggi,
  191. nhưng thường thấy
    là nổ súng từ phía cảnh sát.
  192. Và tôi sẽ nói những con số này
    được lấy từ đâu.
  193. Vào tháng hai và tháng ba
    năm nay,
  194. chúng tôi đã gửi
    khảo sát
  195. đến những người giám sát
    nhân quyền
  196. tại năm quốc gia trên
    và những đất nước khác,
  197. hỏi xem họ nghĩ đất nước mình
    đang thực thi
  198. việc tôn trọng nhân quyền
    như thế nào.
  199. Và chúng tôi sử dụng
    một vài kĩ thuật thống kê tinh vi
  200. để có thể đặt
    những phản ứng khác nhau
  201. lên cùng một bàn cân.
  202. Được rồi, bạn đã có
  203. câu trả lời trong đầu rồi chứ?
  204. Câu trả lời là Jordan.
  205. Và bạn có thể thấy
    số điểm của cả năm quốc gia này.
  206. Các đường thẳng đứng nhỏ
    là ước tính chính xác nhất
  207. về điểm số của mỗi quốc gia.
  208. Các quốc gia có dải rộng hơn
    nhưng dao động
  209. như của Ả Rập Saudi
  210. thể hiện việc ta không chắc
    số điểm chính xác thực sự nằm ở đâu,
  211. có thể vì những người
    tham gia khảo sát ở Ả Rập Saudi.
  212. không mấy đồng tình với nhau.
  213. Các dải hẹp hơn,
    như của Mexico
  214. giúp ta chắc chắn hơn
    về điểm số cho đất nước đó.
  215. Sự chồng chéo của các dải
    là rất quan trọng.
  216. Ta có thể tin rằng Jordan
    đang làm tốt hơn Venezuela,
  217. vì những dải của họ
    không chồng chéo.
  218. Chúng tôi không chắc
    thứ hạng tương đối sẽ thế nào
  219. ở các quốc gia tiếp theo.
  220. Đây chỉ là một vài của tất cả
    các quốc gia mà chúng tôi có dữ liệu.
  221. Thêm một vài thông tin nữa.
  222. Ngay đây, là những quốc gia
    New Zealand, Úc, Hàn Quốc, và Anh.
  223. Không có quốc gia nào
    đạt điểm số tuyệt đối cả,
  224. bởi mỗi quốc gia,
    ngay cả New Zealand,
  225. cũng cần phải cải thiện.
  226. Vậy thông tin này có ích như thế nào?
  227. HRMI không phải
    là một tổ chức vận động,
  228. nên, chúng tôi không chỉ
    chính phủ cách làm khác đi.
  229. Nhưng bạn có thể sử dụng dữ liệu
    của chúng tôi vào mục đích đó.
  230. Giả sử, đất nước bạn
    có số điểm tương đối thấp,
  231. phía cuối bản này
  232. và bạn muốn nó dịch chuyển
    theo hướng này.
  233. Bạn có thể làm gì?
  234. Tôi tin là có vô số cách.
    Nhưng hãy bàn qua một vài cách nhé.
  235. Bạn có thể khích lệ
    đất nước mình tham gia
  236. đào tạo lại lực lượng cảnh sát.
  237. Bạn có thể gặp những nhóm người
    thiểu số và yếu đuối
  238. để xin lời khuyên
    về việc cải cách bộ máy nhà nước.
  239. Bạn có thể tham khảo
    những chính sách và lề luật
  240. từ các nước láng giếng
    đã làm tốt hơn
  241. và bạn cũng có thể chọn
    làm tốt hơn họ.
  242. Chúng tôi có một bảng điểm
    thế này
  243. cho tám quyền dân sự
    và chính trị khác nhau,
  244. với từng người, từng quốc gia
    và từng quyền lợi,
  245. chúng tôi cũng thu nhập
    thông tin
  246. liên quan đến những con số này.
  247. Hãy cùng nói
    điều bạn muốn biết là
  248. tại sao Mỹ lại thực hiện
    quyền này kém đến vậy.
  249. Bạn có thể biết
    một phần lý do là
  250. có quá nhiều vụ cảnh sát
    bắn chết người da màu.
  251. Những chuyên gia Mỹ
    nói với chúng tôi
  252. rằng những người có nguy cơ
    bị giết ngoài pháp lý tại Mỹ
  253. đều là Người Mỹ gốc Phi,
  254. Người Latin,
  255. Người Mỹ bản địa,
  256. và trẻ em bị giam giữ
    tại biên giới.
  257. Những thông tin mà tôi chia sẻ
    từ các cơ sở dữ liệu
  258. chỉ là một vài
    trong số hàng ngàn dữ liệu
  259. mà bạn có thể tìm thấy đâu đó,
  260. và đó là trước lúc
    chúng tôi mở rộng
  261. cuộc khảo sát
    cho các nước trên thế giới.
  262. Tôi biết chúng là
    những vấn đề nặng nề
  263. Bởi thật sự là vậy.
  264. Thế nên, tôi rất vui
    khi chia sẻ với các bạn
  265. rằng chúng tôi
    cũng có một số tin tốt
  266. từ những dữ liệu của HRMI.
  267. Đây là biểu đồ từ
    khu vực Châu Phi.
  268. Mỗi mảng màu cho bạn biết
    quyền về Chất lượng Cuộc sống,
  269. tuy vẫn còn thấp,
    nhưng đang dần được cải thiện,
  270. với hiệu suất trung bình
    trên khắp lục địa châu Phi.
  271. Và những tin tức ấy
    còn tốt hơn nữa,
  272. bởi những dữ liệu HRMI thể hiện
    xu hướng cải thiện dần
  273. trong việc thực hiện các quyền này
    ở tất cả các khu vực trên thế giới.
  274. Đây là câu chuyện tích cực
    về nhân quyền.
  275. Tôi yêu nó và nó tiếp thêm
    hy vọng cho tôi.
  276. Có một điều mà tôi nhận thấy
  277. từ khi từ một nhà kinh tế
    sang đồng sáng lập HRMI,
  278. khi gặp những người bạn cũ
    và nói với họ
  279. rằng tôi đang giám sát việc
    thực hiện nhân quyền của các quốc gia,
  280. thi thoảng, tôi nhận được
    những cái nhìn ngờ vực.
  281. Nhưng khi nói mình đang
    cải tiến năng suất kinh tế,
  282. tôi nhận được nhiều
    sự đồng tình hơn.
  283. Tôi hiểu tại sao.
  284. Nền kinh tế
    được đo lường tốt hơn.
  285. Mọi người đã nghe quen về nó.
  286. Trái lại, nhân quyền lại bị che giấu,
    không được định chừng,
  287. và bị lảng tránh
    trong một khoảng thời gian dài.
  288. Hãy thay đổi nó.
  289. Giúp mọi người hiểu
    về nhân quyền
  290. và mang lại một thay đổi lớn
    theo cách mà thế giới hoạt động
  291. là một thách thức
    cần sự hợp tác toàn cầu,
  292. và bạn có thế chung tay.
  293. Chúng tôi đã soi đường
    cho đất nước bạn rồi đấy?
  294. Nó tiết lộ điều gì
    có thể khiến bạn hành động?
  295. Bạn sẽ yêu cầu gì từ
    các lãnh đạo của mình?
  296. Các quốc gia khác truyền cảm hứng gì
    cho nước bạn
  297. để can đảm
    tôn trọng nhân quyền?
  298. Chuyện gì xảy ra nếu
    các nhà lãnh đạo thế giới
  299. tập hợp cố vấn của họ
    và yêu cầu câu trả lời?
  300. Chuyện gì xảy ra
    nếu họ không chỉ nói:
  301. "Làm thế nào để cải thiện
    hiệu quả kinh tế!",
  302. mà còn: "Hãy nói cho tôi biết
  303. cách cải thiện
    việc thực hiện nhân quyền?"
  304. Con số không lôi cuốn
    bằng những câu chuyện.
  305. Chúng không thu phục
    được lòng người.
  306. Nhưng mỗi một con số
    giúp thế giới thêm ánh sáng
  307. cho ta thấy tương lai
    phía trước.
  308. Con số giúp ta nhận ra đâu là thứ
    cần thay đổi và thay đối thế nào.
  309. Hãy xây dựng một thế giới
    nơi các quốc gia cạnh tranh nhau,
  310. không chỉ trong thể thao
    hay về mức độ thịnh vượng,
  311. mà để nhìn xem quốc gia nào
  312. đối đãi tốt nhất với công dân của mình.
  313. Hãy đánh giá
    những thứ ta trân quý.
  314. Xin cảm ơn.
  315. (Vỗ tay)