Trajediler Neden Çekicidir? - David E. Rivas

Dersin tamamını görmek için: http://ed.ted.com/lessons/why-tragedies-are-alluring-david-e-rivas

Hikaye şöyle başlıyor: aksi halde bizler gibi olan asil, zengin veya erdemli bir birey kendisinin hayatını ve etrafındakilerin hayatlarını mahvedecek olan bir hata yapıyor. Bu, Yunan trajedisinin klasik hikaye örgüsüdür ve bizler onu öyle seviyoruz ki günümüzde de kullanmaya devam ediyoruz. David E. Rivas, bu çekiciliği anlamamıza yardımcı olmak için, Aristotle'ın "Poetika" eserinden ilham alarak, üç kritik hikaye unsurunu paylaşıyor.

Ders: David E. Rivas
Animasyon: Globizco

Hikaye şöyle başlıyor:

aksi halde bizler gibi olan
asil, zengin veya erdemli bir birey

kendisinin ve etrafındakilerin hayatını
mahvedecek olan

bir hata yapıyor.

Tanıdık geldi mi?

Bu, Yunan trajedisinin
klasik hikaye örgüsüdür.

Yıllardır, bu hikaye örgüsüne uyan

görkemli hikayeler yazdık ve
dünya çapında

hikayeciler de bunu yapmaya devam ediyor.

Aristotle'ın "Poetika" eserindeki üç
kritik hikaye unsuru da

trajedinin çekiciliğini anlamamızda
bizlere yardımcı oluyor.

Öncelikle, trajik kahraman rütbesi ve
yetenekleri açısından yüce birisi olmalı,

aynı zamanda ilişkilendirilebilir
olmalı.

Bu bir kral ya da başka açıdan sıradışı
birisi olabilir.

Fakat, sen ve ben de
ne aşırı derecede iyi ne de

aşırı derecede kötü olmadığımız için,

kahraman da böyle olmalı.

Ayrıca kahramanın, kritik bir hata
yapmasına sebep olacak olan

hırs, zorbalık, inatçılık ya da
aşırı gurur gibi

belirli bir kusuru ya da gafleti var.

Ve bu hata sonucunda da
felaket ve düşüş ortaya çıkıyor.

Bu unsurları eylem halinde görebileceğimiz

bir örnek için; Sofokles'in evlatlık
olduğundan haberi

olmayan ve bir kahin tarafından
babasını öldüreceği

ve annesi ile evleneceği söylenen bir
adamın hikayesi olan

"Kral Oedipus" eserine bakalım.

Kaderinden kaçmaya çalışırken

yolundan çekilmeyen bir adamı öldürüyor.

Daha sonra, korkunç Sfenks'in bilmecesini
zekice cevaplayarak

Teb Krallığı'nı bir vebadan kurtarıyor.

Dul kraliçe ile evleniyor ve kral oluyor.

Daha sonra, öldürdüğü adamın babası
olduğunu,

evlendiği kadının da annesi olduğunu
öğrenince

gözlerini oyuyor ve yaban hayatta
yaşama çekiliyor.

Hikayenin başında Oedipus

rütbe ve yetenek açısından yüce birisi.

Ne aşırı kötü, ne de azizlik derecesinde
iyi birisi.

Bağlantı kurulabilir birisi.

Düşüşün şiddetine bakın.

Bir zamanlar kraldı, şimdi evsiz ve kör.

Ne de olsa bir kralın yüksek tahtından
düşmesi,

bir soytarının taburesinden düşmesinden
daha trajik.

Oedipus'un kusuru kibir ya da aşırı gurur

ve bu da önceden bildirilen kaderinden
kaçmaya çalışmasına sebep oluyor

ve bu kaçış da kaderinin gerçekleşmesine
sebep oluyor.

Kendisi bahtı kara bir insan çünkü

babasını öldürmesi ve
annesi ile evlenmesi

tam olarak bilmeden yaptığı şeyler.

Elbette bu hikaye ilkeleri klasik Yunan
trajedisinin ötesine geçiyor.

Shakespeare'in özgün eserinde;

Hamlet'in kararlılığının,
oyundaki neredeyse bütün karakterleri

ölüm ile sonuçlandıracak olan
bir takım

kararlar serisine yol açtığını ve

Macbeth'in hırsının da, onu önce en tepeye
fırlattığını

ve sonra da mezara gönderdiğini görüyoruz.

Hatta, "Taht Oyunları" ve "Kara Şovalye"
gibi modern popüler kültür ürünleri de,

Aristotle'ın 2000 yıl önce tanımladığı
figürlerle dolu.

Öyleyse, çekilen bu ıstırapların anlamı ne?

Aristotle'a ve ardından gelen bilginlere
göre,

iyi bir trajedi seyircide korku ve acıma
duygusu uyandırabilir:

Aynı ya da benzer bir felakete kurban
gitmek korkusu

ve kahramanın düşüşüne dair beslenen
acıma duygusu.

Bu trajik olayların çözüldüğünü
izledikten sonra

içerisinde bir rahatlama duygusu ve
duygusal arınma içeren

katarsis'i deneyimliyoruz.

Nedeni hakkında da herkesin
farklı fikirleri var.

Belki de kahraman ile kurduğumuz empati

bizim saklı tuttuğumuz güçlü duyguları
serbest bırakmamızı sağlıyor

ya da bize kısa süreliğine
kendi dertlerimizi unutturuyor.

Fakat, zavallı Oedipus'u izlerken oluşan
duygularımız ne olursa olsun,

belirgin şekilde görüyoruz ki,
işler ne kadar kötüye

giderse gitsin, en azından babanızı

öldürmediniz ve anneniz ile evlenmediniz.