Een geheim wapen tegen Zika en andere door muggen overgebrachte ziekten

Waar kwam zika vandaan en wat kunnen we ertegen doen? Moleculairbioloog Nina Fedoroff neemt ons mee over de hele wereld om uit te leggen waar zika vandaan komt en hoe het zich verspreidde, en stelt een controversiële manier voor om het virus -- en andere dodelijke ziekten -- te stoppen door te voorkomen dat geïnfecteerde muggen zich vermenigvuldigen.

Zikakoorts:

onze nieuwste gevreesde ziekte.

Wat is het? Waar komt het vandaan?

Wat doen we eraan?

Voor de meeste volwassenen
is het een relatief onschuldige ziekte --

beetje koorts, beetje hoofdpijn, pijn
in de gewrichten, misschien wat uitslag.

De meeste mensen die het kregen,
merkten het niet eens.

Maar hoe meer we
te weten komen over het zikavirus,

hoe angstwekkender het wordt.

Zo stelden dokters een toename vast

van het zogenaamde Guillain-Barré
syndroom bij recente uitbraken.

Bij Guillain-Barré valt je immuunsysteem
je zenuwcellen aan.

Het kan je gedeeltelijk
tot totaal verlammen.

Dat komt gelukkig zelden voor
en de meesten herstellen ervan.

Maar ben je zwanger als je wordt besmet,

kan er iets verschrikkelijks gebeuren:

een kind met een misvormd hoofd.

Hier is een normale baby.

Hier een kind met microcefalie.

Hersenen in een te klein hoofd.

We hebben er geen remedie tegen.

In feite waren het dokters
in het noordoosten van Brazilië

die een jaar geleden na een zika-uitbraak

een piek van microcefalie vaststelden.

De dokters hadden nog eens een jaar nodig

om zeker te zijn
dat het zikavirus de oorzaak was,

maar nu weten ze het zeker.

En als je een ‘geef me bewijs’-type bent,

lees dan dit artikel maar.

Waar kwam het vandaan
en hoe geraakte het hier?

En het is hier.

Zoals veel van onze virussen
kwam het van Afrika,

specifiek van het Zikawoud in Oeganda.

Onderzoekers van het nabijgelegen
Gele Koorts Onderzoeksinstituut

identificeerden een onbekend virus
in een aap in het Zikawoud,

vandaar de naam.

De eerste menselijke
gevallen van zikakoorts

doken een paar jaar later
op in Oeganda-Tanzania.

Het virus verspreidde
zich vervolgens in West-Afrika

en oostwaarts naar equatoriaal Azië
-- Pakistan, India, Maleisië, Indonesië.

Maar het zat voornamelijk nog steeds
in apen en natuurlijk in muggen.

Feitelijk waren er in de eerste 60 jaar,
vanaf de ontdekking in 1947 tot 2007,

slechts 13 gevallen gemeld
van menselijke zikakoorts.

Dan gebeurde er iets bijzonders
op de kleine Micronesische Yap-eilanden.

Een uitbraak trof
75 procent van de bevolking.

Hoe kwam het daar?
Per vliegtuig.

Vandaag tellen we twee miljard passagiers
in de commerciële luchtvaart.

Een besmette passagier kan het vliegtuig
nemen en de halve wereld rondvliegen

voordat er symptomen optreden
-- als er al symptomen optreden.

Na de landing begonnen de lokale muggen
hen te steken en de koorts te verspreiden.

De volgende zikakoorts dook op
in 2013 in Frans-Polynesië.

In december van dat jaar werd ze
plaatselijk verspreid door de muggen.

Dat leidde tot een explosieve uitbarsting
met bijna 30.000 gevallen.

Van daaruit straalde het uit
rond de Stille Oceaan.

Er waren uitbraken
op de Cook Eilanden, in Nieuw-Caledonië,

in Vanuatu, op de Salomonseilanden

en naar de kust
van Zuid-Amerika en Paaseiland.

Dan was er in het begin van 2015

een opleving van gevallen
van een knokkelkoortsachtig syndroom

in de stad Natal
in het noordoosten van Brazilië.

Het virus was geen knokkelkoorts,
maar zika, en het verspreidde zich snel --

Recife aan de kust, een grote metropool,
werd al snel het epicentrum.

Mensen hebben gespeculeerd
dat het de WK-2014 voetbalfans waren

die het virus het land in brachten.

Maar anderen dachten aan
de eilandbewoners uit de Stille Oceaan

die deelnamen
aan het kampioenschap kanoracen

dat toen in Rio werd gehouden.

Vandaag, slechts één jaar later,

wordt het virus plaatselijk
overgebracht door muggen

in vrijwel heel Zuid-Amerika,
Midden-Amerika, Mexico

en de Caribische eilanden.

Tot dit jaar werden
de vele duizenden gevallen

die in de Verenigde Staten zijn
gediagnosticeerd, elders opgelopen.

Maar vanaf deze zomer wordt
het in Miami lokaal doorgegeven.

Het is hier.

Wat doen we eraan?

Besmetting voorkomen kan

ofwel door het beschermen van mensen
of door het elimineren van de muggen.

Laten we ons eerst focussen op mensen.

Je kan je laten vaccineren.

Je kunt wegblijven uit zikagebieden.

Of je kunt je bedekken
en een insectenwerend middel gebruiken.

Vaccineren is geen optie,
want er is nog geen vaccin

en dat zal er waarschijnlijk
de eerste paar jaar niet zijn.

Thuisblijven is ook
geen waterdichte bescherming,

omdat we nu weten dat het
seksueel kan worden overgedragen.

Bedekken en een insectenwerend
middel gebruiken werkt ...

totdat je het vergeet.

(Gelach)

Dan maar de muggen,
en zo pakken we ze aan:

insecticiden spuiten.

Beschermende kleding is noodzakelijk
omdat deze giftige chemicaliën

mensen zowel als beestjes doden.

Al heb je wel heel wat meer nodig
voor een mens dan voor een beestje.

Dit zijn foto's uit Brazilië en Nicaragua.

Maar het ziet er
hetzelfde uit in Miami, Florida.

We kunnen natuurlijk
insecticiden sproeien vanuit vliegtuigen.

Afgelopen zomer lieten
ambtenaren voor muggencontrole

in Dorchester County, South Carolina,

Naled, een insecticide, spuiten.

In de vroege ochtend,
zoals aanbevolen door de fabrikant.

Later die dag vertelde
een imker aan verslaggevers

dat haar bijenstal eruitzag
als na een atoomoorlog.

Oeps.

Bijen zijn de goeien.

De burgers van Florida protesteerden,
maar het sproeien ging door.

Maar helaas ook de toename
van het aantal gevallen van zikakoorts.

Dat komt omdat insecticiden
niet erg effectief zijn.

Zijn er manieren die misschien
effectiever zijn dan spuiten?

Maar dan met minder
nadelen dan giftige stoffen?

Ik ben grote fan
van biologische bestrijding

en dat heb ik gemeen met Rachel Carson,
auteur van ‘Silent Spring’,

het boek waarvan men zegt
dat het de milieubeweging op gang bracht.

In dit boek vertelt ze
als voorbeeld het verhaal

van hoe een voor de veestapel
zeer kwaadaardig insect

in de vorige eeuw werd uitgeschakeld.

Niemand kent dat
bijzondere verhaal vandaag nog.

Dus vertelden Jack Block en ik het
toen we een artikel schreven

over het muggenprobleem van vandaag.

Samengevat komt het erop neer dat poppen
-- de onrijpe vorm van het insect --

tijdens hun groei naar volwassenheid
werden bestraald zodat ze steriel werden

en vervolgens uit vliegtuigen
werden gedropt over het hele Zuidwesten,

Zuidoosten en naar beneden
tot in Mexico en Midden-Amerika,

letterlijk met honderden miljoenen
vanuit kleine vliegtuigen,

om uiteindelijk die verschrikkelijke
insectenplaag te elimineren

in het grootste deel
van het westelijk halfrond.

Ons echte doel
van het schrijven van dit artikel

was de lezers te vertellen
hoe we dat vandaag kunnen --

niet met straling,
maar met onze kennis van de genetica.

Ik leg het uit.

Dit is de dader: Aedes aegypti,

het meest voorkomende
insect als drager van ziekten.

Niet alleen zika, maar ook knokkelkoorts,
chikungunya, West-Nijl virus

en die oude plaag, gele koorts.

Het is een stedelijke mug

en het wijfje doet het vuile werk.

Ze steekt voor een bloedmaaltijd
voor haar kroost.

Mannetjes steken niet.
Ze hebben er niet eens de monddelen voor.

Een klein Brits bedrijf Oxitec
heeft die mug genetisch gemodificeerd,

zodat wanneer het mannetje
paart met een wild wijfje,

haar eitjes zich niet
ontwikkelen tot volwassenheid.

Ik toon het.

Dit is de normale voortplantingscyclus.

Oxitec ontwierp een mug zo,

dat wanneer het mannetje
paart met het wilde wijfje,

de eieren zich niet ontwikkelen.

Klinkt onmogelijk?

Ik toon vlug hoe ze het doen.

Dit stelt de kern van een muggencel voor

en dat kluwen in het midden het genoom,

al zijn genen.

Wetenschappers voegden één enkel gen toe

dat codeert voor een eiwit,
hier voorgesteld door die oranje bol

die zich voedt om meer en meer
van datzelfde eiwit te produceren.

De extra exemplaren gaan echter
de genen van de muggen verkleven,

waardoor het organisme doodgaat.

Om ze in het lab in leven te houden,
gebruiken ze de stof tetracycline.

Tetracycline schakelt dat gen uit
en laat normale ontwikkeling toe.

Zij voegden een extraatje toe,
zodat ze konden bestuderen wat er gebeurt:

een gen dat het insect
in uv-licht laat oplichten,

zodat ze na het vrijlaten
precies konden volgen hoe ver ze gingen

en hoe lang ze leefden.

Zo konden ze allerlei gegevens verzamelen
voor een goede wetenschappelijke studie.

Dit is het popstadium en in dit stadium

zijn de vrouwtjes groter dan de mannetjes.

Dat stelt hen in staat om
ze te sorteren in mannetjes en vrouwtjes

en ze laten alleen de mannetjes
opgroeien tot volwassenheid.

Denk eraan dat de mannetjes niet steken.

Daarna is het vrij eenvoudig.

Ze nemen bekers vol mannelijke muggen,

verpakken ze in melkdozen,
rijden ze rond in de stad

en laten ze vrij, geleid door gps.

Hier laat een burgemeester
een eerste partij los

van wat ze de ‘vriendelijke Aedes’ noemen.

Ik wou dat dit een Amerikaanse stad was,

maar dat is het niet.

Het is in Piracicaba, Brazilië.

Het verbazingwekkende is
dat in slechts één jaar

de gevallen van knokkelkoorts
met 91 procent verminderden.

Dat is beter dan
eender welk insecticide spuiten.

Waarom gebruiken we deze opmerkelijke
biologische bestrijding niet in de VS?

Omdat het een GGO is:
een genetisch gemodificeerd organisme.

Let op dat de ondertitel hier zegt
dat als de FDA het hen zou toelaten

ze hier hetzelfde konden doen
als zika hier aankomt.

En natuurlijk is het al aangekomen.

Nu moet ik jullie in het kort

het lange, kronkelige verhaal
van GM-regelgeving in de VS vertellen.

In de VS zijn er drie instanties

die gaan over genetisch
gemodificeerde organismen:

de FDA,
de Food and Drug Administration,

de EPA,
de Environmental Protection Agency,

en de USDA,
het Amerikaanse ministerie van Landbouw.

Deze mensen hadden twee jaar nodig
om te besluiten dat het de FDA zou zijn

die zich zou bezighouden
met genetisch gemodificeerde muggen.

Ze zouden het behandelen als een nieuw
diergeneesmiddel, dat spreekt vanzelf ...

Ze hadden weer eens vijf jaar
eindeloos overleg nodig

om de FDA ervan te overtuigen
dat het mensen niet zou schaden

of schadelijk zou zijn voor het milieu.

Uiteindelijk gaf het hen deze zomer
toestemming voor een kleine test

in de Florida Keys,

waar ze jaren eerder
uitgenodigd waren geweest

in verband met een uitbraak
van knokkelkoorts in de Keys.

Wou dat het zo makkelijk was.

Toen de omwonenden hoorden

dat er genetisch gemodificeerde muggen
zouden worden getest in hun gemeenschap,

begonnen sommigen
protesten te organiseren.

Ze organiseerden zelfs een petitie
op het internet met dit snoezige logo

en verzamelden uiteindelijk
zo'n 160.000 handtekeningen.

Ze eisten een referendum

dat binnen enkele weken
zal worden uitgevoerd

over het toelaten van de proeven.

Nu heeft Miami deze betere manieren
om insecten te bestrijden echt nodig.

Maar daar is de houding
aan het veranderen.

Zeer recent schreef een tweeledige
groep van meer dan 60 wetgevers

aan HHS Secretary Sylvia Burwell

om te vragen om op federaal niveau
de toegang van Florida

tot deze nieuwe technologie te versnellen.

Het komt hierop neer:

biologische bestrijding
van schadelijke insecten

kan zowel effectiever
en veel milieuvriendelijker zijn

dan het gebruik van insecticiden,
wat giftige chemicaliën zijn.

Dat was zo in de tijd van Rachel Carson
en ook nog vandaag.

Nu hebben we enorm veel meer informatie

over genetica dan toen.

En dus meer middelen
om die informatie te gebruiken

voor biologische bestrijding.

Ik hoop dat ik jullie
nieuwsgierig genoeg heb gemaakt

om jullie eigen onderzoek in te stellen
-- niet alleen over GG-muggen,

maar ook over die andere
genetisch gemodificeerde organismen

die vandaag zo controversieel zijn.

Ik denk dat als je dat doet en je
door al die verkeerde informatie ploetert,

die marketing

van de organische voedselindustrie
en Greenpeace,

en bij de wetenschap,
de nauwkeurige wetenschap terechtkomt,

je verrast en blij zult zijn.

Dank je.

(Applaus)