Balancing Chemical Equations

Reaksiyanın əmsallaşdırılması, mol kimi

kimyada ilk öyrədilən mövzülardan biridir.

Kifayət qədər asan bir mövzu olsa da

bir çox şagirdə çətin gəlir.

Bəlkə də biraz qarışıqdır,

ona görə.

Əmsallaşdırmaya keçməzdən öncə,
birinci baxaq görək

kimyəvi reaksiya nədir.

Bura bir neçəsini yazmışam, birazdan

başqalarını da görəcəksiz.

Qısaca, o kimyəvi reaksiyanı təsvir edir.

Alüminium,

oksigen qazı və ya ikiatomlu oksigen
molekulu və sonda

alüminium oksidimiz var.

İndi deyəcəksiniz ki, aha reaksiyanın
nə

olduğunu başa düşdük.

Reaksiyaya girənlərimizi yəni

reaktivlərimiz var.

Bu da bizim məhsulumuz.

Başqa nə qaldı?

Hə bir məsələ qaldı.

Sol tərəfə bir alüminium atomu və

iki oksigen atomu yazmışam.

Bir-birinə bağlıdırlar amma iki oksigen

atomu var.

Bir ikiatomlu oksigen molekulunun
tərkibində,

bir molekul olsa da 2 oksigen
atomu yerləşir.

Onları üst-üstə gələndə, iki alüminium

atomu və üç oksigen atomu alırıq.

Yəni tənliyin hər iki tərəfində fərqli
sayda

alüminium olur.

Bu tərəfdə bir alüminium,

bu tərəfdə isə iki alüminium olur. Və

oksigenlərin sayında da fərq var.

Bu tərəfdə iki oksigen,

bu tərəfdə isə üçdür.

Əmsallaşdırma bu problemin çıxış yoludur.
Yəni

hər iki tərəfdə eyni sayda alüminium

və oksigen olmalıdır.

Aha, bunu etməyə çalışaq.

Narıncıyla yazaq.

Dediyim kimi, burada bir,

burada iki alüminium var.

Bəlkə, sadəcə bura iki yazmaqla
bu işi həll edərik?

İndi hər iki tərəfdə iki alüminiumumuz

oldu.

Artıq alüminiumların üzü gülür.

İndi oksigenin üzün güldürək.

Sol tərəfdə

iki oksigenimiz var.

Sağda isə

üç.

İndi nə etməliyəm?

Hə, əgər yarım aotmomuz varsa

elə 1.5-ə

vuracağam.

1.5 vur 2 bərabər oldu 3.

İndi hər iki tərəfdə üç oksigen və

iki alüminium oldu.

İşimiz qutardı?

Xeyir, əslinə yarım atom və ya 1.5 atom

deyə bir şey mümkün deyil.

Doğru səslənmir.

Belə olduqda, 2-yə vuraraq tam rəqəm

almalısan.

İndi, hər iki tərəfi

ikiyə vuraq.

Deməli belə, 4 alüminium üstə gəl
3 oksigen

əmələ gəlir, iki

alüminium oksid molekulu.

İndi soruşa bilərsiniz ki, bəs niyə

alüminium oksidin sayında heç bir dəyişiklik

eləmirik?

Niyə buradakı oksigenin qarşısına 3də 2
yazmıram?

Belə bir şey mümkün deyil.

Tənlik necə varsa elə də qalmalıdır.

Alüminium oksid molekulunu
dəyişə bilmərik.

Alüminium oksid molekulundakı Alüminium

oksigen nisbətini dəyişə bilmərik.

Alüminium oksid molekulunun sayını dəyişə

bilərsiniz. Biz də dəyişib iki etdik.

Neynədik?

Alüminium hər

tərəfdə iki olmalıdı ona görə qarşısına

iki yazdıq.

Oksigendə isə 1.5-ə

vurub,

üç oksigen molekulu aldıq.

Üç oksigen də burada var.

Sonra dedik ki, 1.5 yazıla bilməz,

pona görə ikiyə vurduq.

Və sonda 4 alüminium plus üç oksigen

molekulu və ya 6 oksigen atomu əmələ
gətirdi,

2 aluminium oksid molekulu.

Gəlin başqalarını da yazaq.

Aha, burada etilenimiz var.

Mötərizədəki q hərfi

qaz olduğunu

göstərir.

Deməli etilen qazı üstə gəl oksigen qazı
əmələ gəldi karbondioksid

üstə gəl su.

Oradakı l hərfi maye halda olan
suyu göstərir.

Hə, indi nə edəcəyik?

Birinci mürəkkəb molekullardan başlayın,

daha sonra tək atomlu molekulları

tamalayarsınız.

Çünki onları dəyişdirmək çox asandır.

Tutaq ki,

karbonların sayını

düzəldirik, əgər bura rəqəm yazsam,
eyni zamanda

hidrogenlərin sayı da
dəyişmiş olur. Onda

gərək buradakı hidrogenləri də dəyişəm.

Sonda oksigen sayım müəyyənləşdikdən sonra

buradakı oksigeni dəyişim.

Gəlin karbonlarla başlayaq.

İlk başda çətin görünür, amma bir-bir

dəyişdikcə, rəqəmlərlə oynadıqca

asanlaşır.

Burda iki karbonum,

sağ tərəfdə isə sadəcə

bir karbonum var.

İstədiyim şey hər iki tərəfdə

iki karbondur.

Ona görə bura 2 yazaq.

Aha, artıq karbonlarımın üzü gülür.

İndi hər iki tərəfdə iki karbonum oldu.

Hidrogenlərə keçək.

Oksigeni ən sona saxladım, çünki onu

yazarkən başqa bir atom sayı dəyişməyəcək.

Tənliyin bu tərəfində 4 hidrogen

atomumuz var. O tərəfdə neçə

hidrogenimiz var?

Burda 4-dürsə,

burda neçədir?

2 hidrogen atomumuz var.

Hər iki tərəfdə 4 olsun istəyirəm,
ona görə suyun qarşısına

iki yazacağam.

Artıq 4 hidrogen atomum oldu.

Sonda oksigenlərə baxaq.

Sol tərəfdə iki oksigen atomumuz var. Sağ

tərəfdə nəyimiz var?

2 dənə biratomlu oksigenim var,
bax burada,

elədi iki.

İki su.

Və hər suyun da tərkibində bir oksigen

atomu, deməli cəmi elədi iki oksigen atomu.

2 karbondioksidimiz var və hər birinin
tərkibində

iki oksigen atomu var.

Deməli,

iki karbon dioksidimiz varsa,

cəmi neçə oksigen eləyir?

2 vur 2.

Elədi 4 oksigen.

Sol tərəfdə 4 oksigen,

sağ tərəfdə isə 6 oksigenim var.

İkisi 2 su molekulunda, dördü 2

karbondioksid molekulundadır.

Buradakı 2-ni 6-ya tamamlamalıyam.

Bu tərəfdə də

və bu tərəfdə 6 oksigenim olsun

istəyirəm.

Əgər bura 3 yazsam, 6 olur.

Və tənliyimiz əmsallaşdırıldı.

Bu tərəfdə 2 karbonum, o tərəfdə

2 karbonum. 4 hidrogenim, 4 hidrogenim.

6 oksigenim 4üstı gəl 2 6 oksigenim də

burada.

Keçək başqa tənliyə.

Məntiqini başa düşdükdən sonra həll eləmək

çox maraqlıdır.

Etan üstə gəl oksigen qazl bizə verir

carbon qazı və su.

Yanma reaksiyasdır.

Birinci karbonlara baxaq. Burada

iki karbonum,

burada bir karbonum var.

Deməli bura 2 yazacağıq.

Oldu 2 karbonum.

Əla.

Oksigenlərə

ən sonda baxacağam.Bu tənlik

əvvəlki ilə oxşardır.

Burada 6 hidrogenim var.

Suda isə sadəcə 2 karbonum var.

Deməli, bura 3 yazılmalıdır.

Aha, hidrogenlərimi də tamamladım.

Artıq hər tərəfdə 6 hidrogen oldu.

İndi keçək oksigenə.

Sağ tərəfdə ( narıncı ilə yazacam)

hər karbon qazında 2 oksigen atomu var.

İki molekul olduğuna görə,
4 oksigenim oldu.

Hər su molekulunda bir oksigenim varsa,

3 su molekulunda 3 oksigen olacaq.

Düzdü?

3 su molekulunda 3 oksigen,

və

2 karbon qazında 4 oksigen.

Düzdü?

Cəmi elədi 7 oksigen.

Bu tərəfdə 7 oksigen, o tərəfdə isə

iki oksigenim var.

Bunu neçə 7-yə çatdırım.

3.5-ə vura

bilərəm.

Hər iki tərəfdə də 7 olsun istəyirəm.

3.5 dənə ikitomlu oksigen molekulunda

3.5 vur 3 elədi,

7 oksigen atomu.

4 üstə gəl 3, 7 də burada.

iki karbon,

altı hidrogen.

Demək olar qutardım. Belə bir şey

var ki, kəsrli sayda molekul olmur.

Neynəyəcəyik? hər iki tərəfi 2-yə,3-ə,

kəsrdən qurtulmaq üçün neçə lazımdırsa

ona vuracağıq.

Əgər hər şeyi 2-yə vursam,

alacam, 2 molekul etan üstə gəl 7 molekul
ikiatomlu oksigen,

əmələ gəldi, 2 molekul karbondioksid,

ay bağışlayın, hər şeyi 2-yə vururamsa,
olacaq

4 molekul karbondioksid üstə gəl
6 molekul su.

Bir daha yoxlamaq istəyirsinizsə,

gəlin yoxlayaq.

Neçə karbonumuz var?

Burada 4,

burada 4.

Neçə hidrogenimiz var?

2 vur 6

12 burada.

12 də orada.

Neçə oksigenim var?

Qoyun fərqli rənglə yazım.

14-ü burada.

8-i burada

6-sı da burada.

8 üstə gəl 6 elədi 14.

Deməli tənliyim əmsallaşdırıldı.

Bəzilərinə görə çətindir. 3.5 -dən

bura gəlmək

ağlabatan deyil.

Mürəkkəb molekullardan başlayıb,

bir-bir davam eləsəniz, kəsrli
rəqəm alacaqsız.

Ondan da qurtulmaq üçün hər iki tərəfi

eyni rəqəmə vurmaq kifayət eləyir.

Bu qədər.

Keçək başqasına.

Bu nəsə qarmaqarışıq görünür.

Deməli, dəmir oksid üstə gəl
sulfat turşusu,

əmələ gətirdi bu şeyləri.

Belə bir şey var ki,

buradakı sulfat qrupu eyni yerdə durur.

Düzdü?

SO4-lərdən biri burada, biri də buradadır.

Asanlaşdırmaq üçün ona bir

atom kimi baxa bilərik.

Əvəzləmə edək.

Gəlin onu X-la əvəz edək.

Fəqli bir rənglə təkrar yazaq.

Dəmir oxid üstə gəl H2 bir sulfat
olduğuna görə

X yazacağam.

Əmələ gəldi,

iki dəmir və

üç sulfat qrupu.

Üstə gəl su. Elədiyim tək şey

sulfatı X-la əvəz etməkdir.

İndi X-a atom kimi baxıb, tənliyi

balanslaşdıraq.

Sol tərəfdə neçə

dəmirimiz var?

İki dəmir burada,

iki dəmir burada var.

Dəmirləri tamamladıq.

Oksigenə keçək.

Üç oksigen burada (qoyun fərqli
rəngdə yazım)

bir oksigen də burada var.

Düzdü, X-ın tərkibində də oksigen var amma

onlar sulfatla birgə olduğuna görə

onu buna qatmırıq.

Sağ tərəfdə də üç oksigen istəyirik, ona

görə bura bir 3 yazacağam.

Ayy))

Qoyun 3-ü yazım.

Aha, artıq burada da 3 oksigenim oldu.

İndi hidrogenlərə keçək.

Görək neçə hidrogenimiz var?

Sağ tərəfdə 6

hidogenimiz var.

3 vur 2.

Bu tərəfdə də 6

olsun istəyirəm, ona görə 3-ə vuracağam.

Sonda X-a yəni sulfat qrupuna baxaq.