Το ταξίδι μέσα στην απώλεια και τη θλίψη

Σε ένα κείμενο με τίτλο «Μπορεί να θέλεις να παντρευτείς τον σύζυγό μου» όπου διαλογιζόταν πάνω στον θάνατο, γραμμένο με ωμή ειλικρίνεια, με ειρωνεία και χιούμορ, και το οποία διαβάστηκε ευρέως, η εκλιπούσα συγγραφέας και παραγωγός ταινιών Έιμι Κράουζ Ρόζενταλ έδωσε στον σύζυγό της Τζέισον την άδεια, πολύ δημοσίως, να προχωρήσει στη ζωή του και να βρει την ευτυχία. Έναν χρόνο μετά τον θάνατό της, ο Τζέισον μας προσφέρει ορισμένες αλήθειες σχετικά με τη συχνά σπαρακτική διαδικασία της πορείας μέσα και μαζί με τη θλίψη, καθώς και μια ήρεμη σοφία για όλους όσους αντιμετωπίζουν ένα πένθος που τους αλλάζει τη ζωή.

Υπάρχουν τρεις λέξεις που
εξηγούν γιατί βρίσκομαι εδώ.

Είναι οι λέξεις «Έιμι Κράουζ Ρόζενταλ».

Η Έιμι στο τέλος της ζωής της,

έπαιρνε μορφίνη και νοσηλευόταν στο σπίτι,

οι New York Times δημοσίευσαν
ένα άρθρο που έγραψε

για τη στήλη «Μοντέρνα Αγάπη»
στις 3 Μαρτίου 2017.

Το διάβασαν περισσότερα από πέντε
εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως.

Το κείμενο ήταν αβάσταχτα θλιμμένο,

ειρωνικό και αστείο,

με ωμή ειλικρίνεια.

Παρόλο που αφορούσε την κοινή μας ζωή,

το κείμενο εστίαζε σε μένα.

Ο τίτλος του ήταν: «Μπορεί να θέλεις
να παντρευτείς τον σύζυγό μου».

Ήταν μια προσωπική αγγελία για μένα
δοσμένη με δημιουργικό τρόπο

Η Έιμι κυριολεκτικά άφησε ένα κενό
ώστε να το γεμίσω εγώ

με μια άλλη ερωτική ιστορία.

Η Έιμι ήταν η γυναίκα μου
για τη μισή μου ζωή.

Ήταν η σύντροφός μου και αναθρέψαμε
τρία υπέροχα παιδιά, μεγάλα πια,

και ήταν στ' αλήθεια το κορίτσι μου.

Είχαμε τόσα πράγματα κοινά.

Μας άρεσαν ίδια πράγματα στην τέχνη,

τα ίδια ντοκιμαντέρ, η ίδια μουσική.

Η μουσική ήταν ένα σημαντικό
κομμάτι της κοινής μας ζωής.

Μοιραζόμασταν τις ίδιες αξίες.

Ήμασταν ερωτευμένοι,

και η αγάπη μας μεγάλωνε μέχρι
και την τελευταία της μέρα.

Η Έιμι ήταν μια πολυγραφότατη συγγραφέας.

Πέρα από δύο καινοτόμες αυτοβιογραφίες,

εξέδωσε περισσότερα από 30 παιδικά βιβλία.

Μετά το θάνατό της, το βιβλίο
που έγραψε με την κόρη μας Πάρις

με τίτλο «Αγαπητό κορίτσι»,

βρέθηκε στην πρώτη θέση στη λίστα
με τα ευπώλητα των New York Times.

Αυτοπροσδιοριζόταν
ως μικροσκοπική παραγωγός ταινιών.

Είχε ύψος 1,55 και οι ταινίες της
δεν είχαν μεγάλη διάρκεια.

(Γέλια)

Οι ταινίες της έδειχναν τη φυσική της
ικανότητα να φέρνει τους ανθρώπους κοντά.

Ήταν επίσης μια καταπληκτική ομιλήτρια,

μιλούσε με παιδιά και ενήλικες
όλων των ηλικιών

σε όλο τον κόσμο.

Η δική μου ιστορία πένθους είναι
μοναδική γιατί δημοσιεύτηκε.

Ωστόσο, η διεργασία του πένθους
δεν είναι μόνο δική μου ιστορία.

Η Έιμι μού έδωσε την άδεια να προχωρήσω,
και είμαι πολύ ευγνώμων γι' αυτό.

Τώρα που πέρασε περίπου ένας
χρόνος στη νέα μου ζωή,

έμαθα μερικά πράγματα.

Είμαι εδώ για να μοιραστώ
την πορεία προς τα εμπρός,

μέσα από τη θλίψη.

Πριν όμως το κάνω αυτό,
νομίζω ότι είναι σημαντικό

να μιλήσω λιγάκι για το τέλος της ζωής,

γιατί έκτοτε αυτό διαμόρφωσε
τον συναισθηματικό μου κόσμο.

Ο θάνατος είναι ένα θέμα ταμπού, σωστά;

Η Έιμι έφαγε το τελευταίο της γεύμα
στις 9 Ιανουαρίου 2017.

Κατάφερε να επιβιώσει δύο μήνες ακόμη

χωρίς στερεά τροφή.

Οι γιατροί μας είπαν ότι θα μπορούσε
να νοσηλευτεί είτε στο σπίτι

είτε στο νοσοκομείο.

Δεν μας είπαν όμως ότι η Έιμι θα
συρρικνωνόταν στο μισό της βάρος,

ότι δεν θα ξάπλωνε ποτέ
ξανά με τον σύζυγό της,

και ότι το να ανεβεί τις σκάλες
σύντομα θα έμοιαζε σαν μαραθώνιος.

Η κατ' οίκον νοσηλεία ακούγεται σαν
ένα καλό περιβάλλον για να πεθάνεις.

Τι ωραία, να μην να ακούς
μηχανήματα να κάνουν μπιπ μπιπ,

να πηγαίνεις και να έρχεσαι όλη την ώρα,

χωρίς ενοχλήσεις για να πάρεις
υποχρεωτικά τα φάρμακα,

σπίτι για να πεθάνεις
μαζί με την οικογένειά σου.

Προσπαθήσαμε όσο γινόταν να δώσουμε
νόημα σ' αυτές τις εβδομάδες.

Μιλούσαμε συχνά για τον θάνατο.

Όλοι ξέρουν ότι θα
τους συμβεί στα σίγουρα,

αλλά το ότι μπορούσαμε να μιλάμε
ανοιχτά γι' αυτό ήταν απελευθερωτικό.

Μιλήσαμε για ζητήματα που είχαμε
όπως ο γονεϊκός ρόλος.

Την ρώτησα πως θα μπορούσα να είμαι
καλύτερος γονιός όταν αυτή θα έλειπε.

Σ' αυτές τις συζητήσεις,
μου έδωσε αυτοπεποίθηση

τονίζοντας πόσο καλή σχέση
είχα με το κάθε παιδί,

και ότι μπορούσα να τα καταφέρω.

Ξέρω ότι θα υπάρξουν πολλές στιγμές

που θα ευχόμουν εκείνη κι εγώ
να παίρναμε τις αποφάσεις μαζί.

Ήμασταν πάντα τόσο συντονισμένοι.

Θα πάρω το θάρρος και θα σας πω

αυτές τις συζητήσεις εσείς
να τις κάνετε τώρα,

που είστε υγιείς.

Σας παρακαλώ μην περιμένετε.

Κατά τη νοσηλεία της κατ' οίκον,
οργανώσαμε σε ομάδες τους επισκέπτες.

Πόσο γενναία ήταν η Έιμι που τους δεχόταν,
παρόλο που το σώμα της κατέρρεε.

Είχαμε μια βραδιά Κράουζ,

τους γονείς της και τα τρία αδέρφια της.

Μετά ήρθαν οι φίλοι και η οικογένεια.

Όλοι είπαν όμορφες ιστορίες
για την Έιμι και για εμάς.

Η Έιμι είχε μια τεράστια επίδραση
στους καλούς της φίλους.

Αλλά η κατ' οίκον νοσηλεία δεν είναι
τόσο ωραία για τους επιζώντες συγγενείς.

Θα πω κάποια προσωπικά πράγματα εδώ
και θα σας πω ότι μέχρι και σήμερα,

έχω αναμνήσεις από εκείνες τις τελευταίες
εβδομάδες που με στοιχειώνουν.

Θυμάμαι να περπατάω
προς τα πίσω στο μπάνιο,

καθώς βοηθούσα την Έιμι σε κάθε της βήμα.

Αισθανόμουν τόσο δυνατός.

Δεν είμαι τόσο μεγαλόσωμος,

αλλά τα χέρια μου φαίνονταν τόσο υγιή
σε σχέση με το εύθραστο σώμα της Έιμι.

Κι αυτό το σώμα κατέρρευσε
μέσα στο σπίτι μας.

Στις 13 Μαρτίου του περασμένου χρόνου,

η γυναίκα μου πέθανε από καρκίνο
ωοθηκών στο κρεβάτι μας.

Κατέβασα το άψυχο σώμα της

από τις σκάλες,

διασχίζοντας την τραπεζαρία

και το καθιστικό

ως το φορείο που περίμενε

για να πάει το σώμα της για αποτέφρωση.

Ποτέ δεν θα μου φύγει αυτή
η εικόνα από το μυαλό.

Αν ξέρετε κάποιον που έζησε
την εμπειρία της κατ' οίκον νοσηλείας,

να το καταθέσετε αυτό.

Να πείτε ότι ακούσατε τον Τζέισον

που έλεγε πόσο σκληρό είναι
να έχεις αυτές τις αναμνήσεις

και ότι θα είστε εκεί αν θελήσουν
ποτέ να μιλήσουν.

Μπορεί να μη θέλουν να μιλήσουν,

αλλά είναι ωραίο να συνδέεσαι με κάποιον
που ζει κάθε μέρα με αυτές τις εικόνες.

Το ξέρω πως ακούγεται απίστευτο,
αλλά ποτέ κανείς δεν με ρώτησε.

Το άρθρο της Έιμι έγινε η αιτία
να ζήσω το πένθος δημόσια.

Πολλοί αναγνώστες μου έγραψαν
υπέροχα λόγια και σκέψεις.

Το εύρος της επίδρασης της Έιμι
ήταν βαθύτερο και μεγαλύτερο

απ' ό,τι εμείς κι η οικογένειά της ξέραμε.

Μερικές από τις απαντήσεις που έλαβα με
βοήθησαν στη διαδικασία του πένθους

μέσα από το χιούμορ τους,

όπως το email που έλαβα
από μια αναγνώστρια

που διάβασε το άρθρο και δήλωσε,

«Θα σε παντρευτώ όταν θα είσαι έτοιμος

(Γέλια)

υπό τον όρο να μην ξαναπιείς ποτέ.

Κανένας άλλος όρος.

Υπόσχομαι ότι θα πεθάνω μετά από σένα.

Σ' ευχαριστώ πάρα πολύ».

Μ' αρέσει βέβαια μια καλή τεκίλα,
αλλά αυτό δεν είναι το πρόβλημά μου.

Πως θα μπορούσα να αρνηθώ
μια τέτοια πρόταση;

(Γέλια)

Γέλασα μέσα από τα δάκρυά μου όταν
διάβασα αυτό από έναν οικογενειακό φίλο:

«Θυμάμαι τα δείπνα τα Σάββατα σπίτι σας

και την Έιμι να μου μαθαίνει να φτιάχνω
κρουτόν από καλαμποκόψωμο.

Μόνο η Έιμι θα μπορούσε να βρει
κάτι το δημιουργικό στα κρουτόν».

(Γέλια)

Στις 27 Ιουλίου, λίγους μόνο μήνες
μετά τον θάνατο της Έιμι,

ο πατέρας μου πέθανε από επιπλοκές

σχετιζόμενες με μια μάχη δεκαετιών
με την ασθένεια του Πάρκινσον.

Αναρωτήθηκα: πόσα μπορεί
να αντέξει ένας άνθρωπος;

Τι είναι αυτό που μας κάνει ικανούς
να αντιμετωπίσουμε την απώλεια

και παρόλ' αυτά να συνεχίζουμε;

Ήταν αυτό μια δοκιμασία;

Γιατί στην οικογένειά μου
και στα υπέροχα παιδιά μου;

Η αναζήτηση των απαντήσεων, το ομολογώ,
είναι αγώνας μιας ολόκληρης ζωής,

αλλά το κλειδί της δύναμής μου να επιμένω

ήταν η πολύ δημόσια δήλωση της Έιμι

πως έπρεπε να προχωρήσω.

Εκείνον τον χρόνο, αυτό ακριβώς έκανα.

Προσπάθησα να βγω έξω και να
αναζητήσω τη χαρά και την ομορφιά

που ξέρω ότι αυτή ζωή μπορεί να μας δώσει.

Αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα:

οι οικογενειακές συγκεντρώσεις,

το να πηγαίνω σε γάμους
κι εκδηλώσεις για την Έιμι,

παρόλο που ήταν γεμάτες αγάπη,

ήταν όλες πολύ δύσκολες να τις αντέξω.

Με λένε αξιοθαύμαστο.

«Πώς τα καταφέρνεις τόσο
καλά εκείνες τις στιγμές;»

Λένε: «Το κάνεις με τόση χάρη».

Λοιπόν, μαντέψτε.

Είμαι θλιμμένος τον περισσότερο καιρό.

Συχνά αισθάνομαι χάλια,

και ξέρω ότι έτσι αισθάνονται
και άλλοι επιζώντες σύζυγοι,

παιδιά, γονείς και

άλλα μέλη της οικογένειας.

Στο ιαπωνικό ζεν, υπάρχει η λέξη «Shoji»,

που μεταφράζεται ως «γέννηση-θάνατος».

Δεν υπάρχει διάκριση
μεταξύ ζωής και θανάτου

παρά μια λεπτή γραμμή που ενώνει τα δύο.

Η γέννηση, το χαρούμενο,
υπέροχο, ζωντανό κομμάτι της ζωής,

και ο θάνατος, αυτά που
θέλουμε να ξεφορτωθούμε,

λέγεται ότι αντιμετωπίζονται εξίσου.

Σε αυτή τη νέα ζωή που βρέθηκα,

κάνω ό,τι μπορώ να αποδεχτώ αυτή
την ιδέα και να προχωρήσω με το πένθος.

Ωστόσο, τους πρώτους μήνες
μετά τον θάνατο της Έιμι,

ήμουν σίγουρος ότι η απελπισία
θα ήταν για πάντα εκεί,

και θα καταβρόχθιζε τα πάντα.

Σύντομα είχα την τύχη να λάβω
μια ελπιδοφόρα συμβουλή.

Τα μέλη μιας ομάδας ανθρώπων
που έχασαν συζύγους

επικοινώνησαν μαζί μου.

Συγκεκριμένα, μια φίλη που επίσης έχασε
τον σύντροφό της, μου επαναλάμβανε:

«Τζέισον, θα βρεις τη χαρά».

Δεν ήξερα καν για ποιο πράγμα μιλούσε.

Πώς ήταν δυνατόν αυτό;

Αλλά επειδή η Έιμι μου έδωσε
μια πολύ δημόσια άδεια

να βρω επίσης την ευτυχία,

τώρα αισθάνομαι που και που χαρά.

Όπως όταν χόρευα τη νύχτα
σε μια συναυλία των LCD Soundsystem,

όταν ταξίδευα με τον αδερφό
και κολλητό μου ή με ένα συμφοιτητή

για να συναντήσουμε σπουδαίους
ανθρώπους που δε γνώριζα.

Όταν παρατήρησα ότι στη βεράντα μου
χτυπούσε ο ήλιος μια κρύα μέρα,

βγαίνοντας έξω, ξαπλώνοντας εκεί,

ενώ η ζεστασιά σκέπαζε το κορμί μου.

Η χαρά πηγάζει από τα τρία
υπέροχα παιδιά μου.

Είναι ο γιος μου ο Τζάστιν,

που μου στέλνει μια σέλφι
με έναν ηλικιωμένο τύπο

με ένα τεράστιο, δυνατό μπράτσο
και τη λεζάντα: «Βρήκα τον Ποπάι»,

μ' ένα πλατύ χαμόγελο στο πρόσωπο.

(Γέλια)

Είναι ο αδερφός του ο Μάιλς,
που πήγαινε προς το τρένο

την πρώτη του μέρα στη δουλειά
μετά την αποφοίτησή του,

που σταμάτησε και κοίταξε
πίσω και με ρώτησε,

«Τι ξεχνάω;»

Τον καθησύχασα αμέσως:
«Είσαι 100% έτοιμος. Το 'χεις».

Και η κόρη μου η Πάρις,

όταν περπατούσαμε μαζί
στο Μπάτερσι Παρκ στο Λονδίνο,

με βουνά από πεσμένα φύλλα,

τον ήλιο να λάμπει νωρίς το πρωί,
καθώς πηγαίναμε για γιόγκα.

Θα προσέθετα πως η ομορφιά είναι
εκεί για να την ανακαλύψουμε,

ομορφιά με τη ματιά της
φιλοσοφίας του wabi-sabi,

ομορφιά παρόλ' αυτά.

Αφενός, όταν βλέπω κάτι αυτής
της κατηγορίας, θέλω να πω:

«Έιμι, το είδες αυτό; Το άκουσες αυτό;

Είναι υπερβολικά ωραίο
για να μη το μοιραζόμαστε».

Από την άλλη πλευρά,

βιώνω αυτές τις στιγμές

μ' έναν εντελώς νέο τρόπο.

Υπάρχει η ομορφιά που βρήκα στη μουσική,

όπως η στιγμή στο τελευταίο άλμπουμ
της ορχήστρας του Μάντσεστερ,

όταν το τραγούδι «The Alien»

ενώνεται χωρίς διακοπή
με το τραγούδι «The Sunshine»,

ή στην ομορφιά που σε κυριεύει με
το «Killing me» του Λουκ Σιτάλ Σινγκ,

όπου στο ρεφρέν λέει:

«Και με σκοτώνει
που δεν είσαι εδώ μαζί μου.

Ζω ευτυχισμένος,
αλλά αισθάνομαι ένοχος».

Υπάρχει ομορφιά στις απλές στιγμές
που έχει να μας προσφέρει η ζωή,

ένας τρόπος να βλέπουμε τον κόσμο
που έχει τόσο πολύ από το DNA της Έιμι,

όπως στην πρωινή μου διαδρομή,

που βλέπω τον ήλιο να καθρεφτίζεται
στα νερά της λίμνης Μίσιγκαν,

ή σταματάω και βλέπω αληθινά
πως λάμπει το φως

σε διαφορετικές στιγμές της μέρας

στο σπίτι που χτίσαμε μαζί.

Ακόμη και μετά από μια καταιγίδα
στο Σικάγο, όταν παρατηρώ το φρέσκο χιόνι

που σκέπασε όλη τη γειτονιά.

Ή όταν μπαίνω στο δωμάτιο της κόρης μου

όταν κάνει εξάσκηση στην κιθάρα.

Ακούστε, θέλω να ξεκαθαρίσω ότι
είμαι ένας πολύ τυχερός άνθρωπος.

Έχω την πιο καταπληκτική οικογένεια
που με αγαπά και με στηρίζει.

Έχω τα μέσα για την προσωπική μου
ανάπτυξη κατά τη διάρκεια του πένθους.

Αλλά είτε πρόκειται για ένα διαζύγιο,

είτε για την απώλεια μιας δουλειάς
που χρειάστηκε πολύ μόχθο

ή όταν ένα μέλος της οικογένειας
πεθαίνει ξαφνικά

ή με έναν αργό και οδυνηρό θάνατο,

θα ήθελα να σας προσφέρω

αυτό που μου δόθηκε:

μια λευκή κόλλα χαρτί.

Τι θα κάνετε με αυτό το εσκεμμένο κενό,

με αυτή τη νέα αρχή;

Σας ευχαριστώ.

(Χειροκρότημα)