Vắc-xin hoạt động như thế nào? - Kelwalin Dhanasarnsombut

Xem bài học đầy đủ tại: http://ed.ted.com/lessons/how-do-vaccines-work-kelwalin-dhanasarnsombut

Vắc-xin lần đầu tiên được tìm ra bởi Edward Jenner, một bác sĩ kiêm nhà khoa học người Anh. Ông đã thành công tiêm một lượng nhỏ vi-rút bệnh đậu mùa vào một cậu bé 8 tuổi, để bảo vệ em từ khỏi loại vi-rút chết người này. Nhưng làm thế nào quá trình (có vẻ như là) ngược ngạo này lại đem lại hiệu quả? Kelwalin Dhanasarnsombut giải thích chi tiết về khoa học đằng sau liều vắc-xin.

Bài giảng của Kelwalin Dhanasarnsombut, hoạt hình thực hiện bởi Cinematic.

Năm 1796, nhà khoa học Edward Jenner
đã tiêm một loại vật chất

được trích xuất từ vi-rút đậu mùa
vào người một cậu bé 8 tuổi

với hy vọng giúp tạo ra cơ chế
miễn dịch cần thiết nhằm bảo vệ

loài người khỏi các đợt bùng phát
nguy hiểm do vi-rút này gây ra.

Và nó đã thành công.

Cậu bé 8 tuổi đó đã được tiêm chủng
chống lại bệnh đậu mùa

và đó là mũi vắc-xin đầu tiên
của nhân loại.

Nhưng tại sao vắc-xin đem lại hiệu quả?

Để hiểu rõ cơ chế hoạt động của vắc-xin,
trước hết, cần tìm hiểu

làm thế nào hệ miễn dịch bảo vệ cơ thể
chống lại các bệnh truyền nhiễm.

Khi có vi sinh vật lạ xâm nhập,

hệ thống miễn dịch kích hoạt
hàng loạt các phản ứng phòng vệ

nhằm nhận diện, tiêu diệt
và loại bỏ chúng ra khỏi cơ thể.

Những dấu hiệu nhận biết khi
miễn dịch xảy ra

bao gồm các triệu chứng ho, hắt hơi,
nhiễm trùng, sốt,

nhằm mục đích
bẫy, ngăn chặn và loại bỏ

các tác nhân gây hại này ra khỏi cơ thể,
trong đó có vi khuẩn.

Phản ứng miễn dịch bẩm sinh này
còn kích hoạt cơ chế phòng vệ thứ hai,

được gọi là miễn dịch thích nghi.

Các tế bào đặc biệt được gọi là
tế bào B và tế bào T được huy động

để chống lại vi sinh vật lạ,
đồng thời ghi nhận thông tin,

ghi nhớ đặc điểm cấu trúc
của tác nhân xâm nhập,

và cách tốt nhất để tiêu diệt chúng.

Cách ghi nhớ này trở nên hữu ích

khi vi sinh vật cùng loại,
một lần nữa, xâm nhập vào cơ thể.

Nhưng dù có phản ứng
thông minh này, rủi ro vẫn có thể xảy ra.

Cơ thể cần thời gian để học cách
phản ứng lại mầm bệnh

và xây dựng
các cơ chế phòng vệ kể trên.

Nếu quá yếu hay quá "non nớt"
để kháng lại mầm bệnh xâm nhập,

cơ thể có thể phải đối mặt
với nguy cơ nhiễm bệnh rất cao.

Nhưng nếu có thể tạo ra
phản ứng miễn dịch cho cơ thể

ngay trước khi bị bệnh thì sao?

Đó là lý do vắc-xin ra đời.

Áp dụng những nguyên lý tương tự
như cách tự bảo vệ của cơ thể,

các nhà khoa học sử dụng vắc-xin
để kích thích hệ miễn dịch,

mà không cần tiếp xúc trực tiếp
với căn bệnh thực thụ,

tạo ra nhiều vắc-xin
có cơ chế hoạt động đặc thù

và được chia thành
nhiều nhóm khác nhau.

Đầu tiên là nhóm vắc-xin
sống giảm độc lực,

được tạo ra từ
chính vi khuẩn hoặc vi-rút gây bệnh,

đã được làm suy yếu.

Kế tiếp là nhóm vắc-xin bất hoạt,
trong đó, mầm bệnh đã bị giết chết.

Cả hai dạng này được chế tạo
nhằm đảm bảo mầm bệnh

không còn khả năng
phát triển thành bệnh nữa.

Tuy nhiên, giống như
căn bệnh thực sự,

chúng kích thích phản ứng miễn dịch,
dạy cơ thể cách nhận diện kẻ tấn công

bằng cách tạo ra trí nhớ miễn dịch
cho lần xâm nhập trước đó.

Điều bất lợi là rất khó để tạo ra
dòng vắc-xin sống giảm độc lực .

Và vì vi sinh vật gây bệnh còn sống
và tương đối mạnh,

những người có hệ miễn dịch yếu
không thể được tiêm chủng,

trong khi đó, nhóm vắc-xin bất hoạt
không đem lại hiệu quả lâu dài.

Còn một dạng khác
là vắc-xin tiểu phần,

được tạo ra từ một phần cấu trúc
của mầm bệnh, gọi là kháng nguyên,

thành phần chính
kích thích phản ứng ứng miễn dịch.

Bằng cách phân lập cụ thể
thành phần đặc hiệu của kháng nguyên,

như các protein
hay các chuỗi polysaccharide,

những vắc-xin dạng này có khả năng
kích thích đáp ứng miễn dịch đặc hiệu.

Hiện nay, các nhà khoa học đang nghiên cứu
chế tạo một thế hệ vắc-xin hoàn toàn mới,

đó là vắc-xin DNA.

Với loại này, các nhà khoa học phân lập
những gen thực sự tạo ra

kháng nguyên đặc hiệu kích thích
phản ứng miễn dịch cho từng loại mầm bệnh.

Khi được tiêm vào cơ thể người,
các gen này hướng dẫn

các tế bào của cơ thể vật chủ
tạo ra kháng nguyên,

kích thích phản ứng miễn dịch mạnh hơn
và cơ thể sẵn sàng

chống lại bất kỳ mầm bệnh tiềm tàng nào
trong tương lai.

Vì chỉ chứa
thành phần di truyền đặc hiệu,

dạng vắc-xin này không có
các thành phần khác

có khả năng gây hại cho cơ thể.

Nếu nó được chế tạo
thành công, ta có thể xây dựng

nhiều hướng điều trị hiệu quả hơn
đối với các loại vi sinh vật gây bệnh

những năm sắp tới.

Nếu như khám phá đầy kinh ngạc
của Edward Jenner đã thúc đẩy

nền y học hiện đại
từ cách đây hàng thập kỷ,

việc duy trì cải tiến các vắc-xin,
thậm chí, sẽ cho phép chúng ta

chữa trị những căn bệnh nguy hiểm
như HIV, sởi, hay Ebola

vào một ngày không xa.