< Return to Video

Bulaşık deterjanıyla hücre zarlarının içyüzünü anlamak - Ethan Perlstein

  • 0:14 - 0:16
    Vücudunuzdaki tüm hücreler
  • 0:16 - 0:17
    etrafındakilerden
  • 0:17 - 0:18
    en dış tabakası tarafından ayrılmıştır.
  • 0:18 - 0:20
    Bu onun zarı.
  • 0:20 - 0:23
    Bir hücre zarı hem dayanıklı
    hem de esnek olmalı.
  • 0:23 - 0:26
    Metalden yapılmış
    ve hücrenin ana parçalarını
  • 0:26 - 0:29
    içeride tutmakta çok iyi olan,
    ancak maddelerin giriş ve çıkışlarını
  • 0:29 - 0:31
    düzenlemede çok kötü
    olan bir zar hayal edin.
  • 0:31 - 0:33
    Fileli çoraptan yapılmış bir zar ise
  • 0:33 - 0:36
    bunun tam aksine sızdıran,
  • 0:36 - 0:38
    fakat kolaylıkla dağılan bir zar olurdu.
  • 0:38 - 0:42
    Yani uygun zar ortada bir yerde.
  • 0:42 - 0:43
    Son birkaç yüzyılda
  • 0:43 - 0:46
    zarların nasıl çalıştığı hakkında
    birçok şey öğrendik.
  • 0:46 - 0:49
    Hikaye 1800'lerin sonundaki
  • 0:49 - 0:51
    bir efsaneye göre,
  • 0:51 - 0:54
    Agnes Pockels adlı Alman bir
    kadının bulaşıkları yıkamasıyla başlar.
  • 0:54 - 0:56
    Her deterjanın
  • 0:56 - 0:58
    yağları aynı şekilde
    çözmediğini gözlemlemesi
  • 0:58 - 0:59
    merakını uyandırdı.
  • 0:59 - 1:01
    Bundan ötürü suyla dolu
  • 1:01 - 1:03
    metal bir tepsinin yüzeyinde oluşan
  • 1:03 - 1:04
    sabunlu filmin boyutuyla ilgili
  • 1:04 - 1:06
    dikkatli ölçümler yaptı.
  • 1:06 - 1:09
    Daha sonra, 1920'de, GE bilim insanları
  • 1:09 - 1:12
    Irving Langmuir ve Katharine Blodgett
  • 1:12 - 1:15
    problemi özenle hazırlanmış bir
    düzenekle yeniden incelediler.
  • 1:15 - 1:17
    O küçük pürüzsüz kaygan yüzeylerin
  • 1:17 - 1:20
    aslında tek katlı yağ
    molekülleri olduğunu buldular.
  • 1:20 - 1:22
    Her yağ molekülünün
  • 1:22 - 1:24
    suyu sevip yüzeyde yüzen
  • 1:24 - 1:26
    ve suyu sevmeyip havaya doğru yönelen
  • 1:26 - 1:28
    bir tarafı var.
  • 1:28 - 1:31
    Bunun hücre zarlarıyla ilgisi ne?
  • 1:31 - 1:34
    20. yüzyılın başlarında,
  • 1:34 - 1:37
    kimyacı Charles Overton ve Hans Meyer
  • 1:37 - 1:38
    hücre zarını meydana getiren
  • 1:38 - 1:40
    maddeleri ortaya koydular.
  • 1:40 - 1:41
    Bunlar yağda olduğu gibi
  • 1:41 - 1:43
    suyu seven ve sevmeyen
  • 1:43 - 1:44
    bir kısımdan oluşuyor.
  • 1:44 - 1:47
    Biz bu maddelere lipitler diyoruz.
  • 1:47 - 1:50
    1925'te iki bilim insanı,
  • 1:50 - 1:52
    Evert Gorter ve Francois Grendel,
  • 1:52 - 1:54
    anlayışımızı daha ileriye taşıdı.
  • 1:54 - 1:56
    Bir deney tasarladılar.
  • 1:56 - 1:57
    Bu deney, hücre zarlarının
  • 1:57 - 1:59
    sadece bir tabakalı lipitlerden mi,
  • 1:59 - 2:00
    buna tekkatman denir,
  • 2:00 - 2:04
    yoksa birbiri üzerine geçmiş
    iki katmandan mı oluştuğunu test ediyordu.
  • 2:04 - 2:05
    Buna da çiftkatman denir.
  • 2:05 - 2:07
    Gorter ve Grendel
  • 2:07 - 2:08
    bir köpekten,
  • 2:08 - 2:09
    bir koyundan,
  • 2:09 - 2:09
    bir tavşandan,
  • 2:09 - 2:10
    bir keçiden,
  • 2:10 - 2:11
    bir kobaydan,
  • 2:11 - 2:13
    ve gönüllü insanlardan kan aldılar.
  • 2:13 - 2:14
    Alınan her örnekte,
  • 2:14 - 2:16
    tüm lipitleri
  • 2:16 - 2:18
    tüm kırmızı kan hücrelerinden ayırdılar.
  • 2:18 - 2:20
    Ayırdıkları bu özütten birkaç damlayı
  • 2:20 - 2:21
    bir tepsi suyun üzerine yerleştirdiler.
  • 2:21 - 2:24
    Beklenildiği üzere lipitler, sıvıyağ gibi,
  • 2:24 - 2:26
    tekkatman oluşturacak şekilde yayıldılar.
  • 2:26 - 2:29
    Bu tekkatmanın boyutunu
    Gorter ve Grendel ölçebildi.
  • 2:29 - 2:31
    Bu tekkatmanın yüzey alanını
  • 2:31 - 2:35
    bozulmamış kırmızı kan hücrelerinin
    yüzey alanıyla karşılaştırdıklarında,
  • 2:35 - 2:36
    kırmızı kan hücrelerinin
  • 2:36 - 2:38
    tek katlı mı yoksa çift katlı mı
  • 2:38 - 2:39
    olduklarını söyleyebileceklerdi.
  • 2:39 - 2:42
    Deneylerinin tasarımını anlayabilmek için
  • 2:42 - 2:44
    bir sandviçe yukarıdan
    baktığınızı hayal edin.
  • 2:44 - 2:47
    Eğer gördüğünüzün yüzey alanını ölçerseniz
  • 2:47 - 2:50
    ekmeğin tek bir diliminin
    boyutlarını elde edersiniz.
  • 2:50 - 2:52
    Birbiri üzerine mükemmel
    bir şekilde yerleştirilmiş
  • 2:52 - 2:54
    iki dilim olmasına rağmen.
  • 2:54 - 2:56
    Ancak sandviçi açar
  • 2:56 - 2:58
    ve iki dilimi yan yana koyarsanız
  • 2:58 - 3:00
    yüzey alanının iki katını elde edersiniz.
  • 3:00 - 3:02
    Gorter ve Grendel'in deneyi
  • 3:02 - 3:04
    aynı fikri barındırmakta.
  • 3:04 - 3:06
    Açık sandviç, ekstrakte
    edilmiş hücresel lipitlerin
  • 3:06 - 3:10
    bir tabakaya yayılmasıyla
    oluşturulan tek tabakadır.
  • 3:10 - 3:14
    Kapalı sandviç ise bozulmamış
    kırmızı kan hücresi zarıdır.
  • 3:14 - 3:17
    İkiye bir oranını gözlemleyerek
  • 3:17 - 3:19
    ve şüpheleri geride bırakarak
  • 3:19 - 3:21
    hücre zarının çiftkatman
    olduğunu kanıtladılar.
  • 3:21 - 3:23
    Bu katmanlar birbirlerinden
    ayrıldıklarında
  • 3:23 - 3:25
    boyutu iki katına çıkan
    tekkatmanı oluşturmakta.
  • 3:25 - 3:28
    DNA'nın çift sarmal
    yapısının keşfedilmesinden
  • 3:28 - 3:30
    neredeyse 30 yıl önce
  • 3:30 - 3:31
    bildiğimiz ev malzemelerinin
  • 3:31 - 3:34
    süslü sürümleriyle yapılan tek bir deney
  • 3:34 - 3:35
    hücrenin basit mimarisinin
  • 3:35 - 3:38
    içyüzünü anlamamıza imkan sağladı.
Title:
Bulaşık deterjanıyla hücre zarlarının içyüzünü anlamak - Ethan Perlstein
Description:

Tüm dersi görüntüleyin: http://ed.ted.com/lessons/insights-into-cell-membranes-via-dish-detergent-ethan-perlstein

Hücre zarı, iyi bir ceket gibi, hücreyi dışındaki her şeyden korur. Nasıl oluyor da bu zar hem dayanıklı hem esnek hem de geçmesi gereken maddelere izin verecek kadar yetenekli? Ethan Perlstein, hücre zarını ve genel olarak hücreyi çalışma şeklimizi değiştiren araştırmayı ve bu araştırmayı yürüten bilim insanlarını yeniden keşfediyor.
more » « less
Video Language:
English
Team:
closed TED
Project:
TED-Ed
Duration:
03:50

Turkish subtitles

Revisions

Our website uses cookies for analysis purposes.