Si do ngjajne punet e se ardhmes?

Ekonomisti Andrew McAfee sugjeron se, po, ndoshta, androidet do na marin punet -- ose te pakten ato lloj punesh qe ne njohim tashme. Ne kete fjalim largpames, ai mendon permes asaj se si do ngjajne punet e se ardhmes, dhe si te edukojme brezin e ardhshem per ti mbajtur ata.

Shkrimtarja George Eliot
na terhoqi vemendjen se,

nga te gjitha format e gabimit

profesia eshte me e lira.

Personi qe te gjithe do njihnim

si homologu i saj i shekullit te 20-te,
Yogi Berra, ra dakort me te.

Ai tha, "Eshte e veshtire te parashikosh,

sidomos mbi te ardhmen."

Une do anashkaloj paralajmerimet e tyre

dhe do bej nje parashikim shume specifik.

Ne boten qe ne po krijojme shume shpejt,

do shohim gjithnje e me shume gjera

qe ngjajne me fantashkence,

dhe shume pak gjera qe ngjajne me pune.

Makinat tona shume shpejt do drejtohen vete

qe do te thote se do na duhen me
pak shofera kamioni.

Do lidhim Siri me Watson

dhe ta perdorim ate per te automatizuar
shume pune

qe momentalisht behen nga
perfaqesues te sherbimit te klientit

dhe ekspert dhe diagnostikues,

dhe tashme po marim R2D2,

te lyer portokalli, dhe e veme ne pune

per te mbajtur rafte ne magazina,

qe do te thote se na duhen me pak njerez

per te ecur larte e poshte
neper ato korridore.

Per rreth 200 vjet,

njerezit kane thene ekzaktesisht
ate cka po ju them une--

mosha e papunesise teknologjike eshte afer--

duke filluar me Ludditet qe
shkaterruan tezgjahet ne Britani

rreth dy shekuj me pare,

dhe eshte e gabuar.

Ekonomite tona ne boten
e zhvilliuar kane arritur

ne dicka qe ngjason me punesim te plote.

E cila sjell nje pyetje kritike:

Pse eshte ndryshe kete radhe,
nese eshte vertet?

Arsyeja pse eshte ndryshe
eshte sepse vitet e fundit

makinerite tona kane filluar
te demostrojne aftesi

qe nuk i kane pasur kurre me pare:

per te kuptuar, te folur, te degjuar, te shikuar,

per tu pergjigjur, te shkruar, dhe
jane ne kerkim te aftesive te reja.

Per shembull, robotet humanoid te levizshem

jane akoma teper primitiv,

por sektori i kerkimit
ne Departamentin e Mbrojtjes

sapo hapi nje konkurs

per te arritur qe ata te bejne gjera si keto,

dhe nese gjykojme
nga publikimet e meparshme,

ky konkurs do jete i suksesshem.

Kur shikoj perreth, mendoj se
nuk eshte aspak e larget dita

kur androidet

do te bejne shumicen e punes
qe ne bejme tani.

Ne po ndertojme nje bote ku do te kete

shume e me shume teknologji
dhe pak e me pak pune.

Eshte nje bote qe Erik Brynjolfsson
dhe une e quajme

"Epoka e re e makines."

Dicka per tu mbajtur ne mendje eshte se

keto jane absolutisht lajme te mira.

Keto jane lajmet me te mira ekonomike
ne planet ne kete moment.

Jo se ka shume kompeticion, apo jo?

Keto jane lajmet me te mira
ekonomike keto dite

per dy arsye kryesore.

E para, eshte progresi teknologjik
ai qe na lejon ne

te vazhdojme kete vrap mahnites
ne te cilen ndodhemi

aty ku prodhimi rritet gjate kohes,

ndersa cmimet bien,

dhe sasia dhe cilesia thjesht
vazhdojne te shperthejne.

Disa njerez e shohin kete si

materialismin e ceket,

por kjo eshte absolutisht menyra
e gabuar per ta pare ate.

Ky eshte bollek, qe eshte saktesisht

ajo qe duam qe te siguroje sistemi ekonomik.

Arsyeja e dyte, qe epoka e re makines

eshte kaq lajm i mire eshte sepse,
sapo androidet

te fillojne te kryejne pune,
nuk do na duhet me ti bejme ne

dhe do te lirohemi nga angaria
dhe punet e rendomta.

Kur e diskutoj kete me miqte e mi

ne Cambridge dhe ne Silicon Valley, ata thone,

"Fantastike. Nuk ka me angari,
nuk ka me pune te rendomta.

Kjo na jep mundesine te imagjinojme

nje shoqeri komplet ndryshe,

nje shoqeri ku krijuesit dhe zbuluesit

dhe performuesit dhe novatoret

bashkohen me klientet dhe financuesit e tyre

per te diskutuar mbi subjekte te ndryshme,

frymezojne dhe konfrontojne njeri tjetrin."

Eshte nje shoqeri, e cila ngjason
shume me Konferencen TED.

Dhe ka nje te vertete te madhe ketu.

Po shohim nje lulezim te mahnitshem.

Ne nje bote ku eshte po aq e thjeshte

te prodhosh nje objekt
apo te printosh nje dokument,

kemi mundesi te reja te mahnitshme.

Njerezit te cilet kane qene
mjeshter dhe amatore

tashme jane krijues, dhe jane pergjegjes

per nje numer te madh risish.

Artiste qe me pare kane qene te limituar

tashme mund te bejne gjera qe
nuk kane qene kurre te mundshme

me pare per ata.

Pra kjo eshte nje kohe lulezimi

dhe sa me shume shoh perreth,
me shume bindem

qe citati i fizikantit Freeman Dyson,

nuk eshte aspak hiperbolik.

Kjo eshte thjesht nje deklarate
e qarte mbi fakte.

Jemi ne mes te nje periudhe mahnitese.

("Teknologjia eshte nje dhurate nga Zoti. Pas dhurates se jetes eshte dhurata me e bukur nga te gjitha dhuratat e Zotit. Eshte nena e civilizimit, e artit dhe shkences." Freeman Dyson)

Qe sjell nje tjeter pyetje te madhe:

Cfare mund te shkoje keq ne kete epoke e re te makines?

Apo jo? Mire, mjaft, perparon, shko ne shtepi.

Do perballemi me dy seri sfidash te veshtira

ndersa futemi me thelle
ne te ardhmen qe po krijojme.

Te parat jane ekonomite,
dhe qe permblidhen shume mire

ne nje histori fiktive rreth komunikimit

ndermjet Henry Ford II dhe Walter Reuther,

i cili ishte kryetar i sindikates se
punetoreve te automobilave.

Po vizitonin nje nga fabrikat e reja moderne

dhe Ford me shaka kthehet
nga Reuther dhe i thote,

"Hej Walter, si do ti besh keta robote

te paguajne detyrimet e sindikates?"

Dhe Reuther ja kthen, "Hej Henry,

si do ti besh ata te blejne makina?"

Problemi i Reuther ne ate anektode

ishte se eshte e veshtire te ofrosh
punen tende ne nje ekonomi

e cila eshte e mbushur me makineri,

dhe kete e shohim shume qarte
neper stastistika.

Nese do kthehesh te shohesh
disa dekada perpara

ne kthimet e kapitalit --
e thene ndryshe, perfitimet e korporatave --

i shohim ne ngritje,

dhe shohim qe tani ato jane
me te larta se ne te gjitha koherat.

Nese shohim ne kthimet mbi punen,
ose ndryshe

paga totale te paguara ne ekonomi,

i shohim si me te ultat e te gjithe koherave

dhe i jane drejtuar shume shpejt
drejtimit te kundert.

Pra keto jane lajme te keqija per Reuther.

Duket sikur mund te jene
lajme te mira per Ford,

por realisht nuk jane. Nese doni te shisni

sasi te medha te mirash materiale
te shtrenjta tek njerezit,

realisht ju doni nje klase te mesme
te madhe, stabel dhe te suksesshme.

E kemi pasur nje te tille ne Amerike

per gjithe periudhen pas lufte.

Por klasa e mesme eshte qartazi
ne rrezik te larte tashme.

Dihen shume statistika,

por po perseris nje nga ato,

e ardhura mesatare ne Amerike eshte ulur

per 15 vitet e kaluara

dhe jemi ne rrezik te zihemi ne kurth

ne nje cikel vicioz
ku pabarazia dhe polarizimi

vazhdojne te ngrihen ne lidhje me kohen.

Sfidat shoqerore qe vine

me ate lloj pabarazie meritojne vemendje.

Ka nje grup sfidash shoqerore

per te cilat nuk shqetesohem shume,

te cilat tregohen ne keto imazhe.

Ky nuk eshte lloji i problemit shoqeror

per te cilin shqetesohem.

Nuk na mungojne vizionet anti-utopike

per ate cka ndodh kur makinerite tona
behet te vetedijshme,

dhe vendosin te ngrihen dhe
te kordinojne sulme ndaj nesh.

Do filloj te shqetesohem per ato

diten qe kompjuteri im
do te njohe printerin tim.

(Te qeshura) (Duartrokitje)

Pra ky nuk eshte grupi i sfidave per te cilat
ne duhet te shqetesohemi.

Per t'ju treguar llojet e sfidave shoqerore

qe do shfaqen ne epoken e re te makines,

dua t'ju tregoj nje histori per dy punetore
tipik Amerikane.

Dhe per ti bere ata tipik te vertete,

le t'i supozojme te dy te bardhe.

I pari eshte nje i edukuar ne universitet

profesionist, tip krijues, drejtues,

inxhinier, doktor, avokat, ky lloj punonjesi.

Do ta quajme "Ted."

Ai eshte ne maje te klases se mesme
Amerikane.

Homologu i tij nuk eshte i edukuar
ne universitet

dhe punon si nje punetor,
punon si nje nepunes,

ben pune te nivelit te ulet ne zyra ose
te klases punetore qe kryen pune manuale.

Do ta quajme ate person "Bill."

Dhe nese kthehesh pas rreth 50 vjet,

Bill dhe Ted benin jete shume te ngjashme.

Per shembull, ne 1960 kishte
shume mundesi qe te dy

te kishin pune me orar te plote,
nga 40 ore ne jave.

Por sic ka dokumentuar edhe
studiuesi social Charles Murray,

nderkohe qe filluam te automatizojme
ekonomine,

dhe ne 1960 sapo kishte filluar qe
bizneset te perdornin kompjutera,

nderkohe qe filluam progresivisht
te injektojme teknologjine

dhe automatizimin dhe dixhitalizimin
ne ekonomi,

pasurite e Bill dhe Ted ndryshuan shume.

Gjate kesaj kornize kohe, Ted ka vazhduar

te mbaje nje pune me orar te plote.
Por jo Bill.

Ne shume raste, Billi ka qene pa pune fare,

kurse Ted shume rralle.

Gjate kohes, martesa e Ted ka qene
plotesisht e lumtur.

Por jo ajo e Billit.

Femijet e Ted jane rritur ne nje shtepi
me dy prinder,

gje qe s'ndodhi me ata te Billit.

Menyra te tjera si Bill po mbetet
jashte shoqerise?

S'merr pjese ne votimin
per zgjedhjet presidenciale,

dhe ka filluar te hyje me shpesh ne burg.

Pra nuk mund te them nje histori te gezuar
per keto prirje shoqerore,

dhe te cilet nuk tregojne asnje shenje
per te rikthyer veten.

Jane gjithashtu te verteta, pavaresisht
te kujt grupi etnik

apo demografik qe shohim,

dhe realisht po rendesohen me shume

saqe jane ne rrezik per derrmim

edhe pas progresit te mahnitshem qe
beme me Levizjen e te Drejtave Civile.

Dhe ajo cka miqte e mi ne Silicon Valley

dhe Cambridge po vene re,
eshte se ata jane Ted.

Po jetojne keto jete shume
te angazhuara, produktive,

dhe i kane te gjitha perfitimet lidhur me to,

ndersa Bill po jeton nje jete shume ndryshe.

Jane te dy deshmi te saktesise se Voltaire

kur fliste per perfitimet e punes,

dhe per faktin qe na shpeton ne nga
jo nje por tre te keqija te medha.

("Puna e shpeton njeriun nga tre te keqija te medha: merzitja, vesi dhe nevoja." - Voltaire)

Pra me keto sfida, cfare bejme ndaj tyre?

Skenari ekonomik eshte cuditerisht i qarte,

cuditerisht i hapur, sidomos
ne terma afatshkurter.

Robotet nuk do na marin te gjithe punet
per nja dy vjet,

pra skenari klasik Econ 101 do funksionoje
shume mire:

Inkurajoni siperrmarresin,

investoni ne infrastrukture,

dhe sigurohuni qe sistemi i edukimit

te nxjerre njerez me aftesite e duhura.

Por ne afagjate, nese po shkojme
drejt nje ekonomie

qe eshte e rende ne teknologji
dhe e lehte ne fuqi punetore,

qe eshte e vertete, atehere
duhet te marim parasysh

disa nderhyrje me radikale,

per shembull, dicka si garantimin
e te ardhurave minimale.

Kjo ndoshta do te merzise disa nga ju,

sepse idea shoqerizohet me krahun
ekstrem te se majtes

dhe me skema radikale
per rishperndarjen e pasurise.

Kam bere nje studim
te vogel mbi kete nocion,

dhe mund te qetesoje
disa njerez duke ditur se

idea e nje garancie
mbi te ardhurat minimale neto

eshte mbrojtur nga
ajo mase shkumuese socialiste

Friedrich Hayek, Richard Nixon
dhe Milton Friedman.

Dhe nese e gjeni veten duke u shqetesuar

se dicka si te ardhurat e garantuara

do mbyse udhen tone drejt suksesit

dhe te na beje te vetekenaqur,

mund te jeni te interesuar te dini
se levizshmeria sociale,

nje nga gjerat mbi te cilet ne krenohemi
ne Shtetet e Bashkuara,

eshte tani me e ulet se sa ne shtetet
veriore Europiane

te cilat kane ato sistemet sociale
te sigurta e bujare.

Pra skenari ekonomik eshte aktualisht
shume i hapur.

Ai shoqeror eshte shume me sfidues.

Une nuk e di cili eshte skenari

per ta bere Bill te angazhohet dhe
te qendroje i angazhuar gjate jetes se tij.

Por di qe edukimi eshte nje pjese
shume e madhe e saj.

Jam deshmitar i kesaj.

Kam bere shkollen Montessori
ne vitet e para te edukimit tim,

dhe ajo qe mesova

eshte se bota eshte nje vend interesant

dhe puna ime eshte ta eksploroj ate.

Shkolla mbaroi ne klasen e trete,

dhe une hyra ne nje shkolle publike,

dhe kisha ndjesine sikur
me kishin derguar ne Gulag.

Tani me pas kur e mendoj,
e di se detyra ishte

te me pergatisnin per jeten
si nje nepunes ose nje punetor,

por ne ate kohe dukesh
sikur puna e tyre ishte

te me merziste deri ne nenshtrim ndaj
asaj qe po ndodhte rreth meje.

Duhet te bejme me shume se aq.

Nuk mund te vazhdojme te kthehemi ne Bill.

Po shohim disa filiza jeshile
se gjerat po permiresohen.

Shohim teknologjine
e cila influencon thelle edukimin

dhe angazhon njerezit,
duke filluar nga nxenesit me te rinj

deri tek me te vjetrit.

Shohim disa zera shume
spikates te cilet na thone

se duhet te rimendojme disa nga gjerat
qe po ruajme per ca kohe.

Dhe shohim perpjekje serioze
e te qendrueshme

te bazuara ne te dhena per te kuptuar

si te nderhyjme ne disa nga komunitetet
me shqetesuese qe kemi.

Pra filizat jeshile jane dukur tashme.

Nuk po pretendoj per asnje moment

se ajo cka kemi do jete mjaftueshem.

Po perballemi me sfida shume te ashpra.

Per te dhene nje shembull, ekzistojne
me perafersi pese milion Amerikane

te cilet jane te papune
per te pakten gjashte muaj.

Nuk do ti riparojme gjerat per ta

duke i derguar ata mbrapsht
ne shkollen Montessori.

Dhe shqetesimi im me i madh
eshte se po krijojme nje bote

ku do te kemi teknologji vezelluese

te ngulitura ne nje shoqeri te lene pas dore

dhe te mbeshtetur nga ekonomi
e cila gjeneron pabarazi

ne vend te mundesive.

Por realisht une nuk mendoj
se ne do te bejme ate.

Une mendoj se do bejme dicka shume me mire

per nje arsye shume te qarte:

Faktet jane te dukshme.

Realiteti e kesaj epoke te re te makines

dhe ndryshimi ne ekonomi
po behet me i perhapur.

Nese donim ta pershpejtonim ate proces,
mund te benim gjera

si p.sh. te vendosnim ekonomistet
dhe politikeberesit me te mire

te luanin "Jeopardy!" kunder Watson.

Mund te dergonim Kongresin ne
nje udhetim me makina robotike.

Dhe nese bejme mjaftueshem
nga keto lloj gjerash,

ndergjegjesimi do mbytet ne ate
qe gjerat do jene ndryshe.

Dhe atehere ne jemi jashte garave,

sepse nuk mendoj per asnje sekond

se kemi harruar te zgjidhim
sfida te veshtira

ose jemi bere shume apatik
ose zemer-ngurte per te provuar.

E fillova fjalimin tim me citate
nga ekspert te fjales

te cilat ndaheshin nga nje oqean
dhe nje shekull.

Me lejoni ta mbyll me fjale nga politikane

te cilet ishin njesoj te larget.

Winston Churchill erdhi ne shtepine
time te MIT ne 1949,

dhe tha, "Nese do sjellim masen e gjere

te njerezve te seciles toke
ne tryezen e bollekut,

mund te ndodhe vetem
nga permiresimi i palodhshem

i te gjitha mjeteve te prodhimit teknik."

Abraham Lincoln zbuloi
se kishte nje tjeter perberes.

Ai tha, "Une jam nje besimtar
solid i njerezve.

Nese u jep te verteten, ata mund
te krijojne varesi mbi te

per te perballuar cdo krize nacionale.

Pika kryesore eshte ti japesh
atyre fakte te qarta."

Pra shenimi optimist, pika kryesore
qe une dua t'ju le

eshte se faktet e qarta te epokes se re
te makines po qartesohen,

dhe une kam besim se do ti perdorim ato

per te hapur nje rruge te mire

drejt ekonomise se bollekut qe po krijojme.

Falemnderit shume.

(Duartrokitje)