< Return to Video

როგორ ხდება სიტყვა "ნამდვილი"?

  • 0:01 - 0:03
    მე მინდა ეს გამოსვლა
    ჩემი საზოგადოებრივი ცხოვრების
  • 0:03 - 0:05
    მცირე მიმოხილვით დავიწყო.
  • 0:05 - 0:07
    ვიცი, რომ შესაძლოა შეუსაბამოდ გეჩვენოთ,
  • 0:07 - 0:09
    მაგრამ, ასე არ არის.
  • 0:09 - 0:11
    როცა წვეულებაზე ხალხს ვხვდები,
  • 0:11 - 0:13
    და იგებენ, რომ ინგლისური ენის
    პროფესორი ვარ
  • 0:13 - 0:16
    და ამ ენაში დახელოვნებული გახლავართ,
  • 0:16 - 0:19
    ზოგადად, ორი სახის რეაქცია აქვთ ხოლმე.
  • 0:19 - 0:24
    ერთ ნაწილს სახეზე შიში აწერია.(სიცილი)
  • 0:24 - 0:26
    ისინი ხშირად დაახლოებით ასე ამბობენ:
  • 0:26 - 0:29
    "ოჰ, ჯობს დავუკვირდე რას ვამბობ,
  • 0:29 - 0:32
    დარწმუნებული ვარ ჩემს დაშვებულ,
    ყველა შეცდომას მიხვდებით".
  • 0:32 - 0:37
    და შემდეგ ჩუმდებიან. (სიცილი)
  • 0:37 - 0:39
    და ელოდებიან როდის წავალ
  • 0:39 - 0:41
    და სხვას გამოველაპარაკები.
  • 0:41 - 0:43
    ზოგი კი,
  • 0:43 - 0:46
    ანთებული თვალებით მოდის
  • 0:46 - 0:47
    და მეუბნება:
  • 0:47 - 0:51
    "თქვენ ზუსტად ის ადამიანი ხართ,
    ვისთანაც მსურდა საუბარი".
  • 0:51 - 0:54
    და ისინი მიყვებიან
    თავიანთი შეხედულებების შესახებ,
  • 0:54 - 0:56
    თუ რა პრობლემებია ინგლისურ ენაში.
  • 0:56 - 0:59
    (სიცილი)
  • 0:59 - 1:01
    რამდენიმე კვირის წინ, წვეუელებაზე ვიყავი,
  • 1:01 - 1:03
    სადაც ჩემს მარჯვნივ მჯდომმა კაცმა,
  • 1:03 - 1:05
    იმაზე დამიწყო ლაპარაკი,
  • 1:05 - 1:08
    თუ როგორ აფუჭებს ინტერნეტი ინგლუსურ ენას.
  • 1:08 - 1:11
    მან მაგალითად Facebook-ი მოიყვანა
    და მითხრა:
  • 1:11 - 1:17
    "To defriend? (განმეგობრება)
    ნუთუ ეს ნამდვილი სიტყვაა?"
  • 1:17 - 1:20
    მინდა ამ კითხვაზე გავჩერდე:
  • 1:20 - 1:24
    როგორ ხდება სიტყვა ნამდვილი?
  • 1:24 - 1:27
    მე და ჩემმა თანამოსადილემ ორივემ ვიცით,
  • 1:27 - 1:30
    რას ნიშნავს სიტყვა: "Defriend".
  • 1:30 - 1:32
    მაშ, როდის ხდება ნამდვილი ისეთი სიტყვა
  • 1:32 - 1:34
    როგორიცაა "Defriend"?
  • 1:34 - 1:37
    ვის აქვს უფლებამოსლება სიტყვებზე მსგავსი,
  • 1:37 - 1:41
    ოფიციალური გადაწყვეტილება მიიღოს?
  • 1:41 - 1:44
    ეს ის ორი საკითხია,
    რაზეც დღეს მინდა გესაუბროთ.
  • 1:44 - 1:48
    ჩემი აზრით, როცა ამბობენ,
    რომ სიტყვა ნამდვილი არაა,
  • 1:48 - 1:50
    გულისხმობენ, რომ ეს სიტყვა
  • 1:50 - 1:52
    სტანდარტულ ლექსიკონში არ არის შეტანილი.
  • 1:52 - 1:55
    ეს, ცხადია, სხვა შეკითხების მთელ
    რიგს აჩენს.
  • 1:55 - 2:00
    მაგალითად, ვინ ადგენს ლექსიკონებს?
  • 2:00 - 2:02
    სანამ უფრო ჩავუღრმავდები,
  • 2:02 - 2:04
    მინდა ამ ყველაფერში ჩემი როლი განვმარტო.
  • 2:04 - 2:06
    მე ლექსიკონებს არ ვქმნი.
  • 2:06 - 2:09
    თუმცა, მეც ვაგროვებ ახალ სიტყვებს,
  • 2:09 - 2:12
    ზუსტად ისე, როგორც ამას
    ლექსიკონის რედაქტორები აკეთებენ
  • 2:12 - 2:14
    და ინგლისური ენის ისტორიკოსობის
  • 2:14 - 2:15
    ძალიან მაგარი მხარე ისაა,
  • 2:15 - 2:18
    რომ მე შემიძლია ამ საქმეს "კვლევა" ვუწოდო.
  • 2:18 - 2:21
    როცა ინგლისური ენის ისტორიას ვასწავლი,
  • 2:21 - 2:23
    სტუდენტებისგან მოვითხოვ,
  • 2:23 - 2:27
    რომ ლექციის დაწყებამდე,
    ორი ჟარგონული სიტყვა მასწავლონ.
  • 2:27 - 2:29
    ერთი წლის განმავლობაში, ამ ხერხით,
  • 2:29 - 2:32
    რამდენიმე კარგი ჟარგონული სიტყვა ვისწავლე.
  • 2:32 - 2:36
    მაგალითად, როგორიცაა "hangry", რაც...
  • 2:36 - 2:40
    (აპლოდისმენტები)
  • 2:40 - 2:43
    რაც ნიშნავს როცა გათანგული(cranky)
    და გაბრაზებული(angry) ხარ
  • 2:43 - 2:47
    რადგანაც მშიერი(hungry) ხარ.
  • 2:47 - 2:52
    ასევე "adorkable",
  • 2:52 - 2:54
    რაც ნიშნავს, როცა მომხიბლავი(adorable) ხარ
  • 2:54 - 2:56
    ცოტა უცნაური(dorky) კუთხით.
  • 2:56 - 2:59
    ნამდვილად შესანიშნავი სიტყვებია,
  • 2:59 - 3:02
    რომლებიც ინგლისური ენის მნიშვნელოვან
    სიცარიელეებს ავსებს.
  • 3:02 - 3:06
    (სიცილი)
  • 3:06 - 3:09
    მაგრამ რამდენად არის ეს სიტყვები ნამდვილი,
  • 3:09 - 3:11
    თუ ჩვენ თავდაპირველად ჟარგონად ვიყენებთ
  • 3:11 - 3:15
    და ლექსიკონში ჯერ კიდევ არ შეგვიტანია?
  • 3:15 - 3:18
    ამით, მოდი, ლექსიკონებზე გადავიდეთ.
  • 3:18 - 3:20
    მოდი, ეს ხელის აწევით გავაკეთოთ:
  • 3:20 - 3:23
    ჯერ კიდევ, რამდენი თქვენგანი
    მიმართავს რეგულარულად
  • 3:23 - 3:26
    ბეჭდურ ან ელექტრონულ ლექსიკონებს?
  • 3:27 - 3:30
    კარგი, როგორც ჩანს თქვენი უმრავლესობა.
  • 3:30 - 3:33
    ახლა კი, მეორე შეკითხვა.
    კვლავ ხელის აწევით:
  • 3:33 - 3:36
    რამდენ თქვენგანს დაუხედავს, რომ ენახა,
  • 3:36 - 3:39
    თუ ვინ არის თქვენ მიერ გამოყენებული
    ლექსიკონის რედაქტორი?
  • 3:42 - 3:46
    კარგი, ბევრად ნაკლებს.
  • 3:46 - 3:48
    რაღაც დოზით ყველამ ვიცით,
  • 3:48 - 3:51
    რომ ლექსიკონის უკან ადამიანის ხელია,
  • 3:51 - 3:55
    მაგრამ ზუსტად არ ვიცით,
    თუ ვის ეკუთვნის ეს ხელი.
  • 3:55 - 3:58
    მე ეს ძალიან მაკვირვებს.
  • 3:58 - 4:00
    თქვენ შორის ყველაზე კრიტიკული
    ადამიანებიც კი,
  • 4:00 - 4:03
    ლექსიკონების მიმართ არ ხართ კრიტიკულები.
  • 4:03 - 4:04
    არ ასხვავებთ მათ ერთმანეთისგან
  • 4:04 - 4:07
    და არ სვამთ უამრავ შეკითხვას იმის შესახებ,
  • 4:07 - 4:09
    თუ ვინაა მათი რედაქტორი.
  • 4:09 - 4:10
    უბრალოდ დაფიქრდით ამ ფრაზაზე:
  • 4:10 - 4:13
    "ლექსიკონში დაძებნე".
  • 4:13 - 4:15
    რაც გაფიქრებინებს, რომ ყველა ლექსიკონი
  • 4:15 - 4:16
    ზუსტად ერთი და იგივეა.
  • 4:16 - 4:19
    თუნდაც, ავიღოთ ამ კამპუსის ბიბლიოთეკა,
  • 4:19 - 4:21
    რომლის სამკითხველო ოთახშიც
  • 4:21 - 4:23
    საყრდენზე, ამ საპატიო და ღირსეულ ადგილზე
  • 4:23 - 4:27
    არის დიდი, სრული გადაშლილი ლექსიკონი,
  • 4:27 - 4:30
    რომელშიც ნებისმიერ დროს შეგიძლიათ ჩახედვა
  • 4:30 - 4:32
    და პასუხების მიღება.
  • 4:32 - 4:34
    არასწორად არ გამიგოთ,
  • 4:34 - 4:37
    ლექსიკონი შესანიშნავი რესურსია,
  • 4:37 - 4:39
    მაგრამ ის ადამიანმა შექმნა
  • 4:39 - 4:41
    და უვადო არაა.
  • 4:41 - 4:43
    მე, როგორც მასწავლებელი, გაკვირვებული ვარ,
  • 4:43 - 4:46
    რადგან მოსწავლეებს ვეუბნებით,
    რომ კრიტიკულად შეხედონ ყველაფერს
  • 4:46 - 4:50
    ყველა წაკითხულ ტექსტს, ყველა ვებსაიტი
    რომელსაც სტუმრობენ,
  • 4:50 - 4:51
    გარდა ლექსიკონებისა,
  • 4:51 - 4:55
    რომლებსაც უავტოროდ მივიჩნევთ,
  • 4:55 - 4:57
    თითქოს არსაიდან მოსულიყვნენ,
    რომ გაეცათ პასუხები იმაზე,
  • 4:57 - 5:02
    თუ რას ნიშნავს
    ესა თუ ის სიტყვა სინამდვილეში.
  • 5:02 - 5:05
    საქმე ისაა, რომ თუ ლექსიკონის
    რედაქტორებს ჰკითხავთ,
  • 5:05 - 5:06
    ისინი გიპასუხებენ,
  • 5:06 - 5:08
    რომ ისინი ცდილობენ
  • 5:08 - 5:10
    ჩვენ მიერ ენის შეცვლის ტემპს დაეწიონ.
  • 5:10 - 5:13
    ისინი აკვირდებიან,
    რასაც ჩვენ ვამბობთ და ვწერთ
  • 5:13 - 5:15
    და ცდილობენ გამოიცნონ,
    თუ რა დარჩება ენაში
  • 5:15 - 5:17
    და რა - არა.
  • 5:17 - 5:19
    მათ გარისკვა უწევთ,
  • 5:19 - 5:20
    რადგან სურთ, რომ თანამდროვეები იყვნენ
  • 5:20 - 5:23
    და დაიჭირიონ ისეთი სიტყვები,
    რომლებიც თანამედროვეობას ქმნიან.
  • 5:23 - 5:25
    მაგალითად "LOL",(ხმამაღლა ხარხარი)
  • 5:25 - 5:28
    მაგრამ ამავდროულად არ სურთ
    მოკლევადიანები აღმოჩნდნენ
  • 5:28 - 5:31
    და შეიტანონ ისეთი სიტყვები,
    რომელთა არსებობაც ხანმოკლე იქნება.
  • 5:31 - 5:33
    და ჩემი აზრით სიტყვა,
    რომელსაც ახლა ისინი აკვირდებიან,
  • 5:33 - 5:36
    არის"YOLO" you only live once
    (შენ მხოლოდ ერთხელ ცხოვრობ).
  • 5:37 - 5:40
    მე ლექსიკონის რედაქტორებთან ვურთიერთობ
  • 5:40 - 5:41
    და ალბათ გაგიკვირდებათ კიდეც,
  • 5:41 - 5:44
    სადაც ვხვდებით ხოლმე.
  • 5:44 - 5:46
    ყოველ იანვარს, ჩვენ მივდივართ
  • 5:46 - 5:49
    "ამერიკული დიალექტის საზოგადოების"
    ყოველწლიურ შეხვედრაზე,
  • 5:49 - 5:50
    სადაც სხვა საკითხებთან ერთად,
  • 5:50 - 5:54
    წლის სიტყვის გამოსავლენად ხმას ვაძლევთ.
  • 5:54 - 5:57
    ამ შეხვედრაზე დაახლოებით
    200-300 ადამიანი იკრიბება.
  • 5:57 - 6:00
    მათ შორის არიან შეერთებული შტატების
    ყველაზე ცნობილი ლინგვისტები.
  • 6:00 - 6:02
    უკეთ რომ მიგახვედროთ ამ შეხვედრის არსს,
  • 6:02 - 6:05
    იგი სწორედ საღამოს დალევამდე იმართება.
  • 6:05 - 6:07
    ნებისმიერ სტუმარს შეუძლია ხმის მიცემა.
  • 6:07 - 6:08
    მთავარი წესი კი ისაა,
  • 6:08 - 6:11
    რომ ხმის მიცემა
    მხოლოდ ერთი ხელით შეგიძლიათ.
  • 6:11 - 6:15
    წინა წლებში გამარჯვებული სიტვები იყო:
  • 6:15 - 6:17
    2009 წელს "tweet"
  • 6:17 - 6:20
    2012 წელს კი - "hashtag".
  • 6:20 - 6:23
    ხოლო "Chad" 2000 წელს გახდა წლის სიტყვა
  • 6:23 - 6:27
    რადგან იქამდე არც არავინ იცოდა
    ამ სიტყვის მნიშვნელობა,
  • 6:27 - 6:32
    2002 წელს კი - "WMD"
    (მასობრივი განადგურების იარაღი)
  • 6:32 - 6:34
    გარდა ამისა, სხვა კატეგორიებშიც
    ვაძლევთ ხმას,
  • 6:34 - 6:36
    ჩემი საყვარელი კატეგორია კი,
  • 6:36 - 6:38
    წლის ყველაზე შემოქმედებითი სიტყვაა.
  • 6:38 - 6:41
    ამ ნომინაციის გამარჯვებული სიტყვებია,
  • 6:41 - 6:44
    მაგალითად "recombobulation area,"
    (კომფორტის ზონა)
  • 6:44 - 6:48
    ეს არის ადგილი მილოუკის აეროპორტში,
    სადაც უსაფრთხოების შემოწმების შემდეგ
  • 6:48 - 6:51
    შეგიძილიათ თავის მოწესრიგება.
  • 6:51 - 6:52
    (სიცილი)
  • 6:52 - 6:54
    აქ შეგიძიათ გაიკეთოთ მოხსნილი ქამარი
  • 6:54 - 6:57
    და კომპიუტერი ჩანთაში დააბრუნოთ.
  • 6:58 - 7:02
    და ყველა დროის ჩემი საყარელი სიტყვაა
  • 7:02 - 7:04
    "multi-slacking" (საქმიანად მოჩვენება).
  • 7:04 - 7:06
    (სიცილი)
  • 7:06 - 7:09
    ეს არის ქმედება, როცა კომპიუტერის ეკრანზე
  • 7:09 - 7:11
    ბევრი ფანჯარა გაქვთ გახსნილი
  • 7:11 - 7:13
    და ისეთ შთაბეჭდილებას ტოვებთ,
    თითქოს მუშოაბთ,
  • 7:13 - 7:15
    სინამდვილეში კი ინტერნეტში დაბოდიალობთ.
  • 7:15 - 7:20
    (სიცილი)(აპლოდისმენტები)
  • 7:21 - 7:25
    დარჩება ყველა ეს სიტყვა ენაში?
    რა თქმა უნდა არა.
  • 7:25 - 7:28
    ჩვენ რამდენიმე საეჭვო არჩევანიც გავაკეთეთ,
  • 7:28 - 7:30
    მაგალითად, 2006 წელს,
  • 7:30 - 7:32
    როცა წლის სიტყვა გახდა "Plutoed"
    (პლუტონიზებული)
  • 7:32 - 7:34
    რაც ნიშნავს ჩამოქვეითებულს.
  • 7:34 - 7:37
    (სიცილი)
  • 7:39 - 7:41
    თუმცა, ადრე გამარჯვებული ზოგიერთი სიტყვა,
  • 7:41 - 7:44
    დღეს სრულიად ჩვეულებრივად ჟღერს,
  • 7:44 - 7:45
    მაგალითად, "app" (აპლიკაცია).
  • 7:45 - 7:47
    "e" როგორც პრეფიქსი (ელექტრონული)
  • 7:47 - 7:50
    და "google" როგორც ზმნა (დაგუგლვა).
  • 7:50 - 7:54
    ახლა კი, ხმის მიცემამდე რამდენიმე
    კვირით ადრე,
  • 7:54 - 7:57
    "ლეიკ სუპერიორის სახელმწიფო უნივერსიტეტი"
  • 7:57 - 8:01
    გაძევებული სიტყვების საკუთარ სიას ქმნის.
  • 8:01 - 8:03
    გასაოცარი კი ისაა,
  • 8:03 - 8:06
    რომ მათ მიერ შედგენილ სიასა
  • 8:06 - 8:09
    და ჩვენ მიერ
    წლის სიტყვად მიჩნეულ სიტყვებს შორის,
  • 8:09 - 8:11
    ხშირად ბევრი თანაკვეთაა ხოლმე.
  • 8:11 - 8:15
    ეს კი, იმიტომ ხდება,
    რომ ჩვენ ერთსა და იმავე რამეს ვამჩნევთ.
  • 8:15 - 8:18
    ჩვენ ვამჩნევთ სიტყვებს,
    რომლებიც ცნობილი ხდება.
  • 8:18 - 8:20
    ეს კი უკვე დამოკიდებულების საკითხია.
  • 8:20 - 8:24
    გაწუხებთ თქვენ ენის ახირებები
    და მისი ცვლილება,
  • 8:24 - 8:27
    თუ ამას სახალისოდ და საინტერესოდ მიიჩნევთ
  • 8:27 - 8:29
    და ფიქრობთ, რომ ღირს მისი შესწავლა,
  • 8:29 - 8:31
    რადგან ის ცოცხალი ენის ნაწილია?
  • 8:31 - 8:34
    ლიეკის უნივესიტეტის ეს სია,
  • 8:34 - 8:36
    აგრძელებს ინგლისურ ენაში
    ახალი სიტყვების შემოსვლით
  • 8:36 - 8:38
    უკმაყოფილების დიდხნიან ტრადიციას
  • 8:38 - 8:43
    აი, დეკანი ჰენრი ალფორტი 1875 წელს.
  • 8:43 - 8:45
    ის ფრიად შეფიქრიანებული იყო და მიაჩნდა,
  • 8:45 - 8:47
    რომ "desirability" (სასურველობა)
    საშინელი სიტყვაა.
  • 8:47 - 8:50
    1760 წელს ბენჟამინ ფრანკლინმა
  • 8:50 - 8:52
    დევის ჰიუმს წერილი მისწერა,
  • 8:52 - 8:55
    რომელშიც სიტყვას "colonize" (კოლონიზება)
    ცუდად მოიხსენიებს.
  • 8:55 - 8:58
    წლების მანძილზე ასევე გვაღელვებდა
  • 8:58 - 9:00
    სიტყვების ახალი წარმოთქმები.
  • 9:00 - 9:03
    აი, სამუელ როჯერსი 1855 წელს,
  • 9:03 - 9:05
    აღშფოთებულია რამდენიმე მოდური
    წარმოთქმის გამო
  • 9:05 - 9:07
    და მათ შეურაცხყოფად მიიჩნევს,
  • 9:07 - 9:11
    და ამბობს: "თითქოს ეს
    'contemplate' (მზერა) არ გვეყოფოდა,
  • 9:11 - 9:13
    ახლა 'balcony'(აივანი)
    საერთოდ გულს მირევს"
  • 9:13 - 9:17
    (სიცილი)
  • 9:17 - 9:19
    ეს სიტყვა იტალურიდანაა ნასესხები
  • 9:19 - 9:22
    და წარმოითქმოდა როგორც "bal-COE-nee".
  • 9:22 - 9:25
    ამჟამად მსგავსი ჩივილები ცოტა
    უცნაურად გვეჩვენება,
  • 9:25 - 9:29
    თუ არა სასიამოვნოდ უცნაურადაც კი
    (adorkable)
  • 9:29 - 9:30
    (სიცილი)
  • 9:30 - 9:33
    მაგრამ საქმე ისაა,
  • 9:33 - 9:37
    რომ ენის ცვლილება,
    დღემდე საკმაოდ გვაღელვებს.
  • 9:37 - 9:39
    ჩემს ოფისში საგაზეთო სტატიების
  • 9:39 - 9:42
    მთელი ფაილი მაქვს,
  • 9:42 - 9:45
    რომლებშიც არალეგიმიტიმურ სიტყვებზეა
    გამოთქმული პრეტენზია
  • 9:45 - 9:47
    და მიიჩნევენ, რომ ისინი ლექსიკონში
    არც უნდა იყვნენ.
  • 9:47 - 9:50
    მაგალითად, როცა სიტყვა როგორიცაა "LOL"
    (ხმამაღლა სიცილი),
  • 9:50 - 9:52
    შევიდა ოქსფორდის
    ინგლისური ენის ლექსიკონში.
  • 9:52 - 9:54
    ასევე, როცა სიტყვა
    "defriend" (განმეგობრება),
  • 9:54 - 9:57
    შევიდა ოქსფორდის
    ამერიკული ენის ლექსიკონში.
  • 9:57 - 10:00
    ამასთან ერთად მინახავს სტატიები,
    სადაც შეშფოთებაა გამოთქმული
  • 10:00 - 10:02
    "invite"(დაპატიჟება) არსებით სახელად
    გამოყენებასა
  • 10:02 - 10:04
    და "impact"-ის (ზემოქმედება)
    ზმნად გამოყენებაზე,
  • 10:04 - 10:07
    რადგან მას მხოლოდ კბილებთან
    დაკავშირებით ვიყენებთ.
  • 10:07 - 10:09
    ასევე"incentivize"(წახალისება) მიჩნეულია,
  • 10:09 - 10:13
    როგორც "ტლანქ, ბიუროკრატიულ
    შეუსატყვისობად".
  • 10:13 - 10:15
    ისე არ არის,
    რომ ლექსიკონის რედაქტორები
  • 10:15 - 10:17
    არ ითვალისწინებენ მსგავს დამოკიდებულებას
    ენის მიმართ.
  • 10:17 - 10:20
    ისინი გამოყენების კატეგორიების საშუალებით,
  • 10:20 - 10:22
    ერთგვარ მითითებეს გვაწვდიან
    სიტყვების შესახებ,
  • 10:22 - 10:25
    რომლებიც ჟარგონი, არაფრომალური
    ან შეურაცხმყოფელია,
  • 10:25 - 10:27
    მაგრამ ამით ერთგვარ ჩიხში ექცევიან,
  • 10:27 - 10:30
    რადგან ისინი ცდილობენ აღწერონ ის,
    რასაც ჩვენ ვაკეთებთ.
  • 10:30 - 10:33
    მათ იციან, რომ იმის გასაგებად,
    თუ როგორ გამოვიყენოთ
  • 10:33 - 10:35
    სიტყვა სწორად და შესაფერის კონტექსტში.
  • 10:35 - 10:37
    ჩვენ ხშირად ლექსიკონს მივმართავთ.
  • 10:37 - 10:40
    ამიტომაც, ლექსიკონს
    American Heritage Dictionary,
  • 10:40 - 10:42
    გააჩნია გამოყენების შესახებ მინიშნებები.
  • 10:42 - 10:45
    გამოყენების შესახებ მინიშნებები
    ისეთ სიტყვებს აქვთ,
  • 10:45 - 10:46
    რომლებიც რაღაც კუთხით რთულია
  • 10:46 - 10:48
    და ერთ-ერთი ფაქტორი რის გამოც რთულია ისაა,
  • 10:48 - 10:50
    რომ ისინი მნიშვნელობას იცვლიან.
  • 10:50 - 10:54
    გამოყენების შესახებ მინიშნებები
    ადამიანურ გადაწყვეტილებებზეა დამყარებული
  • 10:54 - 10:56
    და მე მიმაჩნია,
    რომ როგორც ლექსიკონის მომხმარებლები,
  • 10:56 - 10:59
    ისე არ ვიცნობთ
    იმ ადამიანურ გადაწყვეტილებებს,
  • 10:59 - 11:00
    როგორც უნდა ვიცნობდეთ.
  • 11:00 - 11:02
    რომ გაჩვენოთ რას ვგულისხმობ,
  • 11:02 - 11:04
    შევხედოთ მაგალითს, თუმცა მანამდე
  • 11:04 - 11:06
    მინდა აგიხსნათ, თუ რასთან აქვთ საქმე
  • 11:06 - 11:09
    ლექსიკონის რედაქტრებს
    გამოყენების შესახებ მინიშნებებში.
  • 11:09 - 11:12
    ავიღოთ სიტყვა"peruse" (დათვალიერება)
  • 11:12 - 11:15
    და შევხედოთ როგორ ვიყენებთ მას.
  • 11:15 - 11:18
    მგონი ბევრი თქვენგანი ფიქრობს
  • 11:18 - 11:22
    "გადათვალიერებაზე", "სწრაფ კითხვაზე",
  • 11:22 - 11:25
    ზოგიერთმა თქვენგანმა ალბათ
    "ფეხით სიარულზეც" გაიფიქრა,
  • 11:25 - 11:28
    რადგანაც თქვენ ათვალიერებთ
    სურსათის მაღაზიის თაროებს
  • 11:28 - 11:29
    თუ რაღაც მსგავსი.
  • 11:29 - 11:32
    ალბათ გაგიკვირდებათ, როცა გაიგებთ,
  • 11:32 - 11:33
    რომ სტანდარტულ ლექსიკონებში
  • 11:33 - 11:36
    ამ სიტყვის პირველადი მნიშვნელობა
    "ყურადღებით კითხვა"
  • 11:36 - 11:38
    ან "ყურადღებით შესწავლაა".
  • 11:38 - 11:42
    ლექსიკონში American Heritage
    სწორედ ესაა პირველი მნიშვნელობა.
  • 11:42 - 11:45
    შემდეგ, მეორე მნიშვნელობაა "გადათვალიერება"
  • 11:45 - 11:48
    და ამის შემდეგი კი "გამოყენების პრობლემა".
  • 11:48 - 11:50
    (სიცილი)
  • 11:50 - 11:52
    შემდეგ კი არის
    გამოყენების შესახებ მინიშნება,
  • 11:52 - 11:54
    რომლის ნახვაც ნამდვლად ღირს.
  • 11:54 - 11:56
    გამოყენების შესახებ მინიშნება კი ასეთია:
  • 11:56 - 11:58
    "Peruse დიდი ხანია დაკვირვებით
    კითხვას ნიშნავს,
  • 11:58 - 12:00
    თუმცა იგი უფრო ზოგადად
  • 12:00 - 12:02
    უბრალოდ "კითხვის"
    მნიშვნელობით გამოიყენება..
  • 12:02 - 12:06
    სიტყვის დამატებითი მნიშვნელობა
    "თვალის გადავლება" და "გადათვალიერება"
  • 12:06 - 12:08
    ტრადიციულად შეცდომად ითვლებოდა.
  • 12:08 - 12:10
    თუმცა, ხმის მიცემის შედეგების მიხედვით
  • 12:10 - 12:12
    ეს მნიშვნელობებიც მისაღები ხდება.
  • 12:12 - 12:13
    რაც შეეხება წინადადებას
  • 12:13 - 12:16
    "ერთი წამი მქონდა სახელმძღვანელოსთვის
    თვალის გადასავლებად(peruse)."
  • 12:16 - 12:19
    1988 წელს "გამოყენების ჯგუფის"
    (Usage Panel) 66%-მა
  • 12:19 - 12:20
    ის შეცდომად მიიჩნია.
  • 12:20 - 12:23
    1999 წელს კი 58-მა პროცენტმა
  • 12:23 - 12:26
    და 48 პროცენტმა 2011 წელს"
  • 12:26 - 12:28
    აჰა, "გამოყენების ჯგუფი"
  • 12:28 - 12:31
    ენის საკითხებში ავტორიტეტული ხალხისგან
    შემდგარი სანდო ორგანოა,
  • 12:31 - 12:34
    რომლებიც უფრო რბილად ეკიდებიან
    მსგავსს შემთხვევებს.
  • 12:34 - 12:36
    ახლა, ვიმედოვნებ ფიქრობთ:
  • 12:36 - 12:40
    "მოიცა, ვინ არიან ამ 'გამოყენების გჯუფში'?
  • 12:40 - 12:43
    და რაში გამოვიყენო მათი გადაწყვეტილებები?"
  • 12:43 - 12:45
    თუ American Heritage Dictionaries
    ლექსიკონების
  • 12:45 - 12:46
    შესავალს წაიკითხავთ,
  • 12:46 - 12:48
    იქ იპოვით "გამოყენების ჯგუფში" შემავალი
  • 12:48 - 12:50
    ხალხის სახელებსა და გვარებს.
  • 12:50 - 12:52
    მაგრამ ვის აინტერესებს
    ლექსიკონის შესავალი?
  • 12:52 - 12:54
    "გამოყენების ჯგუფში"
    დაახლოებით 200 ადამიანია.
  • 12:54 - 12:57
    მათ შორის არიან აკადემიკოსები,
  • 12:57 - 12:58
    ჟურნალისტები, შემოქმედი მწერლები.
  • 12:58 - 13:00
    ასევე უზენაესი სასამართლოს მოსამართლე
  • 13:00 - 13:02
    და რამდენიმე ლინგვისტი.
  • 13:02 - 13:07
    2005 წლიდან კი, ამ სიას მეც შევუერთდი.
  • 13:07 - 13:11
    (აპლოდისმენტები)
  • 13:11 - 13:15
    აი, როგორ შეგვიძლია თქვენი დახმარება.
  • 13:15 - 13:17
    ჩვენ შეგვიძლია მოგაწოდოთ
  • 13:17 - 13:20
    სადავო სიტყვების
    გამოყენების შესახებ აზრები.
  • 13:20 - 13:23
    ეს არის და უნდა იყოს
    ჩვენი ძალაუფლების ზღვარი.
  • 13:23 - 13:27
    ჩვენ არ ვართ ენის აკადემია.
  • 13:27 - 13:30
    წელიწადში ერთხელ,
    მე გამოკითხვაში ვიღებ მონაწილებას,
  • 13:30 - 13:33
    რომელიც მეკითხება არის თუ არა მისაღები
  • 13:33 - 13:36
    ახალი მნიშვნელობა, ახალი წარმოთქმა
    და სიტყვის ახლებური გამოყენება.
  • 13:36 - 13:39
    აი, რას ვაკათებ კითxვარის შევსებისას.
  • 13:39 - 13:42
    ვუსმენ რას ამბობენ და წერენ სხვები,
  • 13:42 - 13:45
    ინგლისური ენის მიმართ მხოლოდ საკუთარი
  • 13:45 - 13:48
    სიმპათიებით არ შემოვიფარგლები.
  • 13:48 - 13:50
    მოდი ვიქნები გულახდილი:
  • 13:50 - 13:52
    მე არ მომწონს სიტყვა "impactful"
    (გავლენიანი),
  • 13:52 - 13:54
    მაგრამ ეს არაფერ შუაშია იმასთან,
  • 13:54 - 13:58
    ეს სიტყვა ფართოდ გამოიყენება თუ არა
  • 13:58 - 14:01
    და ხდება თუ არა მიღებული ლიტერატურაში.
  • 14:01 - 14:03
    ამიტომაც, პასუხისმგებლობით რომ მოვეკიდო
  • 14:03 - 14:05
    ვაკვირდები გამოყენებას,
  • 14:05 - 14:06
    რომელიც ხშირად გულისხმობს
  • 14:06 - 14:09
    ონლიან ბაზების,
    მაგალითად Google Books-ის შემოწმებას.
  • 14:09 - 14:12
    Google Books-ში "impactful"-ს თუ მოძებნით,
  • 14:12 - 14:15
    აი, რას ნახავთ.
  • 14:15 - 14:17
    აქ ნამდვილად ჩანს, რომ ეს სიტყვა
  • 14:17 - 14:19
    გარკვეული რაოდენობის მწერლებისათვის
  • 14:19 - 14:21
    გამოყენებადია
  • 14:21 - 14:23
    და მისი მოხმარება
    ბოლო 20 წლის მანძილზე,
  • 14:23 - 14:24
    უფრო და უფრო იზრდება.
  • 14:24 - 14:26
    ენაში აუცილებლად მოხდება ცვლილებები,
  • 14:26 - 14:29
    რომლებიც ჩვენ არცერთს არ მოგვწონს.
  • 14:29 - 14:31
    იქნება ცვლილებები, რომლებზეც იფიქრებთ,
  • 14:31 - 14:32
    რომ "სერიოზულად?
  • 14:32 - 14:36
    ნუთუ ასე უნდა შეიცვალოს ენა?"
  • 14:36 - 14:38
    ამით იმის თქმა მინდა,
  • 14:38 - 14:39
    რომ არ უნდა ვიჩქაროთ
  • 14:39 - 14:43
    სანამ ცვლილებას საშინლად ჩავთვლით,
  • 14:43 - 14:44
    არ უნდა ვიჩქაროთ,
  • 14:44 - 14:48
    სიტყვების ავკარგიანობასთან დაკავშირებით
    საკუთარი აზრების ხალხზე თავს მოხვევა
  • 14:48 - 14:51
    და საერთოდ არ უნდა ვიფიქროთ
  • 14:51 - 14:54
    რომ ინგლისური ენა გასაჭირშია.
  • 14:54 - 14:58
    ეს ასე არ არის. ის მდიდარი, ჟღერადი
  • 14:58 - 15:01
    და შემოქმედობითობით სავსე ხდება,
    იმათი წყალობოთ, ვინც ამ ენაზე საუბრობს.
  • 15:01 - 15:04
    თუკი გადავხედავთ ძველ დროს, გასაოცარია,
  • 15:04 - 15:07
    რომ სიტყვა "nice"(სასიამოვნო)
    "სულელს" ნიშნავდა,
  • 15:07 - 15:09
    ხოლო "decimate"(განადგურება)
  • 15:09 - 15:12
    "ყოველ 10-ში ერთის მოკვლას".
  • 15:12 - 15:16
    (სიცილი)
  • 15:17 - 15:22
    ჩვენ გვგონია,
    რომ ბენ ფრანკლინი სულელი იყო,
  • 15:22 - 15:25
    როცა"notice"-ის(შემჩნევა) ზმნად
    გამოყენებაზე ღელავდა.
  • 15:25 - 15:26
    იცით რა?
  • 15:26 - 15:29
    100 წლის შემდეგ,
    ჩვენც ისეთივე სულელები გამოვჩნდებით,
  • 15:29 - 15:31
    რადგან "impact"-ის ზმნური გამოყენება
  • 15:31 - 15:34
    და "invite"-ის გაარსებითება გვაღელვებს.
  • 15:34 - 15:36
    ენა იმდენად სწრაფად არ იცვლება,
  • 15:36 - 15:38
    რომ ვერ დავეწიოთ.
  • 15:38 - 15:41
    უბრალოდ, ენაში ასე არ ხდება.
  • 15:41 - 15:42
    მე იმედი მაქვს,
  • 15:42 - 15:45
    რომ ენის ცვლილება არ შეგაშფოთებთ
  • 15:45 - 15:47
    არამედ გაგახალისებთ და გაგაოცებთ.
  • 15:47 - 15:50
    ზუსტად ისე, როგორც ლექსიკონის რედაქტორებს.
  • 15:50 - 15:52
    ვიმედოვნებ, რომ თქვენთვის სახალისო იქნება,
  • 15:52 - 15:57
    იმ შემოქმედებითობის ნაწილად ყოფნა,
    რაც უწყვეტად ცვლის
  • 15:57 - 16:00
    და აძლიერებს ჩვენს ენას.
  • 16:00 - 16:03
    მაშ, როგორ ხვდება სიტყვა ლექსიკონში?
  • 16:03 - 16:06
    როგორ და ჩვენ მას ვიყენებთ,
  • 16:06 - 16:07
    და ვაგრძლებეთ მის გამოყენებას,
  • 16:07 - 16:12
    ხოლო ლექსიკონის რედაქტორები
    ჩვენ გვაკვირდებიან.
  • 16:12 - 16:15
    თუ ფიქრობთ: "კი, მაგრამ ეს ხომ
    ყველა ჩვენგანს აძლევს საშულებას
  • 16:15 - 16:16
    დაგაწყვიტოს რას ნიშნავს სიტყვა",
  • 16:16 - 16:20
    მე გეტყვით: "დიახ, ასეა
  • 16:20 - 16:23
    და ყოველთვის ასე იყო".
  • 16:23 - 16:27
    ლექსიკონები დიდებული მრჩეველი და რესურსია,
  • 16:27 - 16:30
    მაგრამ ამ ქვეყნად არ არსებობს ისეთი
    ობიექტური ლექსიკონის ორგანო,
  • 16:30 - 16:34
    რომელიც საბოლოოდ გადაწყვეტს,
    თუ რას ნიშნავს სიტყვები.
  • 16:34 - 16:37
    თუ მოსახლეობა იყენებს სიტყვას
  • 16:37 - 16:40
    და იცის მისი მნიშვნელობა, ის ნამდვილია.
  • 16:40 - 16:42
    ეს სიტყვა შეიძლება იყოს ჟარგონი,
  • 16:42 - 16:43
    არაფორმალური,
  • 16:43 - 16:45
    ან შეიძლება ჩათვალოთ, რომ ეს სიტყვა
  • 16:45 - 16:48
    ალოგიკური და ზედმეტია,
  • 16:48 - 16:50
    მაგრამ სიტყვას, რომელსაც ჩვენ ვიყენებთ,
  • 16:50 - 16:53
    ნამდვილია.
  • 16:53 - 16:53
    გმადლობთ.
  • 16:53 - 16:55
    (აპლოდისმენტები)
Title:
როგორ ხდება სიტყვა "ნამდვილი"?
Speaker:
ანა კურზანი
Description:

ზოგმა შეიძლება თქვას, რომ ჟარგონული სიტყვები როგორიცაა 'hangry', ‘defriend’ და ‘adorkable’ ინგლისურ ენაში მნიშვნელოვან სიცარიელეებს ავსებს, მაშინაც კი, თუ ისინი ლექსიკონებში არ გვხვდება. თუმცა, ვინ წყვეტს სინამდვლეში, რომელი სიტყვები მოხვდება ამ ფურცლების კამარაზე? ენის ისტორიკოსი, ანა კურზანი გვაჩვენებს ლექსიკონების უკან მდგომ ადამიანებს და მოგვითხრობს იმ არჩევანზე, რომლის წინაშეც ისინი მუდმივად დგანან.

more » « less
Video Language:
English
Team:
closed TED
Project:
TEDTalks
Duration:
17:13
Levan Lashauri approved Georgian subtitles for What makes a word "real"?
Levan Lashauri accepted Georgian subtitles for What makes a word "real"?
Levan Lashauri edited Georgian subtitles for What makes a word "real"?
Levan Lashauri edited Georgian subtitles for What makes a word "real"?
Levan Lashauri edited Georgian subtitles for What makes a word "real"?
Levan Lashauri edited Georgian subtitles for What makes a word "real"?
Levan Lashauri edited Georgian subtitles for What makes a word "real"?
Levan Lashauri edited Georgian subtitles for What makes a word "real"?
Show all

Georgian subtitles

Revisions