-
Bir basketbol komandasının
-
hər 12 oyunçusunun oyun ərzində
-
neçə xal qazandığı müşahidə edilib.
-
Daha sonra həmin məlumatlar üçün
kök-yarpaq diaqramı tərtib edilib.
-
Bəzən bunu sadəcə kök diaqramı da
adlandırırlar.
-
Komanda neçə xal qazanıb?
-
Bu cədvəli birinci dəfə gördükdə,
-
onu anlamaq çətin görünə bilər.
-
Cədvəlin yarpaq hissəsində
0, 1, 2 və
-
digər müxtəlif ədədlər yazılıb.
-
Bu ədədlərin hər bir oyunçunun
-
qazandığı xalla nə əlaqəsi var?
-
Kök-yarpaq diaqramını şərh etməyin
-
bir üsulu... Ən azından cədvəli tərtib
edənlər
-
onu belə istifadə ediblər...
Yarpaq hissədə hər bir oyunçunun
-
qazandığı xalın ən kiçik rəqəmi, təkliklər
-
göstərilir.
-
Kök hissədə isə onluqlar var.
-
Yarpaq hissədə ədədin sağındakı rəqəmlər,
yəni təkliklər,
-
kök hissədə isə
-
digər rəqəmlər göstərilir.
-
Bunun əlverişli cəhəti odur ki,
-
bununla oyunçuları qruplara ayıra bilərik.
-
Məsələn, gördüyünüz kimi, oyunçuların çoxu
-
komandaya 0-la başlayan xal qazandırıb.
-
Az sayda oyunçu 1-lə başlayan xal qazandırıb.
-
Cəmi bir oyunçu isə 2 ilə başlayan xal qazandırıb.
-
Bu, əslində, 20 bal deməkdir.
-
Daha yaxşı anlamağınız üçün
-
bu məlumatların hamısını aydın
-
şəkildə yazacam.
-
0-ları bənövşəyi rənglə yazacam.
-
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 oyunçu komandaya
-
0-la başlayan xal qazandırıb.
-
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7.
-
7 ədəd 0 yazdım.
-
Bu oyunçunun qazandırdığı xalın
təkliyi də 0-dır.
-
Bu oyunçu...
Bunu başqa rənglə yazacam.
-
Bu oyunçunun da həmçinin qazandırdığı xalın
təkliyi 0-dır.
-
Buradakı oyunçunun xalının təkliyi 2-dir.
-
Yəni, o, komandaya 2 xal qazandırıb.
-
Gəlin bunu narıncı rənglə yazaq.
-
Onun qazandırdığı xalın təkliyi 4-dür.
-
Bu oyunçunun qazandırdığı xalın təkliyi 7-dir.
-
Bu oyunçunun da qazandırdığı xalın təkliyi 7-dir.
-
Daha sonra..
Demək olar ki, bütün rənglərdən istifadə etmişəm.
-
Bu oyunçunun qazandırdığı xalın təkliyi 9-dur.
-
Bunu belə oxuyuruq:
1 oyunçu komandaya 0 xal qazandırıb.
-
0, 2, 4, 7, 7 və 9.
-
Ancaq burada onluqlar mərtəbəsində
-
0 yazmağın mənası yoxdur,
-
bu hissəni boş saxlamaq olardı.
-
Ancaq 0 sayəsində bilirik ki, onlar
-
komandaya heç xal qazandırmayıb.
-
Bunlar oyunçuların komandaya qazandırdığı
həqiqi xallardır.
-
İndi isə ikinci sıraya nəzər salaq.
-
Gördüyünüz kimi buradakı bütün ədədlər və ya
-
xallar 1-lə başlayır.
-
Burada 4 ədəd göstərilib.
-
1, 1, 1 və 1.
-
Buradakı oyunçunun komandaya qazandırdığı
-
xalın təkliyi 1-dir.
-
Yəni, bu 11 xal deməkdir.
-
Onluqlar mərtəbəsində 1,
təkliklər mərtəbəsində də 1 var.
-
Bu oyunçu da həmçinin komandaya
11 xal qazandırıb.
-
Onluqlar mərtəbəsində 1,
təkliklər mərtəbəsində də 1 var.
-
Bu oyunçu.. Gəlin bunu narıncı rənglə
yazaq.
-
Burada təkliklər mərtəbəsində 3 var.
-
Yəni, o, komandaya 13 xal qazandırıb.
-
Onluqlar mərtəbəsində 1,
təkliklər mərtəbəsində isə 3 var.
-
13 xal.
-
Bunu bənövşəyi rənglə yazacam.
-
Burada təkliklər mərtəbəsində 8 var.
-
Yəni, o, komandaya 18 xal qazandırıb.
-
Onluqlar mərtəbəsində 1,
təkliklər mərtəbəsində isə 8 var.
-
18 xal.
-
Sonda isə, bu oyunçunun komandaya qazandırdığı
-
xalın onluqlar mərtəbəsində 2 yazılıb.
-
Təkliklər mərtəbəsində isə 0 var.
-
Bunu sarı rənglə işarə edəcəm.
-
Bu 0-dır.
-
Yəni, o, komandaya 20 xal qazandırıb.
-
Bu kök-yarpaq cədvəli vasitəsilə,
-
hər oyunçunun komandaya nə qədər xal
qazandırdığını
-
öyrəndik.
-
Bunun əlverişli cəhəti odur ki,
neçə oyunçunun
-
qazandırdığı xalın 0 - 9 aralığında
-
olduğunu bilirik.
-
Neçə oyunçunun xalı 10 - 19 aralığındadır və
-
neçə oyunçu 20 və ya daha çox xal qazandırıb.
-
Buradakı paylamanı görürsünüz.
-
İndi isə məsələnin şərtində
-
soruşulan sualı cavablandıraq.
-
Komanda neçə xal qazanıb?
-
Bunu tapmaq üçün buradakı
-
qiymətləri toplamalıyıq.
-
Gəlin ən böyük qiymətdən başlayaq:
20,
-
üstəgəl 18 + 13 + 11 + 11 + 9 + 7,
-
üstəgəl 7 + 4 + 2.
-
Düzgün yazdım?
-
İki ədəd 11, bir ədəd 9, iki ədəd 7, bir ədəd 4,
bir ədəd 2,
-
daha sonra isə bu qiymətlər var.
-
Gəlin bunların cəmini tapaq.
-
0 + 8 = 8, üstəgəl 3 = 11, üstəgəl 1 = 12,
üstəgəl 1 = 13,
-
üstəgəl 9 = 22, üstəgəl 7 = 27,
34, 38, 40.
-
Cavabda 40 alınır.
-
Gəlin bir daha hesablayaq.
-
8, 11, 12, 13, 22, 29, 36, 40 və 42.
-
Deyəsən səhvə yol vermişəm.
-
Gəlin bir də baxaq.
-
Ən çətin hissə budur.
-
Gəlin bir-bir yenə hesablayaq.
-
Bunların cəmini tapaq.
-
0, 8 üstəgəl 3, 11, 12, 13, 22, 29, 36, 40, 42.
-
Yaxşı ki, cavabı yoxladıq.
-
Birincidə səhvə yol vermişdim.
-
4 + 2 = 6, 7, 8, 9, 10.
-
102 xal.
-
Komanda ümumilikdə 102 xal qazanıb.
Khan Academy
