ÖZEL VERGİ HUKUKU I - Ünite 7 Konu Anlatımı 1

Kurum kazancı gelir vergisinin konusunu oluşturan

yedi gelir unsurunun bir ya da bir kaçından oluşur.

Aynı zamanda kurumlar vergisi matrahının

tespiti esas olarak gelir vergisindeki

ticari kazanca ilişkin düzenlemelere göre yapılır.

Vergiye tabi kurum kazancı,

hesap dönemi içerisindeki faaliyetlerin sonucu

ortaya çıkan bilançolara göre belirlenir.

Söz konusu belirlemeden sonra

kurumlar vergisi beyannamesi üzerinde ekleme

ve indirimler yapılır ve matraha ulaşılır.

Kurumların kazançlarını belirlerken

Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanunu’nda

kazanç tespitinde kabul edilmeyen indirimler,

indirilebilecek giderler ve zararların mahsubuna ilişkin

yer alan düzenlemelerin dikkate alınması gerekir.:

Gelir vergisinin konusunu oluşturan

gelir unsurları aynı zaman da kurum kazancını da oluşturur.

Kurumlar vergisi mükellefleri birinci sınıf tüccar olarak

kabul edildikleri için vergiye tabi

kazançlarını bilanço esasına göre belirlerler.

Vergi matrahının tespitinde öncelikle öz sermayelerin

karşılaştırılması ile o yılın ticari karı belirlenir.

Daha sonra hesap dönemi içinde düşülen

ancak kanunların düşülmesine izin vermediği giderler eklenir.

Düşülebilen ama dönem içerinde düşülemeyen giderlerin

eklenmesinden sonra başka kurumlara

iştirak etmekten elde edilen kazançlar düşülür.

Daha sonra varsa geçmiş yıl zararları düşüldükten sonra

kurumlar vergisinden istisna tutulan

diğer kazançlar düşülerek üzerinden

kurumlar vergisinin hesaplanacağı matrah bulunur.

Vergiye tabi kurum kazancının tespitinde

kabul edilmeyen indirimler şöyle sınıflandırılabilir:

•Transfer fiyatlaması yoluyla yapılan örtülü kazanç dağıtımları

•Örtülü sermaye üzerinden ödenen faizler ve

•Diğer indirimler

Kurumların ortaklarına kar dağıtabilmeleri

öncelikli olarak kazançları üzerinden kurumlar vergisi ödemeleri

ve kar dağıtımı sırasındaki vergi kesintisi gibi

diğer yasal yükümlülükleri de

yerine getirmelerinden sonra olabilmektedir.

Kurumlar söz konusu yükümlülükleri yerine getirmeden

ortaklarına ya da ilişikli kişilere kar dağıtmak için

emsallerinden farklı bir bedel üzerinden;

•Mal ve hizmet alım satımında

•Kiralama işlemlerinde

•Ödünç para alma ve verme işlemlerinde

•Aylık, ikramiye veya ücret gibi ödeme işlemlerinde bulunurlar.

Dikkat edilmesi gereken nokta ilişkili kişilerle,

ilişkili olmayan kişilerle yapılan işlem bedellerinden

işlem yapılmasının yasak olmadığıdır.

Örneğin; kurumlar vergisi mükellefi

bir şirket başkasından 2.000 liraya kiralayabileceği

işyerini ortağından 5.000 liraya kiralarsa,

ortağına 3.000 TL transfer fiyatlaması yoluyla kar dağıtmış olur.

Yine şirket ortaklarından birisinin oğlu

şirketin genel müdürü sıfatıyla ücretli olarak çalışıyor

ve aynı büyüklükteki şirketler genel müdürlerine

aylık 20.000 lira ücret öderken bu şirket

ortağın oğluna 30.000 lira ödüyorsa

aradaki 10.000 lira transfer fiyatlaması yoluyla

örtülü olarak dağıtılmış kazanç sayılır.

Sonuç olarak transfer fiyatlaması yolu ile

dağıtılan kazançlar gider olarak kurum kazancında indirilemez.

Hesap dönemi sonu itibariyle de

dağıtılmış kar payı veya dar mükellefler için

ana merkeze aktarılan tutar kabul edilerek

gerekli vergilendirmeler yapılır.

Kurum ortakları ya da ilişkili oldukları

kişilerin kuruma verdikleri borç miktarı

hesap dönemi içerisinde dönem başı

öz sermayenin üç katını aşarsa,

aşan kısım örtülü sermaye olarak kabul edilir.

Burada kurumun amacı, kuruma sermaye olarak

konulması gereken paranın borç verilmiş gibi

gösterilerek faiz ödenmesi ve ödenen faizlerin de

gider yazılarak kurum kazancının azaltılmasıdır.

Örneğin; kurumun 01. Haziran 2017 tarihinde

ortaklarından aldığı borç tutarı

5 milyon lira ve kurumun dönem başı öz sermayesi

1 milyon lira ise,

öz sermayenin üç katı olan 3 milyon lirayı aşan

2 milyon lira için ödenen faizlerin gider yazılmasına izin verilmez.

Kurum Kazancından indirilemeyen

diğer indirimlerden bazıları ise şöyle sıralanabilir:

•Öz sermaye üzerinden hesaplanan veya ödenen faizler

•İşletmeye kiralama yoluyla alınan veya

işletmede kayıtlı olan lüks sınıfına giren

motorlu deniz taşıtları ile hava ulaşım araçlarının

işletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili olmayan giderleri

•Yedek akçeler

•Kurumun kendisinin, yöneticilerinin ve çalışanlarının

suçlarından doğan maddi ve manevi tazminatlar

Gelir vergisinde olduğu gibi kurumlar vergisi,

her türlü para cezaları, vergi cezaları,

gecikme zam ve faizleri de indirilemez

Ayrıca,

•Menkul kıymetlerin itibari değerinin altında

ihracından doğan zararlar

•Basın yolu ile işlenen fiillerden veya

radyo televizyon yayınlarından doğacak maddi

ve manevi zararlardan dolayı ödenen tazminat giderleri ve

•Belli koşullarda tütün ve tütün mamulleri ile

alkolü içeceklere ilişkin reklam giderleri de

vergiye tabi kurum kazancının tespitinde gider olarak indirilemez.

Kurumlar da gelir vergisi mükellefleri gibi

safi kazançları üzerinden vergilendirildikleri için

faaliyetleri sırasında yaptıkları kanunlarla

belirlenmiş giderleri kazançlarından indirebilirler.

Giderlerin indirilebilmesinin ön koşulu ise

belgeye dayanıyor olmalarıdır.

Öncelikli olarak kurum kazancı ticari kazanç

hükümlerine göre tespit edildiğinden

Gelir Vergisi Kanunun da yazılı ticari kazançla ilgili giderler düşülebilir.

Bunlar:

•Genel giderler

•Çalışanlarla ilgili sosyal giderler

•Seyahat ve konaklama harcamaları

•Bazı vergiler

•Taşıtların giderleri

•Kanuna, sözleşmeye ve mahkeme karanına göre

işle ilgili olarak ödenen tazminatlar gibi giderlerdir.

Ayrıca, kurumlara özgü Kurumlar Vergisi Kanunu’nda

düzenlenen da şu maddeler de gider olarak indirilebilir:

•Hisse senedi ve tahvil ihraç giderleri

•İlk kuruluş ve örgütlenme giderleri

•Genel kurul toplantıları için yapılan giderler

•Birleşme, fesih ve tasfiye giderleri

•Katılım bankalarınca katılma belgesi karşılığı ödenen kar payları ve

•Sigorta şirketlerince ödenen teknik karşılıklar

Kurumlar vergisi mükellefleri,

sponsorluk harcamalarından amatör spor dalları

için yaptıklarının tamamını,

profesyonel spor dalları için ise yarısını indirebilirler.

Bazı kamu kurumlarına, vakıf ve derneklere ve

üniversitelere makbuz karşılığında yaptıkları bağış

ve yardımların kural olarak beyan ettikleri

gelirin yüzde 5’i kadarını, ancak yardım

veya bağış eğitim, sağlık, öğrenci yurdu için

yapılmışsa tamamını indirebilirler.

Kurumlar kazanç elde ettikleri yıllarda

devlete vergi vererek destek olurlarken,

zarar ettikleri zaman da devletin onlara destek olması gerekir.

Bu amaçla kurumun faaliyetleri zararla sonuçlanmışsa

kurum bu zarar tutarını gelecek

5 hesap dönemindeki kazançlarından düşebilir.

Zarar yurt için ya da yurt dışı faaliyetlerden doğmuş olabilir.

Zararların indirilebilmesi bazı koşullar bağlanmıştır.

Zararların indirilebilmesi için son beş yıla

ilişkin kurumlar vergisi beyannamesinin süresinde

verilmesi ve kurumlar vergisi beyannamesinde

her yıla ilişkin tutarların ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.

Yurt dışı faaliyetlerden elde edilen zararların

düşülmesi söz konusu ise zararların ilgili ülke

mevzuatına göre yetki belgesi almış kişilerce

ya da bu kişiler yoksa Türk elçilik ve konsolosluklarınca

rapora bağlanmış olması gerekir.

Ayrıca kurumlar, devir aldıkları kurum zararlarını da

beş yıldan fazla nakletmemek ve devralınan

kurumun faaliyetine devir ve bölünmenin meydana

geldiği hesap döneminden itibaren en az beş yıl süre ile

devam etmesi; zarar tutarının,

devralınan kurumun, devir tarihi itibariyle

öz sermaye tutarını geçmemesi koşullarıyla düşebilme hakkına sahiptirler.:

Kurum kazançları gelir vergisinin konusunu

oluşturan yedi gelir unsurundan oluşur.

Kurumlar birinci sınıf tüccar sayıldıkları için vergiye tabi

kazançlarını esas olarak bilanço esasına göre tespit ederler.

Önce öz sermayelerin karşılaştırılması yolu ile

ticari faaliyet karı bulunur.

Daha sonra indirilemeyecek giderler bu kara eklenir.

İndirilme hakkı olan ama indirilmeyenler ise çıkartılır.

İndirim ve istisnaların düşülmesinden sonra

kurumlar vergisi hesaplanacağı kurumlar vergisi matrahına ulaşılır.

Kurum kazancı belirlenirken transfer fiyatlaması yoluyla

örtülü kazanç dağıtımı ve örtülü sermaye kullanımı

ve diğer bazı konularda gider kısıtlamaları söz konusudur.

İndirilmesine izin verilen giderler,

Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanunu ile belirlenmiştir.

Ayrıca kurumlar, geçmiş yıl faaliyetlerinden doğan yurt içi

ve yurt dışı zaralar ile devir aldıkları kurumlara

ilişkin zararları belli koşulları yerine getirerek

ileriki beş yılda elde ettikleri kazançlardan indirebilirler.:

Konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgi

“Özel Vergi Hukuku I” kitabının 7. Ünitesinde yer almaktadır