-
Bu videoda Orta əsrlərdə
-
Avropada baş verən üsyanlar haqda danışacağıq.
-
Təqribən 14 və 16-cı əsrlərdən
-
danışacağıq.
-
Bu dövrlər bəzən
-
Kəndli üsyanları kimi də
-
tanınır, bu barədə isə
-
sonra danışacağıq.
-
İndi isə insanların əksəriyyətini özündə toplayan
-
məşhur üsyanlar haqda danışaq.
-
Bu üsyanlar haqda danışdıqda
-
2 əsas sual
-
meydana çıxır.
-
Birincisi niyə insanlar hökümət əleyhinə
-
üsyan edirdilər?
-
Xüsusilə də 1320-ci illərdən sonra
-
bu vaxta kimi olmayan üsyanlar
-
baş verməyə başlamışdı.
-
Bəs nə üçün baş verirdi?
-
Niyə insanlar üsyan edirdi?
-
İkincisi, bu üsyanlar
-
uğurlu oldurmu?
-
Əgər oldusa, hansı səviyyədə
-
nəticələri oldu?
-
Xüsusi bir nümunə ilə başlamaq istəyirəm,
-
bu nümunə İngiltərədəki kəndli üsyanındandır.
-
Bu üsyan 1381-ci ildə baş vermişdi.
-
Burada bir şəkil var,
-
Cean Frossartın yazılarındadır,
-
onun əsərləri həmin dövrdə baş vermiş
-
hadisləri özündə cəmləyirdi.
-
Bu, müasir bir mənbədir.
-
Şəkil sonralara aiddir.
-
Şəkil sonradan
-
yazılarına əlavə etsə də,
-
bizə həmin dövrlə bağlı
-
məlumat verməyə kömək
-
edir.
-
Üsyanlara gəldikdə isə
-
bu sitatı oxumaq istəyirəm,
-
bu yazı da
-
Cean Frossarta aiddir,
-
bu isə Con Bola aiddir.
-
Con Bol ingilis keşiş idi,
-
1381-ci ildə
-
baş vermiş üsyanın əsas
-
səbəbkarlarından biri kimi də
-
qəbul edilir.
-
O deyirdi ki,
-
"Ey insanlar, İngiltərə vəziyyət pisdir,"
-
bu İngiltərədə qədimdə deyilən bir
-
ifadədir.
-
Sonra davam edir və deyir,
-
"Hər şey ortaq olana qədər,
-
kölə və zadəganlar olmayana kimi belə davam edəcək,
-
lakin lordlar bizdən daha üstün olmasa,
-
biz də birləşə bilərik."
-
O demək istəyir ki,
-
İngiltərənin cəmiyyətində
-
siyasi və iqtisadi gücləri olan
-
alicənab təbəqə kimi qeyd edilən
-
zadəganlar
-
var.
-
Digər tərəfdən də bu insanları dəstəkləyən
-
və onlar üçün işləyən şəxslər var.
-
O deyir ki, əgər onlar
-
bərabər olmasa, İngiltərədə vəziyyət elə
pis olaraq da qalacaq.
-
Bu da həmin dövrdə Avropa ölkələri üçün
-
böyük mesaj oldu.
-
O davam edərək bu sualı verir,
-
Niyə insanlar buna layiq görülür?
-
Niyə biz kiminsə əmrini yerinə yetirməliyik?
-
Axı biz
-
bir atadan, anadan, Adəm və Həvvadan
-
gəlirik, onlar necə bizdən
-
daha üstün olduqlarını
-
deyə bilər ki?
-
O, Əhdi-ətiqə istinad edərək,
-
hər kəsin
-
eyni insanların cütlüyündən əmələ gəldiyini
-
demək istəyir.
-
Buna görə də biz həqiqətən də bərabərik,
-
nəyə görə alicənablıq gücə və zənginliyə
-
sahibdir?
-
Həmçinin qeyd etməliyəm ki,
-
sosial təbəqələşmə İngiltərədə üsyanların
-
baş verməsi üçün təkcə səbəb deyildi.
-
Burada bir neçə səbəb var ki,
-
bunlar haqda sonra danışacağıq.
-
Orta əsrlərdə Avropada
-
3 əsas sosial
-
təbəqə
-
vardı.
-
Ruhanilər, həmçinin keşişlər də adlanırdı,
-
əsasən, kilsədə olan
-
dini şəxslərdir.
-
Daha sonra zadəganlar gəlirdi,
-
bu şəxslər isə cəngavələr idi, onlar
-
krallığın ərazisini qoruyur və
-
krala xidmət edirdilər.
-
Qalan təbəqə isə işləyən
-
əhalidən ibarət idi.
-
Bu aşağı səviyyəli bir sosial təbəqə idi.
-
Təqribən əhalinin 90 faizindən çoxu
-
kənd təsərrüfatına meyil etmişdi.
-
Bu isə çox böyük bir rəqəmdir,
-
beləcə onlar kəndli adlanırdı.
-
Beləliklə, dua edənlər,
-
döyüşənlər və işləyənlər olmaqla
-
3 təbəqə vardı.
-
Düzgün bir şəkildə fəaliyyət göstərmək üçün
-
bu təbəqələr çox vacib idi.
-
İndi isə
-
insanların necə
-
bu vəziyyətdən, yəni təbəqləşmədən
-
qurtularaq, barabərlik təşkil etmək üçün
-
İngiltərədə 1381-ci ildə olduğu kimi
-
hakimiyyətə qarşı
-
vuruşaraq öz haqlarını
-
tələb etdiyinə baxaq.
-
14-cü əsrdə
-
bu üsyanların baş vermə səbəblərini
-
araşdırmaq və anlamaq üçün 3 əsas
-
yol var.
-
Bunlardan birincisi demoqrafiya və ya
-
əhalinin öyrənilməsidir.
-
Burada baş vermiş 2 hadisə
-
Avropadakı əhaliyə əsaslı şəkildə təsir edir.
-
Bunlardan birincisi Böyük Aclıqdır,
-
1315 və 1317-ci illərdə baş vermişdir,
-
bunun səbəbi isə həmin dövrdə
-
pis hava şəraiti ilə bağlı
məhsuldarlığın azalması idi.
-
Digər əhəmiyyətli hadisələrdən biri
-
Avropa əhalisinin vəbaya tutulması idi,
-
bu hadisə isə Qara Ölüm kimi adlanır,
-
1347 və 1349-cu illərdə baş vermişdi.
-
Bu Avropa əhalisinin üçdə birini və ya yarısını
-
məhv etdi.
-
Burada isə işçilərin işə götürülməsi üçün olan
-
ehtiyacın artmasını görə bilərik.
-
İngiltərədə
-
1349 və 1351-ci ildə
-
işçilərin maaşının əvvəlki miqdarda
-
saxlanması üçün bir neçə qanun da qəbul olunmuşdu.
-
Burada əslində indi
-
daha az işçi var idi və
-
bu da onların dəyərini artırmış olur.
-
Həmçinin İngiltərə və Fransa arasındakı
-
Yüzillik müharibə də bu səbəblərdən idi.
-
1337-ci ildə başladı və
-
100 ildən çox davam etdi,
-
lakin belə adlandırılır.
-
Bu isə müəyyən xərclərə səbəb oldu.
-
Bu həmçinin hökümətədə pis təsir edirdi,
-
belə ki, döyüşmək üçün və ordunu saxlamaq üçün
-
pul lazım idi, buna görə də iqtisadi problemlər
-
vardı, bu səbəbdən hökümət
-
əhali üçün olan verginin də
-
miqdarını artırmışdı.
-
Bu da bu üsyanların
-
baş verməsinə olan səbəblərdən
-
biri idi, Con Bolun sitatında da bunu gördük,
-
lakin burada həmçinin dini və mədəni
-
məsələlər də vardı.
-
Beləcə
-
Fransiskanlar və Dominikanlar
-
yoxsul həyatları və yaşayışları ilə bağlı
-
təbliğatlar aparır.
-
Burada zadəganlar
-
gözəl həyat yaşayırdı, lakin
-
bu cür davranışlar
-
həmin vaxtlarda dinə zidd idi.
-
Buna görə də əvvəldə qeyd etmişdim ki,
-
kəndli üsyanı bu hadisələr üçün
-
ümumi bir addırmı yoxsa yox.
-
1358-ci ildə Jakeriya üsyanı baş verdi,
-
Fransanın şimalında baş vermişdi və
-
Yüzillik müharibə bu üsyana böyük
-
təkan vermişdi.
-
Bu ad
-
kəndlilərin
-
onu adlandırdığı
-
sadəlövh Jak
-
adından
-
götürülmüşdü.
-
Beləcə, zadəganlar, elit təbəqənin
-
üzvləri bu təbəqədən olmayanları
-
üsyanı təşkil edənləri, sadə əhali kimi
-
alçaldıcı şəkildə
-
adlandırırdılar.
-
Kəndli əslində
-
təsərrüfat işçiləri demək idi.
-
Bu üsyanlar
-
təsərrüfat işçilərindən daha çoxunu əhatə edirdi.
-
Zadəganlar bu üsyanı cəmiyyətdə öz yerini
-
tanımıyan insanların etdiyi
-
davranış kimi qəbul edirdilər.
-
Realda isə bu çox mürəkkəb bir məsələ idi.
-
Beləliklə, insanların niyə
-
üsyan etdiyi barəsində
-
məlumat əldə etdik.
-
Demoqrafik dəyişikliklər beləcə
-
iqtisadi dəyişikliklərə səbəb oldu,
-
həmçinin insanların cəmiyyətdə özlərini gördükləri
-
yerləri də dəyişmiş oldu.
-
Bu üsyanların uğurlu olub olmamasını bilmək üçün
-
məsələyə təkcə hərbi cəhətdən
baxmaq düzgün deyil,
-
çünki bu üsyanların çoxu
-
hərbi cəhətdən uğursuz olmuşdu.
-
Hökümətin bu üsyanları yatırmaq üçün
-
daha byük qüvvəsi və pulu vardı.
-
Bu üsyanların uğurlu
-
olub olmamasını bilmək üçün
-
sosial və siyasi strukturlardakı
-
dəyişikliklərə baxmaq lazımdır.
-
Hətta hərbi cəhətdən
uğurlu olmasalar belə.
-
Çox hallarda
-
bu tip dəyişikliklərin formalaşdığını görürük.
Khan Academy
