Dlaczego nie powinniśmy zawierzać życia społecznego rynkom

Michael Sandel twierdzi, że na przestrzeni ostatnich 30 lat Stany Zjednoczone przeszły od gospodarki rynkowej do społeczeństwa rynkowego; można powiedzieć, że Amerykanin doświadcza wspólnego życia społecznego w stopniu zależnym od zasobności portfela. (Trzy kluczowe przykłady: dostęp do edukacji, dostęp do sprawiedliwości, wpływ na politykę). W swoim wystąpieniu z udziałem publiczności Sandel prosi, żebyśmy uczciwie zastanowili się nad tym pytaniem: Czy obecna demokracja nie wystawia za dużo na sprzedaż?

Kwestia do wspólnego przemyślenia.

Jaka powinna być rola pieniądza

oraz rynków w społeczeństwie?

Dzisiaj prawie wszystko

można kupić za pieniądze.

Odsiadując wyrok

w Santa Barbara w Kalifornii

musisz wiedzieć,

że jeśli nie odpowiadają ci
tamtejsze warunki,

możesz opłacić podwyższony standard celi.

Poważnie. Ile to kosztuje?

Spróbujcie zgadnąć.

500 dolarów?

To więzienie a nie Ritz-Carlton!

82 dolary za noc.

82 dolary za noc.

W wesołym miasteczku

jeśli nie chcesz stać w długiej kolejce

po zwykłe bilety,

masz inne rozwiązanie.

W wielu parkach tematycznych
za dodatkową opłatą

wskakujesz na początek kolejki

dzięki biletom Ekspres albo VIP.

Tak jest nie tylko w parkach rozrywki.

W Waszyngtonie D.C.

tworzą się nieraz długie kolejki

przed ważnymi wystąpieniami w Kongresie.

Nie wszyscy lubią czekać w kolejkach,

czasem całą noc, czasem w deszczu.

Zatem dla nich i lobbystów,

którym zależy na posiedzeniach,

ale nie lubią czekać,

powstały usługi stania w kolejce,

wystarczy się zgłosić.

Płacisz określoną sumę,

firma wynajmuje bezdomnych lub bezrobotnych

do stania w kolejce tyle, ile trzeba.

Tuż przed posiedzeniem lobbysta

zajmuje miejsce na czele kolejki,

a na sali siądzie w pierwszym rzędzie.

Odpłatne stanie w kolejce.

Uciekanie się do mechanizmów rynkowych,

do myślenia i rozwiązań rynkowych
na większej arenie.

do myślenia i rozwiązań rynkowych
na większej arenie.

Weźmy sposób toczenia wojen.

Wiecie, że w Iraku i Afganistanie

było więcej żołnierzy kontraktowych

niż żołnierzy sił zbrojnych USA?

Nie było żadnej publicznej debaty

na temat zlecania wojny

prywatnym spółkom,

ale tak właśnie się stało.

Na przestrzeni ostatnich 30 lat

doświadczyliśmy cichej rewolucji.

Niemal nieświadomie odeszliśmy

od gospodarki rynkowej

do społeczeństwa rynkowego.

Gdzie tkwi różnica? Gospodarka rynkowa

to wartościowe i skuteczne narzędzie

efektywnej organizacji działań.

W społeczeństwie rynkowym

niemal wszystko jest na sprzedaż.

Sposób życia, w którym myślenie rynkowe

i wartości rynku zdominują

każdy aspekt życia.

Relacje międzyludzkie, życie rodzinne,
służbę zdrowia, edukację,

politykę, prawo, życie społeczne.

Czy to powód do zmartwienia,

że stajemy się społeczeństwem rynkowym?

Nawet dwa powody.

Jeden wiąże się z nierównością.

Im więcej można kupić za pieniądze,

tym bardziej liczy się bogactwo, lub jego brak.

Jeśli pieniądz decydowałby tylko

o dostępie do jachtów,
egzotycznych wakacji czy BMW,

nierówność nie miałaby większego znaczenia.

Ale kiedy pieniądz coraz bardziej rządzi

dostępem do rzeczy niezbędnych w życiu,

jak przyzwoita opieka zdrowotna,
najlepsze wykształcenie

głos i wpływ w polityce,

kiedy rządzi tym pieniądz,

nierówność ma ogromne znaczenie.

Marketyzacja wyostrza nierówności

Marketyzacja wyostrza nierówności

oraz ich obyczajowe i społeczne następstwa.

To pierwszy powód do zmartwień.

Drugi powód,

prócz problemów związanych z nierównością,

to fakt,

że niektóre dobra i praktyki społeczne,

w warunkach myślenia i wartości rynkowych,

mogą zmienić znaczenie

i wyprzeć postawy oraz normy

warte pielęgnowania.

Przywołam kontrowersyjny przykład

użycia mechanizmu rynkowego

w postaci motywacji finansowej.
Ciekawe, co o tym sądzicie.

Wiele szkół boryka się z wyzwaniem,

jak motywować dzieci,

zwłaszcza pokrzywdzone przez los,

do pilnej nauki i pracy, do przykładania się.

Niektórzy ekonomiści proponują
rozwiązania rynkowe,

dawać dzieciakom gotówkę za dobre stopnie,

świetne wyniki egzaminów

i czytanie książek.

Wypróbowali to,

przeprowadzając eksperymenty

w większych miastach Ameryki.

W Nowym Jorku, Chicago, Waszyngtonie D.C.

dzieci dostają 50 dolarów za piątkę,

35 dolarów za 4.

W Dallas w Teksasie w ramach tego programu

8-latki dostają 2 dolary za przeczytaną książkę.

Niektórzy są za,

niektórzy przeciw motywacji finansowej

do osiągania wyników.

Zobaczmy, co sądzą tu obecni.

Wyobraźcie sobie, że zarządzacie dużą szkołą,

a ktoś przychodzi z taką propozycją.

Powiedzmy, że to fundacja,
która zapewni fundusze.

Nie musicie uszczuplać własnego budżetu.

Ile osób byłoby za,

a ile przeciw podjęciu próby?

Podnieście ręce w górę.

Kto uważa, że warto chociaż spróbować

i zobaczyć, czy się uda. Ręka w górę.

Kto jest przeciw?

Większość na sali jest przeciw,

ale pokaźna mniejszość jest za.

Przedyskutujmy to.

Zacznijmy od tych, którzy są przeciw

i wykluczyliby eksperyment bez spróbowania.

Jaki jest powód?

Zapraszam do dyskusji.

Heike Moses: Witam. Jestem Heike.

Myślę, że to zabija motywację wewnętrzną.

Dzieciom przeszłaby ochota na czytanie,

gdyby zabrać zachętę,

brak zapłaty zmieniłby ich zachowanie.

Michael Sandel: Odbiera wewnętrzną motywację.

Czym jest lub powinna być
motywacja wewnętrzna?

HM: Motywacja wewnętrzna

powinna skłaniać do nauki.

MS: Do nauki.
HM: Do poznawania świata.

Co się stanie, jak nie dostaną zapłaty?

Przestaną czytać?

MS: Zobaczmy,

kto uważa, że warto spróbować.

Elizbeth Loftus: Jestem Elizabeth Loftus.

Powiedziałeś "warto spróbować",
więc dlaczego nie spróbować,

zrobić eksperyment i pomierzyć wyniki?

MS: Co pomierzyć?

Pomierzyć, ile .... ?

EL: Ile książek przeczytali,

a ile książek czytali potem,

gdy przestali dostawać za to pieniądze.

MS: Kiedy przestali dostawać pieniądze.

To co wtedy?

HM: Szczerze mówiąc,

to jest bardzo, bez obrazy, amerykańskie.

(Śmiech) (Brawa)

MS: Z tej dyskusji wynika pytanie.

MS: Z tej dyskusji wynika pytanie.

Czy motywacja finansowa zepsuje

lub wyprze motywację wyższą,

którą chcemy widzieć

jako rzeczywistą pasję do nauki i do czytania

dla nich samych?

Nie jesteśmy zgodni, co do skutków,

ale problem w tym,

że jeżeli mechanizm rynkowy

czy motywacja finansowa są złą nauką,

to co stanie się z tymi dziećmi później?

Wróćmy do eksperymentu.

Gotówka za dobre oceny
przyniosła mieszane rezultaty

i raczej nie poprawiła ocen.

Dwa dolary za książkę sprawiły,

że dzieciaki czytały więcej książek,

ale książki zrobiły się krótsze.

(Śmiech)

Pozostaje pytanie,

co z tych dzieci wyrośnie później?

Czy nauczą się, że czytanie to obowiązek,

ciężka praca konieczna, żeby dostać zapłatę?

Czy też, choć zaczęły czytać
pod fałszywym pozorem,

pokochają czytanie dla czytania?

Nawet krótka dyskusja ukazuje coś,

czego nie dostrzega wielu ekonomistów.

Ekonomiści często zakładają,

że rynki są bierne,

nie zostawiają śladu na dobrach,
którymi obracają,

a wymiana rynkowa nie zmienia znaczenia

ani wartości towarów,

którymi obraca.

Może to prawda,

gdy mowa o dobrach materialnych.

Czy kupię telewizor z płaskim ekranem

czy dostanę go w prezencie,

będzie to ten sam towar.

W obu przypadkach działa tak samo.

Ale to nie musi być prawdą,

gdy mowa o dobrach niematerialnych

i praktykach społecznych,
takich jak nauka i nauczanie,

czy udział w życiu społecznym.

W tych dziedzinach
włączenie mechanizmów rynkowych

i motywacji pieniężnej może podkopać

albo wyprzeć wartości i podejście nierynkowe,

o które warto się troszczyć.

Kiedy już widzimy,

że rynki i handel,

wychodząc poza domenę materialną,

mogą zmieniać charakter dóbr,

zmieniać znaczenie praktyk społecznych,

tak jak w przykładzie nauki i nauczania,

musimy zapytać, gdzie jest miejsce rynków,

a gdzie nie powinny mieć miejsca,

bo mogą podkopać

wartości i zachowania, na których nam zależy.

Zanim dojdzie do takiej dyskusji,

musimy zrobić coś, co idzie nam słabo.

Musimy podjąć publiczny dialog

na temat wartości i znaczenia

cennych praktyk społecznych,

dotyczących ludzkiego ciała, życia rodzinnego,

relacji osobistych, zdrowia,

nauki i nauczania oraz życia społecznego.

Wszystkie te kwestie są kontrowersyjne,

więc zwykle od nich uciekamy.

Przez ostatnie 30 lat,

kiedy myślenie i idee rynkowe

nabierały siły i prestiżu,

z debaty publicznej uszło powietrze,

z debaty publicznej uszło powietrze,

zniknął większy moralny sens.

Bojąc się konfliktu, unikamy pytań.

Kiedy zrozumiemy,

że rynek zmienia charakter dóbr,

będziemy musieli przedyskutować

poważniejsze kwestie,

dotyczące wartości różnych dóbr.

Kiedy wszystko ma cenę,

ma to destrukcyjny wpływ

na poczucie wspólnoty, na poczucie,

że wszyscy jedziemy na jednym wózku.

Przy rosnącej nierówności społecznej

marketyzacja wszystkich aspektów życia

powoduje sytuację, gdzie ludzie zamożni

i ludzie o skromnych środkach finansowych

prowadzą coraz bardziej oddzielne życie.

Mieszkamy, pracujemy,
robimy zakupy, bawimy się

w różnych miejscach.

Nasze dzieci chodzą do różnych szkół.

Nie jest to dobre dla demokracji,

ani nie jest to dobry sposób na życie,

nawet jeśli stać nas

na opłacenie miejsca na początku kolejki.

Oto dlaczego.

Demokracja nie wymaga doskonałej równości,

ale wymaga od obywateli

współudziału w życiu społecznym.

Ważne, żeby ludzie

z różnych warstw społecznych

i różnych środowisk

mieli ze sobą kontakt,

stykali się ze sobą

w normalnym toku codziennego życia,

ponieważ tak uczymy się negocjacji

i tolerowania odmienności.

Zaczynamy troszczyć się o wspólne dobro.

Dlatego kwestia rynków

nie jest głównie kwestią ekonomiczną.

To kwestia tego, jak chcemy razem żyć.

Czy chcemy społeczeństwa,
gdzie wszystko jest na sprzedaż,

czy może są dobra moralne i społeczne,

których rynki nie honorują,

a pieniądze nie mogą kupić?

Dziękuję bardzo.

(Brawa)