Een schelmentheorie van alles

Filosoof-comédienne Emily Levine praat (op hillarische wijze) over wetenschap, wiskunde, maatschappij en de wijze waarop alles verbonden is. Ze is een briljante schelm, die je vaststaande ideeën ondersteboven keert en verborgen waarheden aan het licht brengt. Schuif aan en laat haar je hersens kietelen.

Ik ga over mezelf praten,

wat ik zelden doe, want ik --

nou, ten eerste praat ik liever over dingen waar ik niets van afweet.

Ten tweede ben ik een herstellend narcist.

(Gelach)

Ik wist niet eens dat ik narcist was.

Ik dacht dat een narcist van zichzelf houdt.

Toen vertelde iemand me dat er een schaduwzijde is.

Dus het is in feite akeliger dan zelfadoratie;

het is onbeantwoorde zelfadoratie.

(Gelach)

Ik kan me geen terugval veroorloven.

Maar ik wil graag uitleggen

hoe ik mijn eigen specifieke type humor heb ontwikkeld,

want ik ben door zoveel verschillende fasen gegaan.

Ik begon met improvisatie,

in een bepaalde vorm die 'theaterspellen' heet.

Die had één regel

die ik altijd geweldig heb gevonden als maatschappelijke ethische norm.

Die regel was: je mocht de werkelijkheid van de ander niet ontkennen,

je kon er alleen op bouwen.

In onze maatschappij spreken we voortdurend

de realiteit van de anderen tegen.

Het draait allemaal om contradictie,

en ik denk dat ik daarom zo gevoelig ben voor contradictie.

Ik zie het overal.

Zoals opiniepeilingen. Het verbaast me altijd

dat in opiniepeilingen

het percentage Amerikanen dat het antwoord niet weet,

altijd 2 procent is.

75 Procent van Amerikanen

denkt dat Alaska deel uitmaakt van Canada.

Maar slechts 2% weet niet wat het effect zal zijn

van het debacle in Argentinië op het monetaire beleid van het IMF --

(Gelach)

...lijkt in tegenspraak.

Of deze advertentie in de New York Times:

"Je maatschappelijke positie toon je met een mooi horloge.

Je goede smaak toon je door het bij ons te kopen."

(Gelach)

Of deze, die ik vond in een tijdschrift genaamd California Lawyer,

in een artikel, ongetwijfeld bedoeld voor de juristen bij Enron.

"Overleven in de bak: handige tips."

(Gelach)

"Gebruik geen moeilijke woorden."

(Gelach)

"Leer de lingua franca."

(Gelach)

Jaah... "Lingua dit, Frankie."

(Gelach)

Ik vermoed dat het tegenstrijdig is

dat ik over wetenschap praat zonder enige wiskundekennis.

Ik was trouwens Dean Kamen zo dankbaar voor zijn uitleg

dat een van de redenen --

dat er culturele redenen zijn

waarom vrouwen en minderheden niet de wetenschap en techniek ingaan --

want bijvoorbeeld: de reden waarom wiskunde mij vreemd is,

was dat ik tegelijkertijd leerde rekenen en lezen.

Dus je bent 6 jaar, en je leest Sneeuwwitje en de zeven dwergen,

en het wordt je snel duidelijk

dat er twee soorten mannen zijn in de wereld:

dwergen en prinsen.

De kans dat je je prins vindt, is 7 tegen 1.

(Gelach)

Daarom rekenen kleine meisjes niet. Het is te deprimerend.

(Gelach)

Door te praten over wetenschap

haal ik me misschien ook, net als gisteravond,

de woede van enkele wetenschappers op mijn hals.

Die waren erg boos op me.

Ik gebruikte het woord postmodern alsof het oké was.

Daarom waren ze erg boos.

Eén van hen wilde, gelukkig, waarschijnlijk alleen

een serieuze discussie met me.

Maar ik doe niet aan serieuze discussies.

Ik keur ze af,

omdat discussies, uiteraard, draaien rond contradictie.

Ze worden gevormd door de waarden die ik in vraag stel.

Ik stel de waarden van Newtoniaanse wetenschap in vraag,

zoals rationaliteit. Je wordt geacht rationeel te zijn in een discussie.

Nou is rationaliteit gebaseerd op

waar Christie Hefner het vandaag over had,

die kloof tussen geest en lichaam, weet je?

Het hoofd is goed, het lichaam slecht.

Hoofd is ego, lichaam id.

Als we 'ik' zeggen, zoals Rene Descartes zei:

"Ik denk dus ik ben",

bedoelen we het hoofd.

En zoals David Lee Roth zong in "Just a Gigolo":

"I ain't got no body" (ik heb geen lichaam)

Zo krijg je rationaliteit.

Daarom is zoveel humor

het lichaam dat zich afzet tegen het hoofd.

Daarom heb je toilethumor en seksuele humor.

Daarom heb je de Raspyni Brothers

die Richard in zijn kruis meppen.

En we lachen dubbel, want

hij is het lichaam, maar het is ook --

Stem: Richard.

Emily Levine: Richard. Wat zei ik dan?

(Gelach)

Richard. Ja, maar het is ook het hoofd,

het hoofd van de conferentie.

Dat is de andere wijze waarop humor --

zoals Art Buchwald de draak steekt met staatshoofden.

Het levert niet zoveel geld op als lichaamshumor, denk ik --

(Gelach)

maar niettemin... wat ons jou doet koesteren en liefhebben.

Er is echter ook een contradictie in rationaliteit in dit land,

hoezeer we het hoofd ook aanbidden,

we zijn erg anti-intellectueel.

Dat weet ik omdat ik in de New York Times las

dat de Ayn Rand-stichting in een paginagrote advertentie

na 11 september

zei: "Het probleem is niet Irak of Iran;

het probleem waarmee dit land kampt

zijn de universiteitsprofessoren en hun gebroed".

(Gelach)

Dus ik herlas "De eeuwige bron" nog eens.

(Gelach)

Ik weet niet wie van jullie het gelezen heeft.

...en ik ben geen expert in sadomasochisme.

(Gelach)

Maar laat ik een paar willekeurige passages voorlezen van pagina 217.

"De daad van een meester

die op pijnlijke, minachtende wijze bezit van haar nam,

was het soort extase dat ze wilde.

Als ze samen in bed lagen, was het

zoals het moest zijn, zoals de aard van de daad gebood,

een daad van geweld.

Het was een daad van knarsende tanden en haat. Het was het ondraaglijke.

Niet een streling, maar een golf van pijn.

De kwelling als passionele daad."

Dus je kan je mijn verbazing voorstellen

toen ik in The New Yorker las

dat Alan Greenspan, Voorzitter van de Federal Reserve,

Ayn Rand als intellectuele mentor beschouwt.

(Gelach)

Alsof je ontdekt dat je kinderjuffrouw een meesteres is.

(Gelach)

Het was erg genoeg om J Edgar Hoover in een jurk te zien.

Nu moeten we ons Alan Greenspan voorstellen

in een zwart leren korset, met als kont-tatoeage:

"De zweep over inflatie".

(Gelach)

En Ayn Rand is uiteraard beroemd

om haar filosofie genaamd Objectivisme,

dat een andere waarde van Newtoniaanse fysica reflecteert,

namelijk objectiviteit.

Objectiviteit is min of meer geconstrueerd

op eenzelfde SM-manier.

Het is het subject dat het object onderwerpt.

Dat is hoe je je doet gelden.

Je maakt jezelf tot de actieve stem.

Het object is het passieve stem-loze.

Ik was zo geboeid door die Oxygen-reclame.

Ik weet niet of je dit weet, maar --

misschien dat het nu anders is, of dat het slechts een statement was --

maar in veel babyafdelingen van ziekenhuizen in het land,

tot recentelijk in ieder geval, volgens een boek van Jessica Benjamin,

staat er boven de jongenswiegjes:

"Ik ben een jongen!"

en boven de meisjeswiegjes:

"Het is een meisje!"

Dus de passiviteit werd cultureel

op de meisjes geprojecteerd.

En dit blijft maar doorgaan, zoals ik je vorig jaar vertelde.

Er is een peiling --

een onderzoek gedaan door het tijdschrift Time,

waarin mannen gevraagd werd: "Heeft u ooit seks gehad

met een vrouw die u werkelijk niet mocht?"

En, nou ja...

58% zei ja,

maar ik denk dat het vertekend is,

want tegen zoveel mannen hoef je maar te zeggen:

"Heeft u ooit seks gehad ... " "Ja!!"

Die wachten niet eens op de rest.

(Gelach)

En natuurlijk zei 2% niet te weten of ze ooit --

(Gelach)

Dat is de eerste teruggreep,

van mijn viervoudige poging.

(Gelach)

Dit subject/object-gebeuren

is iets waarin ik erg geïnteresseerd ben

want dit is, eerlijk gezegd, waarom ik in politieke correctheid geloof.

Echt. Ik denk dat het te ver kan gaan.

Ik denk dat de Ringling Brothers te ver gingen

in een advertentie in het New York Times Magazine.

"We hebben een levenslange emotionele en financiële

band met onze Aziatische Olifantpartners."

(Gelach)

Misschien te ver. Maar weet je --

Ik denk niet dat

een gekleurde persoon die over blanken grapt

hetzelfde is als een blanke die grapt over kleurlingen.

Of vrouwen die over mannen grappen hetzelfde als mannen die over vrouwen grappen.

Of arme mensen die over rijken grappen hetzelfde als rijken...

Grappen maken mag over hen die hebben, maar niet over hen die niet hebben.

Daarom zie je me geen grappen maken over

Kenneth Lay en zijn charmante vrouw.

(Gelach)

Wat is er grappig aan nog maar vier huizen bezitten?

(Gelach)

En ik leerde deze les pas echt

tijdens de seksschandalen van de Clinton-administratie,

of zoals ik ze noem: de goeie ouwe tijd.

(Gelach)

Toen mensen die ik kende, die zich als liberaal

en wat daarbij hoort, zagen,

grappen maakten over Jennifer Flowers en Paula Jones.

Ze staken de draak met ze, en noemden ze

'white trash' (blank uitschot)

Het lijkt, denk ik, een onschuldig vooroordeel

waarmee je niemand echt kwaad doet.

Totdat je de volgende advertentie leest in de L.A. Times.

"Te koop: "White trash compactor" (witte afvalpers)

(Gelach)

Dus deze hele subject/object-kwestie

is op deze manier relevant voor humor.

Ik las een boek van een vrouw genaamd Amy Richlin,

die voorzitter is van de afdeling klassieken aan USC.

Het boek is getiteld "De tuin van Priapus".

Zij zegt dat Romeinse humor

de constructie van de Romeinse maatschappij weerspiegelt.

Die Romeinse maatschappij was erg verticaal,

zoals de onze tot op zekere hoogte ook.

Zo was hun humor ook.

Een grap moest altijd een slachtoffer hebben.

Dus er was altijd de satiricus,

zoals Juvenal of Martial,

die het publiek vertegenwoordigde,

en hij stak de draak met een buitenstaander,

de persoon die niet die subject-status deelde.

In cabaret moet de

cabaretier uiteraard het publiek domineren.

Een hoop interrupties bouwen de spanning op

om er zeker van te zijn dat de cabaretier

de teugels strak in handen houdt

en de onderbreker onder de duim houdt.

Ik werd daar goed in toen ik cabaret deed.

Maar ik had er een hekel aan want

zij dicteerden de voorwaarden van de interactie

op dezelfde manier als waarop een serieuze discussie aangaan

tot op zekere hoogte de inhoud bepaalt

van waarover je het hebt.

Ik zocht naar een vorm

die dat niet had.

Dus ik wilde iets dat interactiever was.

Ik weet dat dat woord zo omlaaggehaald is

door gebruik ervan door internet-marketingmensen.

Ik mis de oude telemarketeers echt, dat kan ik je verzekeren.

(Gelach)

Ja echt, want daar had je tenminste nog een kans.

Ik hing meestal meteen weer op.

Maar toen las ik in "Dear Abby" dat dat onbeleefd was.

Dus de volgende keer dat er een belde

liet ik hem half uitpraten en zei toen:

"Jij klinkt sexy!..."

(Gelach)

Toen hing HIJ op!

(Gelach)

Maar de interactiviteit laat het publiek evenzeer

vormgeven wat jij doet, zoals jij

hun ervaring van de wereld vormt.

Dat is waarnaar ik op zoek ben.

En toen ik min of meer begon te analyseren

wat ik nou eigenlijk doe,

las ik: "Schelm maakt deze wereld", van Lewis Hyde.

Dat was alsof ik psychologisch geanalyseerd werd.

Hij legde het allemaal bloot.

Vervolgens, hier op deze conferentie

realiseerde ik me dat bijna iedereen hier

diezelfde kwaliteiten deelt

omdat een schelm

een verandering brengt.

Schelm brengt verandering.

En de kwaliteiten die ik ga beschrijven

zijn de kwaliteiten die het mogelijk maken

om verandering te bewerkstelligen.

Een ervan is grensoverschrijding.

Ik denk dat dit de wetenschappers op de kast joeg.

Maar ik hou ervan grenzen te overschrijden.

Ik praat graag over dingen waarvan ik niets weet.

(Telefoon gaat)

Ik hoop dat dat mijn agent is,

omdat jij me niets betaalt.

(Gelach)

Ik denk dat het goed is om te praten over dingen waarvan ik niets weet,

want ik heb een nieuw perspectief, weet je?

Ik zie wellicht de contradictie

die jij misschien niet ziet.

Zoals bijvoorbeeld een pantomimespeler ooit,

die nogal uit de hoogte opereerde.

Hij was nogal zelfvoldaan.

Hij zei dat ik meer respect moest tonen

omdat het 18 jaar duurde

om mime goed te leren.

Ik zei: "Daaraan zie je dat enkel stomme mensen eraan beginnen"

(Gelach)

Leren praten duurt slechts twee jaar.

(Gelach)

(Applaus)

En weet je mensen, dit is het probleem met

"objectiviteit"...

Als je omringd bent door mensen

met dezelfde woordenschat als jij,

of die dezelfde waarden delen als jij,

ga je denken dat dat de realiteit is.

Zoals economen; hun definitie van rationeel,

dat we allemaal uit economisch eigenbelang handelen...

Welnu, kijk naar Michael Hawley,

of naar Dean Kamen,

of kijk naar mijn grootmoeder.

Mijn oma handelde altijd in het belang van anderen,

of die dat nu wilden of niet.

(Gelach)

Op de Olympische Spelen van martelaarschap,

zou mijn oma met opzet verliezen.

(Gelach)

"Nee, de prijs is voor jou.

Jij bent jong. Ik ben oud. Wie zou het zien?

Waar ga ik heen? Ik ben toch al bijna dood".

(Gelach)

Dus dat is het -- die grensoverschrijding,

deze tussenstap die --

Fritz Lanting, is dat zijn naam?..

feitelijk zei dat hij een bemiddelaar was.

Dat is een kwaliteit van de schelm.

Een andere is: niet-oppositionele strategieën.

Dat is in plaats van contradictie.

Waar je de realiteit van de ander ontkent,

heb je een paradox,

waarbij je meer dan één realiteit tegelijk toestaat.

Ik denk dat er een andere filosofische constructie is.

Ik weet niet hoe die heet.

Maar mijn voorbeeld is een bord dat ik bij een juwelier zag.

Er stond: "Oren piercen terwijl je wacht".

(Gelach)

Daar tart het alternatief je voorstellingsvermogen.

(Gelach)

"O nee. Maar bedankt. Ik laat ze hier. Dank u wel.

Ik moet nog wat boodschappen doen. Ik kom ze later wel ophalen

rond 5 uur, als dat schikt.

Huh? Huh? Wat? Ik versta je niet".

(Gelach)

Een ander attribuut van de schelm

is geluk hebben.

Die voorvallen, waar Louis Kahn het over had,

zijn een andere eigenschap van de schelm.

De schelm heeft een geest die voorbereid is op het onverwachte.

Ik vertel de wetenschappers

dat de schelm het vermogen heeft om

zijn ideeën losjes te koesteren

zodat hij ruimte houdt voor nieuwe ideeën

of om de contradicties of de verborgen problemen te zien

met zijn ideeën.

Ik had hier geen grap bij.

Ik wilde enkel de wetenschappers op hun plek zetten.

(Gelach)

Maar ik zou graag verandering willen brengen

door connecties te maken.

Dat is wat ik doorgaans zie;

bijna nog meer dan contradicties.

Zoals die... hoe noem je die tenen van de gekko?

Je weet wel, de tenen van de gekko,

die krullen en ontkrullen als de vingers van Michael Moshen.

Ik ben dol op connecties.

Zoals ik lees dat één van de twee attributen

van materie in het Newtoniaanse universum --

er zijn twee eigenschappen van materie in het Newtoniaanse universum --

één is inbeslagname van ruimte. Materie neemt ruimte in beslag.

Ik vermoed dat hoe materialistischer des te meer ruimte je inneemt.

Dat verklaart het hele SUV-fenomeen.

(Gelach)

De andere is ondoordringbaarheid.

In het oude Rome was ondoordringbaarheid

het criterium van de mannelijkheid.

Mannelijkheid hing af van

dat je actief penetreerde.

Dan, in de economie, is er een actieve producent

en een passieve consument,

wat verklaart waarom bedrijven altijd

nieuwe markten moeten penetreren.

Ja, ik bedoel, we dwongen China om

hun markten te openen.

Voelde dat niet goed?

(Gelach)

En nu worden wij gepenetreerd.

De biotechnologiebedrijven dringen ons daadwerkelijk binnen

en planten hun kleine vlaggetjes in onze genen.

We worden gepenetreerd.

En ik vermoed door iemand die ons niet mag.

(Gelach)

Dat is de tweede van de vier.

Ja, natuurlijk had je die. Dank je wel.

Ik heb nog wat te gaan.

(Gelach)

Wat ik hoop te doen, wanneer ik die connecties maak,

is het denken van mensen kortsluiten.

Zorgen dat je niet je gebruikelijke

associaties volgt,

maar nieuwe paden te banen.

Letterlijk -- als mensen praten over de schok van herkenning,

dat is letterlijk her-kennen, nieuwe wegen volgen in je denken --

Ik had een grap voor hierbij... Vergeten.

Mijn excuses. Ik word als de vrouw

in die grap over --

ken je die mop van die vrouw die bij haar moeder in de auto zit?

De moeder is al wat ouder.

En de moeder gaat dwars door een rood stoplicht.

De dochter zegt niets, omdat ze niet

wil overkomen als: Je bent te oud om te rijden.

De moeder gaat door een tweede rood licht.

En de dochter zegt, zo tactvol mogelijk:

"Mam, zag je dat je net door twee rode stoplichten reed?"

Zegt de moeder: "Oh! Ben ik aan het rijden?"

(Gelach)

Dat is de schok van herkenning

over de schok van herkenning.

Dat completeert het viertal.

(Gelach)

Ik wil nog twee dingen zeggen.

Eén is: een andere eigenschap van de schelm

is dat de schelm

het midden moet houden.

Hij moet zijn evenwicht bewaren.

En het grootste obstakel voor mij,

in wat ik doe,

is het construeren van mijn optreden

zodat het voorbereid én onvoorbereid is.

De balans vinden tussen die dingen

is altijd moeilijk

want je kon wel eens teveel naar het onvoorbereide neigen.

Maar te voorbereid zijn laat geen ruimte

voor de ongelukken.

Ik dacht aan wat Moshe Safdie

gisteren zei over schoonheid,

want in zijn boek zegt Hyde dat

de schelm soms in schoonheid kan verzanden.

Maar om dat te doen, moet je

alle andere kwaliteiten verliezen

omdat zodra je in schoonheid zit,

je een voltooid ding hebt.

Je hebt iets dat ruimte

en tijd beslaat.

Het is een echt ding.

Het is altijd buitengewoon om schoonheid te zien.

Maar als je dat niet doet,

en je staat toe dat het ongelukje steeds weer gebeurt,

heb je kans op een golflengte te geraken.

Ik zie wat ik doe als een waarschijnlijkheidsgolf.

Als je in schoonheid gaat, stort de waarschijnlijkheidsgolf

ineen naar één mogelijkheid.

En ik wil alle golflengtes verkennen

in de hoop dat je op de golflengte zit van je publiek.

En de laatste eigenschap van de schelm:

hij heeft geen thuis.

Hij is altijd onderweg.

Ik wil tegen jou zeggen, Richard, tot slot,

dat je met TED een thuis geschapen hebt.

Dank je dat je me erin hebt uitgenodigd.

Dank jullie zeer.

(Applaus)