Wzrost nowej globalnej klasy super-bogatych

Technika rozwija się w błyskawicznym tempie, tak samo jak dysproporcja w dochodach, mówi pisarka Chrystia Freeland. W swojej płomiennej prelekcji przedstawia wzrost nowej klasy plutokratów (którzy dzięki ogromnemu bogactwu są bardzo wpływowi) i sugeruje, że globalizacja i nowe techniki tak naprawdę napędzają, zamiast zmniejszać, globalną różnicę w dochodach. Freeland prezentuje trzy problemy z plutokracją... i jedną iskierkę nadziei.

Najważniejszym ekonomicznym
faktem naszych czasów

jest to, że żyjemy w erze
rosnącej dysproporcji dochodów

między osobami na szczycie,

a resztą.

Widać to najwyraźniej w USA
i Zjednoczonym Królestwie,

ale to globalne zjawisko.

Tak samo dzieje się
w komunistycznych Chinach,

w niegdyś komunistycznej Rosji,

w Indiach i w mojej rodzimej Kanadzie.

Widzimy to w przytulnych
państwach socjaldemokratycznych

jak Szwecja, Finlandia i Niemcy.

Przytoczę kilka liczb,
żeby przybliżyć sytuację.

W latach 70. 1% najbogatszych

posiadał 10% dochodu narodowego

w Stanach Zjednoczonych.

Dzisiaj ich udział się podwoił

do ponad 20%.

Jeszcze bardziej uderza to,

co dzieje się na samym szczycie

podziału dochodów.

Obecnie 0,1% osób w USA

posiada ponad 8%

dochodu narodowego.

Zajęli miejsce najbogatszego
1% sprzed 30 lat.

Dla nabrania dystansu podam kolejne dane,

dotyczące obliczeń wykonanych w 2005 roku

przez Roberta Reicha,

ministra pracy administracji Clintona.

Reich zsumował majątki dwóch bogaczy,

Billa Gatesa i Warrena Buffetta

i odkrył, że suma ta jest równa majątkowi

40% najbiedniejszych obywateli USA,

120 milionów ludzi.

Tak się składa,

że Warren Buffett
jest nie tylko plutokratą,

ale także jednym z bardziej przenikliwych
obserwatorów tego zjawiska,

ma też swoją ulubioną liczbę.

Buffet lubi zwracać uwagę, że w 1992 roku

zsumowany majątek

400 najbogatszych osób z listy Forbesa,

czyli 400 najbogatszych Amerykanów,

wynosił 300 miliardów dolarów.

Tylko pomyślcie,

nie trzeba było nawet być miliarderem,

by znaleźć się na liście z 1992 roku.

Teraz ta liczba wzrosła

do 1,7 biliona

i pewnie nie muszę wam mówić,

że podobne zjawisko nie zachodzi

w klasie średniej,

której majątek nie wzrasta,
a nawet się pomniejsza.

Żyjemy w czasach globalnej plutokracji,

ale tego nie zauważamy.

Jednym z powodów

jest syndrom gotowanej żaby.

Wolne i stopniowe zmiany

trudno jest zauważyć,

nawet jeśli ich wpływ jest dramatyczny.

W końcu co się stało z biedną żabą.

Myślę, że dzieje się jeszcze coś innego.

Mówienie o dysproporcji w dochodach,

nawet jeśli nie jest się
na liście najbogatszych,

sprawia, że możemy czuć się niekomfortowo.

Wydaje się to
mniej pozytywne i optymistyczne,

gdy mówimy o dzieleniu tortu,

a nie o zwiększaniu porcji.

A jeśli znajdziecie się na liście Forbesa,

mówienie o nierównościach społecznych

i o pokrewnym temacie,
redystrybucji dochodu,

może być wręcz groźne.

Żyjemy w erze rosnących
nierówności w dochodach,

zwłaszcza na samej górze.

Co jest ich powodem
i co można z tym zrobić?

Istnieje szereg powodów politycznych.

Niższe podatki, deregulacja,
zwłaszcza usług finansowych,

prywatyzacja, słabsza ochrona
prawna związków zawodowych,

wszystko to przyczyniło się do tego,

że coraz większy dochód
trafia na samą górę.

Wiele czynników politycznych
można wrzucić do kategorii

"kapitalizmu kumoterskiego",

zmian politycznych korzystnych dla osób

o odpowiednich stosunkach,

ale nie przynoszących korzyści innym.

W praktyce likwidacja
kumoterskiego kapitalizmu

jest niezmiernie trudna.

Pomyślcie o wszystkich latach,
kiedy reformatorzy z różnych obozów

chcieli likwidować korupcję,
na przykład w Rosji,

albo jak trudno ponownie uregulować banki,

nawet po najgłębszym kryzysie finansowym

od czasów wielkiego kryzysu,

a nawet jak trudno zmusić
międzynarodowe przedsiębiorstwa,

w tym te, których mottem
może być "nie czyń zła",

do płacenia podatków na poziomie zbliżonym

do tych płaconych przez klasę średnią.

Choć likwidacja kumoterskiego kapitalizmu

jest naprawdę trudna,

na poziomie intelektualnym jest prosta.

Nikt nie popiera kapitalizmu kolesi.

To jedno z tych niewielu zagadnień,

które łączą lewicę i prawicę.

Krytyka kumoterskiego kapitalizmu

jest istotna dla Partii Herbacianej
jak i ruchu Okupuj Wall Street.

Nawet jeżeli kapitalizm kolesi,
przynajmniej intelektualnie,

jest łatwą częścią problemu,

trudność sprawiają czynniki ekonomiczne

rosnącej nierówności dochodów.

Same w sobie nie są tajemnicze.

Globalizacja i rewolucja techniczna,

dwie transformacje ekonomiczne,

które zmieniające nam życie

i gospodarkę globalną,

również napędzają wzrost super-bogatych.

Tylko pomyślcie.

Pierwszy raz w historii,

energiczny przedsiębiorca

z nowym, błyskotliwym pomysłem

albo z fantastycznym nowym produktem,

ma niemal natychmiastowy i łatwy dostęp

do globalnego rynku
złożonego z ponad miliarda ludzi.

Dzięki temu osoby sprytne

z dużą dozą szczęścia,

mogą się wzbogacić

bardzo szybko.

Najnowszy przykład

to David Karp.

26-letni założyciel serwisu Tumblr

ostatnio sprzedał firmę Yahoo

za 1,1 miliarda dolarów.

Pomyślcie o tym przez chwilę.

1,1 miliarda, 26 lat.

Łatwo zauważyć, jak rewolucja techniczna

i globalizacja tworzą efekt megagwiazdy

w widocznych sferach

jak sport i rozrywka.

Widzimy, jak świetny sportowiec

albo świetny artysta
może wykorzystać swoje umiejętności

na globalnym rynku jak nigdy dotąd.

Dzisiaj ten efekt gwiazdy

jest widoczny w całej gospodarce.

Mamy gwiazdorów techniki,

gwiazdorów-bankierów.

Mamy gwiazdorów-prawników i architektów.

Są gwiazdy wśród kucharzy i rolników.

Są nawet moi ulubieńcy,

gwiazdorzy-dentyści,

których najjaśniejszym przedstawicielem

jest Bernard Touati, Francuz
pielęgnujący uśmiechy kolegów gwiazdorów,

takich jak rosyjski oligarcha
Roman Abramowicz

lub amerykańska projektantka
europejskiego pochodzenia,

Diane von Furstenberg.

Choć łatwo zauważyć,

jak globalizacja i rewolucja techniczna

tworzą globalną plutokrację,

trudniej zrozumieć, co o tym sądzić.

To dlatego,

że w przeciwieństwie do kapitalizmu kolesi

globalizacja i rewolucja techniczna

przyniosły tak wiele dobrego.

Zacznijmy od techniki.

Kocham Internet,
uwielbiam swoje urządzenia mobilne.

Podoba mi się, że dzięki nim

każdy chętny może obejrzeć tę prelekcję,

a nie tylko widzowie na tej sali.

Jeszcze bardziej lubię globalizację.

Jest to transformacja,

która wyciągnęła setki milionów

najuboższych tego świata z biedy

do klasy średniej.

Mieszkańcom bogatych krajów

umożliwiła kupno wielu nowych produktów.

Jak myślicie, kto zmontował wasze iPhony?

Rzeczy codziennego użytku bardzo staniały.

Pomyślcie o zmywarce czy koszulkach.

Czego tu nie lubić?

Otóż jest kilka rzeczy.

Martwi mnie to, jak łatwo
merytokratyczna plutokracja

może stać się plutokracją kolesi.

Wyobraźcie sobie,
że jako świetny przedsiębiorca

z sukcesem sprzedaliście
pomysł albo produkt

milionom ludzi na świecie

co przyniosło wam majątek.

Pojawia się pokusa,

by użyć swojego zmysłu ekonomicznego

do manipulowania regułami
globalnej politycznej gospodarki

na swoją korzyść.

To nie jest wyłącznie
hipotetyczny przykład.

Pomyślcie o takich firmach jak
Amazon, Apple, Google, Starbucks.

Są wśród najbardziej podziwianych,

najbardziej kochanych
i innowacyjnych firm.

Tak się składa, że są równie biegłe

w eksploatowaniu międzynarodowego
systemu podatkowego,

by znacząco obniżyć należne podatki.

I czemu ograniczać się do używania

obecnego globalnego systemu
politycznego i gospodarczego

dla maksymalnych korzyści?

Kiedy ma się ogromną siłę gospodarczą,

którą można zauważyć
na szczycie podziału dochodów

i władzę polityczną,
która się z nią wiąże,

rodzi się pokusa,

żeby zmieniać zasady gry

dla własnej korzyści.

Znów, nie jest to jedynie hipoteza.

Robili to rosyjscy oligarchowie,

tworząc prywatyzacyjną wyprzedaż stulecia

bogactw naturalnych Rosji.

Tak można opisać to, co stało się

z deregulacją usług finansowych

w USA i Wielkiej Brytanii.

Po drugie martwi mnie

jak łatwo merytokratyczna plutokracja

może stać się arystokracją.

Można określać plutokratów

jako dziwaków alfa,

czyli ludzi doskonale świadomych

wagi zaawansowanych zdolności
analitycznych i ilościowych

w dzisiejszej gospodarce.

To dlatego poświęcają
niesłychanie wiele czasu i środków

na edukację swoich dzieci.

Klasa średnia też wydaje więcej w naukę,

ale w globalnym wyścigu po edukację,

który zaczyna się w żłobku,
a kończy na Harvardzie,

Stanfordzie czy MIT,

99% coraz bardziej przegrywa

z najbogatszym jednym procentem.

W wyniku tego powstaje coś,
co ekonomiści Alan Krueger

i Miles Corak nazywają
Krzywą Wielkiego Gatsby'ego.

Gdy powiększa się nierówność w dochodach,

społeczna mobilność maleje.

Plutokracja może być merytokracją,

ale coraz częściej trzeba
urodzić się na szczycie drabiny,

by móc wziąć udział w wyścigu.

Trzecia rzecz martwi mnie najbardziej:

stopień, do jakiego te same pozytywne siły

wspomagające wzrost globalnej plutokracji

sprawiają, że klasa średnia wymiera

w zindustrializowanych
gospodarkach Zachodu.

Zacznijmy od techniki.

Te same siły, które tworzą miliarderów,

eliminują wiele tradycyjnych
zawodów klasy średniej.

Kiedy ostatnio korzystaliście
z usług pracownika biura podróży?

W odróżnieniu od rewolucji przemysłowej,

tytani nowej gospodarki

nie tworzą wielu nowych miejsc pracy.

W szczytowej formie General Motors
zatrudniało setki tysięcy ludzi,

Facebook nie więcej niż 10 000.

To samo dotyczy globalizacji.

Choć wyciąga setki milionów ludzi

z biedy na rynkach wschodzących,

doprowadza też do odpływu
wielu miejsc pracy

z rozwiniętych zachodnich gospodarek.

Przerażający jest fakt,

że nie istnieje żadna reguła gospodarcza,

która automatycznie przekształca

wzrost gospodarczy

na wspólny dobrobyt.

Można to zaobserwować

w najbardziej przerażającej
statystyce ekonomicznej naszych czasów.

Od lat 90. wzrost wydajności

oddzielono od wzrostu płac i zatrudnienia.

To znaczy, że kraje się bogacą,

firmy są wydajniejsze,

ale nie powstają nowe miejsca pracy,

a także nie płacimy ludziom więcej.

To prowadzi do przerażającego wniosku,

że trzeba się martwić
o bezrobocie strukturalne.

Mnie martwi bardziej
inny koszmarny scenariusz.

Na wolnym rynku pracy

prawie każdy powinien móc znaleźć pracę.

Dystopia, która mnie martwi,

to świat, w którym kilkoro geniuszy

wymyśliło Google i tym podobne,

a cała reszta jest zatrudniona,
żeby ich masować.

Kiedy zaczyna mnie to przytłaczać,

samopoczucie poprawia mi myśl
o rewolucji przemysłowej.

Pomimo jej ponurych, szatańskich młynów,

wyszło całkiem nieźle, prawda?

W końcu wszyscy tu obecni

jesteśmy bogatsi, zdrowsi, wyżsi,

może z kilkoma wyjątkami,

żyjemy dłużej od naszych przodków
z początku XIX wieku.

Jednak musimy pamiętać,

że zanim nauczyliśmy się
dzielić owocami rewolucji przemysłowej

z innymi warstwami społecznymi,

przeszliśmy przez dwa kryzysy,

wielki kryzys z lat 30.,

długi kryzys z lat 70. XIX wieku,

dwie wojny światowe,
komunistyczne rewolucje

w Rosji i w Chinach

oraz erę olbrzymich społecznych

i politycznych wstrząsów na Zachodzie.

Również nieprzypadkowo
przeszliśmy przez erę

wybitnych społecznych
i politycznych wynalazków.

Stworzyliśmy nowoczesne
państwo opiekuńcze.

państwowy system oświaty.

publiczną służbę zdrowia,

publiczne świadczenia emerytalne.

Stworzyliśmy związki zawodowe.

Dziś żyjemy w erze

gospodarczej transformacji

porównywalnej w skali i zasięgu

jedynie do rewolucji przemysłowej.

Żeby ta nowa gospodarka

przyniosła korzyść wszystkim,
nie tylko plutokratom,

musimy rozpocząć erę

równie ambitnej społecznej
i politycznej zmiany.

Potrzebny nam kolejny Nowy Ład.

(Brawa)