Przepis jak stworzyć nowe komórki mózgowe

Czy my, dorośli, tworzymy nowe neurony? Neurobiolog Sandrine Thuret jest tego pewna, przedstawiając badania i praktyczne porady, jak można pomóc mózgowi w neurogenezie, a co za tym idzie polepszyć nasz nastrój, usprawnić pamięć i zapobiec demencji starczej.

Czy my, dorośli, potrafimy
tworzyć nowe komórki nerwowe?

Wokół tego pytania panuje zamieszanie,

bo dotyczy nowego pola badań.

Rozmawiałam z kolegą, Robertem,

który jest onkologiem,

i powiedział:

"To niejasne, Sandrine.

Niektórzy moi pacjenci wiedzą,
że zostali wyleczeni z raka,

ale nadal mają symptomy depresji".

Odpowiedziałam:

"Z mojego punktu widzenia, to ma sens.

Lek podawany pacjentom zapobiega
namnażaniu komórek rakowych,

ale blokuje powstawanie nowych neuronów".

Robert spojrzał na mnie jak na wariatkę
i powiedział:

"To dorośli pacjenci, Sandrine,

a dorośli nie wytwarzają nowych neuronów".

Odpowiedziałam, ku jego zdumieniu,
że jednak tak.

To zjawisko nazywa się neurogenezą.

[Neurogeneza]

Robert nie jest neurobiologiem,

a gdy studiował na Akademii Medycznej,
nie poznał tego, co teraz wiemy:

dorosły mózg tworzy nowe neurony.

Robert, który jest dobrym lekarzem,

postanowił przyjść do mojego laboratorium,

by lepiej pojąć ten temat.

Chciałam mu pokazać

jedną z niesamowitych części mózgu,

jeśli chodzi o neurogenezę.

czyli hipokampa.

To szara strukturu ulokowana
w środkowej części mózgu.

Od dawna wiadomo,

że odpowiada za naukę, pamięć,
nastrój i emocje.

Jednak niedawno odkryliśmy,

że to wyjątkowa struktura w mózgu
dorosłego człowieka,

gdzie powstają nowe neurony.

Kiedy przetniemy hipokampa,

i powiększymy,

widać to na niebiesko,

to zobaczymy nowy neuron
w mózgu dorosłej myszy.

Jeśli chodzi o ludzki mózg,

to mój kolega Jonas Frisén
z Instytut Karolinska,

obliczył, że tworzy on codziennie
700 neuronów

w hipokampie.

Wydaje się, że to niewiele

w porównianiu z naszym miliardem neuronów.

Do czasu, kiedy będziemy mieli 50 lat,

wymienimy w tej stukturze neurony,
z którymi się urodziliśmy,

na komórki nerwowe postałe póżniej.

Dlaczego nowe neurony są ważne
i jakie są ich funkcje?

Po pierwsze, wiemy, że są ważne w nauce
i procesie zapamiętywania.

W laboratorium udowodniliśmy,

że blokując zdolność dorosłego mózgu

do tworzenia neuronów w hipokampie,

hamuje się umiejętności
związane z pamięcią.

To nowe odkrycie dotyczy
reprezentacji przestrzeni,

czyli jak np. zaleźć drogę w mieście.

Ciągle się uczymy,

a neurony są nie tylko istotne
w procesie zapamiętywania,

ale i jakości pamięci.

Pomagają w czasowej lokalizacji wspomnień

i odróżnianiu podobnych wspomnień,

czyli tego, jak znajdujesz rower,

który parkujesz codziennie na stacji,
w tym samym rejonie,

ale w nieco innym miejscu.

Dla Roberta jeszcze bardziej interesujące

są badania nad neurogenezą i depresją.

W modelu depresji u zwierząt

zauważyliśmy mniejszy poziom neurogenezy.

Kiedy podajemy leki antydepresyjne,

wtedy powstaje więcej neuronów,

a symptomy depresji maleją,

co wskazuje na ścisły związek
między neurogenezą a depresją.

Ponadto, jeśli zahamujemy neurogenezę,

wtedy skuteczność leków antydepresyjnych
również zostaje zablokowana.

Do tego czasu Robert zrozumiał,

że jego pacjenci cierpieli na depresję,

pomimo tego, że zostali wyleczeni z raka,

bo leki antynowotworowe
hamują powstanie neuronów.

Potrzeba czasu, aby wytworzyć neurony,

które funkcjonują prawidłowo.

Wydaje się, że mamy wystarczający dowód,

aby uznać neurogenezę za kryterium wyboru,

chcąc poprawić pamięć czy nastrój,

a nawet zapobiec niemocy
związej ze starością,

czy powiązanej ze stresem.

Kolejne pytanie brzmi:

"Czy potrafimy kontrolować neurogenezę?".

Odpowiedź jest twierdząca.

Zrobimy krótki quiz.

Wymienię zbiór zachowań i czynności,

a wy powiecie, czy zwiększają neurogenezę,

czy ją zmniejszają.

Gotowi?

Zaczynamy.

Co myślicie o nauce?

Zwiększa?

Tak.

Nauka pobudza tworzenie neuronów.

Stres?

Zmniejsza tworzenie neuronów w hipokampie.

Brak snu?

Zmniejsza neurogenezę.

Seks?

O rety!

(Śmiech)

Macie rację. Zwiększa tworzenie neuronów.

Chodzi jednak o zachowanie równowagi.

Nie chcemy znaleźć się w sytuacji,

(Śmiech)

kiedy nadmiar seksu pozbawi nas snu.

(Śmiech)

Co ze starzeniem się?

Tempo neurogenezy maleje,
kiedy się starzejemy,

ale nadal występuje.

Na koniec, co z bieganiem?

Sami ocenicie.

To jedne z pierwszych badań,

prowadzone przez jednego z moich mentorów,
Rusty Gage'a z Instytutu Salka,

pokazujące wpływ środowiska

na postawanie neuronów.

To przekrój hipokampa myszy,

która nie miała koła do biegania w klatce.

Te czarne kropeczki to nowe neurony.

To przekrój hipokampa myszy,

która miała koło do biegania w klatce.

Widać większą ilość

czarnych kropeczek
reprezentujących neurony.

Aktywność ma wpływ na neurogenezę,
ale to nie wszystko.

To, co jemy, ma także znaczenie

na tworzenie neuronów w hipokampie.

Mamy przykłady diet,

składników odżywczych, które są skuteczne.

Opowiem o kilku z nich.

Ograniczenie spożycia kalorii od 20 do 30%
zwiększa neurogenezę.

Sporadyczny post,
niepodjadanie między posiłkami,

zwiększa neurogenezę.

Spożywanie flawonoidów,

które zawiera ciemna czekolada, borówki,

zwiększa neurogenzeę.

Kwasy tłuszczowe omega-3,

które zawierają tłuste ryby,
jak na przykład łosoś,

zwiększają tworzenie neuronów.

Dieta bogata w nasycone kwasy tłuszczowe

ma negatywny wpływ na neurogenezę.

Etanol, spożycie alkoholu,
zmniejszy neurogenezę.

Nie wszystko jest jednak stracone.

Resveratrol zawarty w czerwonym winie

chroni nowe neurony przed zniszczeniem.

Kiedy będziecie na uroczystej kolacji,

sięgnijcie po ten "neuroneutralny" napój.

(Śmiech)

Na koniec chcę wspomnieć o ostatnim,

dziwnym przykładzie.

Japończyków fascynuje struktura jedzenia

i udowodnili, że dieta "miksowana"
hamuje neurogenezę

w przeciwieństwie do jedzenia
wymagającego żucia albo chrupania.

Te dane,

na poziomie komórkowym,

powstały przy użyciu modeli zwierzęcych.

Ta dieta została podana ludziom

i u nich także wpływa na pamięć i nastrój,

i w ten sam sposób zmienia naurogenezę,

czyli ograniczenie kalorii
usprawnia pamięć,

a dieta bogata w tłuszcze
nasila objawy depresji

w przeciwieństwie do kwasów omega-3,
które zwiększają neurogenezę,

pomagając załagodzić symptomy depresji.

Wpływ diety

na zdrowie psychniczne, pamięć, nastrój

wiąże się pośrednio z powstawaniem
neuronów w hipokampie.

Liczy się nie tylko to, co jemy,

ale także struktura spożywanego jedzenia

i jego ilość.

Od neurobiologów badających neurogenezę,

zależy poznanie funkcji nowych neuronów,

kontrolowanie ich przetrwania i narodzin.

Musimy chronić neurogenezę
u pacjentów Roberta.

Jeśli chodzi o was,

to sami jesteście odpowiedzialni
za neurogenezę.

Dziękuję.

(Brawa)

Margaret Heffernan:
Fantastyczne badania, Sandrine.

Zmieniłaś moje życie.

Teraz jem więcej borówek.

Sandrine Thuret: Bardzo dobrze.

MH: Nurtuje mnie ta sprawa z bieganiem.

Czy muszę biegać?

Czy chodzi tylko o ćwiczenia aerobowe,

które dotleniają mózg?

Może to być jakiekolwiek
energetyczne ćwiczenie?

ST: Na chwilę obecną

nie możemy stwierdzić,
że to wyłącznie bieganie,

ale cokolwiek zwiększa prdukcję...

albo przepływ krwi do mózu

powinno być korzystne.

MH: Nie potrzebuję
koła do biegania w biurze?

ST: Nie potrzebujesz!

MH: Co za ulga! To wspaniale.

Dziękuję ci, Sandrine Thuret.

ST: Dziękuję, Margaret.

(Brawa)