Je kan nieuwe hersencellen aanmaken en zo doe je het

Kunnen we als volwassenen nieuwe neuronen aanmaken? Neurowetenschapper Sandrine Thuret zegt dat het kan. Ze presenteert onderzoek en praktisch advies over hoe we onze hersenen kunnen helpen bij neurogenese waardoor stemming en geheugen verbeteren, en tegelijkertijd veroudering wordt tegengegaan.

Kunnen wij, als volwassenen,
nieuwe zenuwcellen laten groeien?

Er bestaat nogal wat verwarring
over die vraag,

want dit is een vrij
nieuw onderzoeksgebied.

Ik sprak met een van mijn collega's,
Robert, een oncoloog,

en hij vertelde me:

"Sandrine, dat is eigenaardig.

Sommige van mijn patiënten
die genazen van kanker

ontwikkelen nog altijd
symptomen van depressie."

Ik antwoordde hem:

"Nou, vanuit mijn standpunt
is dat logisch.

Het geneesmiddel dat je
aan je patiënten geeft,

stopt vermenigvuldiging van kankercellen,

maar stopt ook de aanmaak
van nieuwe neuronen in hun hersenen."

Robert keek me aan
alsof ik gek was en zei:

"Maar Sandrine,
dit zijn volwassen patiënten -

volwassenen maken
geen nieuwe zenuwcellen aan."

Tot zijn verbazing, zei ik:
"Nou, dat doen ze wel."

Dat noemen we 'neurogenese'.

[Neurogenese]

Nu is Robert geen neurowetenschapper,

en aan de universiteit had hij
niet geleerd wat we nu weten -

dat volwassen hersenen
nieuwe zenuwcellen kunnen genereren.

Als goede dokter wilde Robert
mijn lab bezoeken

om het onderwerp
een beetje beter te begrijpen.

Ik nam hem mee voor een bezoekje

aan een van de meest opwindende delen
van de hersenen

als het gaat om neurogenese -

en dat is de hippocampus.

Een grijze structuur middenin de hersenen.

We weten al heel lang

dat hij belangrijk is voor het leren,
geheugen, stemming en emotie.

Maar onlangs hebben we geleerd

dat het ook een unieke structuur
van de volwassen hersenen is

waarin nieuwe neuronen
kunnen worden gegenereerd.

Als we de hippocampus
doorsnijden en inzoomen,

zien we hier in het blauw

een pasgeboren neuron
in volwassen muizenhersenen.

In menselijke hersenen -

schatte mijn collega Jonas Frisén
van het Karolinska Institute

produceren we per dag 700
nieuwe neuronen

in de hippocampus.

Je zou kunnen denken dat dit niet veel is,

vergeleken met onze miljarden neuronen.

Maar tegen de tijd dat we 50 worden,

hebben we alle neuronen waarmee we zijn
geboren in die structuur uitgewisseld

met volwassen-geboren neuronen.

Waarom zijn die nieuwe neuronen
belangrijk en wat zijn hun functies?

Ten eerste, weten we dat ze belangrijk
zijn voor leren en geheugen.

In het laboratorium hebben we aangetoond

dat als we het vermogen
van volwassen hersenen verhinderen

om nieuwe neuronen
in de hippocampus aan te maken,

dan blokkeren we
bepaalde geheugenvaardigheden.

Dit geldt vooral
voor ruimtelijke herkenning -

zoals hoe je je weg in de stad vindt.

We zijn nog veel aan het leren,

en neuronen zijn niet alleen
belangrijk voor geheugen,

maar ook voor de kwaliteit
van het geheugen.

Ze zijn nuttig geweest om tijd
toe te voegen aan ons geheugen

en ze helpen je om zeer vergelijkbare
herinneringen te onderscheiden, zoals:

hoe je fiets bij het station terugvinden

waar je hem elke dag
in hetzelfde gebied stalt,

maar telkens op een iets andere plaats.

Nog interessanter voor mijn collega Robert

was het onderzoek dat we deden
over neurogenese en depressie.

In een diermodel van depressie

zagen we we een lager
niveau van neurogenese.

Als we antidepressiva gaven,

steeg de productie
van pasgeboren neuronen,

en verminderden
de symptomen van depressie,

dus was er een duidelijk verband
tussen neurogenese en depressie.

Maar bovendien,
als je neurogenese hinderde,

nam de werkzaamheid
van het antidepressivum af.

Toen begreep Robert

dat zijn patiënten zeer waarschijnlijk
aan depressie leden,

zelfs na de genezing van hun kanker,

omdat het kankergeneesmiddel de vorming
van neuronen had tegengehouden.

Het vergde tijd om nieuwe neuronen
met normale functies te genereren.

We denken nu dat we genoeg bewijs hebben

om te zeggen dat we ons
op neurogenese moeten focussen

als we geheugen
of stemming willen verbeteren,

of zelfs de afname ervan door veroudering
of stress willen voorkomen.

De volgende vraag is:

kunnen we neurogenese controleren?

Het antwoord is ja.

We gaan een kleine quiz houden:

ik noem een reeks
gedragingen en activiteiten

en jullie vertellen me of je denkt

dat ze neurogenese zullen
doen toenemen of afnemen.

Zijn we er klaar voor?

Oké, vooruit dan maar.

Leren?

Verhogen?

Ja.

Leren zal de productie
van nieuwe neuronen verhogen.

Wat dacht je van stress?

Ja, stress verlaagt de productie van
nieuwe neuronen in de hippocampus.

Slaaptekort?

Inderdaad zal neurogenese afnemen.

Seks?

Wauw!

(Gelach)

Ja, het zal de productie
van nieuwe neuronen verhogen.

Het gaat echter om het juiste evenwicht.

We willen niet vervallen in een situatie -

(Gelach)

dat teveel seks leidt tot slaaptekort.

(Gelach)

Hoe zit het met ouder worden?

Neurogenese zal afnemen
als we ouder worden,

maar het stopt niet.

En dan tot slot,
hoe zit het met lopen?

Ik laat het aan jullie oordeel over.

Dit is een van de eerste studies

die werd uitgevoerd door
een van mijn mentoren,

Rusty Gage van het Salk Institute,

waaruit blijkt dat de omgeving
invloed kan hebben

op de productie van nieuwe neuronen.

Hier zie je een deel van
de hippocampus van een muis

zonder loopwiel in zijn kooi.

De kleine zwarte puntjes
zijn pas aangemaakte neuronen in spe.

En hier de hippocampus van een muis

met een loopwiel in zijn kooi.

Je ziet een enorme toename

van de zwarte stippen.

Activiteit beïnvloedt neurogenese,
maar dat is niet alles.

Wat je eet zal een effect hebben

op de productie van nieuwe neuronen
in de hippocampus.

Hier een aantal voedingsstoffen

met aangetoonde werkzaamheid.

Ik haal er een paar uit:

Caloriebeperking van 20 tot 30 procent
doet neurogenese toenemen.

Intermitterend vasten
- de tijd tussen de maaltijden opvoeren -

doet neurogenese toenemen.

Inname van flavonoïden,

uit donkere chocolade of bosbessen,

doet neurogenese toenemen.

Omega-3 vetzuren,

aanwezig in vette vis, zoals zalm,

verhoogt de productie van nieuwe neuronen.

Omgekeerd zal een dieet
rijk aan hoogverzadigde vetten

een negatieve invloed
op neurogenese hebben.

Ethanol - inname van alcohol –
doet neurogenese afnemen.

Maar alles is niet verloren:

van resveratrol, in rode wijn,

is aangetoond dat het de overleving
van nieuwe neuronen bevordert.

Dus kan je volgende keer op een etentje

beter gaan voor een
‘neurogenese-neutraal’ drankje.

(Gelach)

Tot slot, de laatste tip -

een rare.

Japanners zijn gefascineerd
door voedseltexturen:

ze hebben aangetoond dat zachte
voeding neurogenese schaadt,

in tegenstelling tot voedsel dat
kauwen vereist, knapperig voedsel dus.

Al deze gegevens,

waar we op cellulair niveau
moeten naar kijken,

werden verkregen van diermodellen.

Maar dit dieet werd ook gegeven
aan proefpersonen,

en we konden zien dat het dieet
geheugen en stemming

in dezelfde richting
als de neurogenese moduleert:

caloriebeperking zal
het geheugen verbeteren,

terwijl een vetrijk dieet
symptomen van depressie verergert.

In tegenstelling doen omega-3 vetzuren
de neurogenese toenemen

en de symptomen van depressie verminderen.

Dus we denken dat het effect van voeding

op geestelijke gezondheid,
op het geheugen en stemming,

afhangen van de productie van
nieuwe neuronen in de hippocampus.

Het is niet alleen wat je eet,

maar ook de textuur van het eten,

wanneer je het eet

en hoeveel je ervan eet.

Wij neurowetenschappers,
geïnteresseerd in neurogenese,

moeten de functie van deze nieuwe
neuronen beter begrijpen,

en hoe we hun overleving
en hun productie kunnen controleren.

We moeten ook een manier vinden

om de neurogenese van
Roberts patiënten te beschermen.

En wat jullie betreft -

jullie zijn verantwoordelijk
voor je eigen neurogenese.

Dankjewel.

(Applaus)

Margaret Heffernan:
Fantastisch onderzoek, Sandrine.

Je hebt mijn leven al veranderd -

ik eet nu veel bosbessen.

Sandrine Thuret: Zeer goed.

MH: Ik ben geïnteresseerd in het lopen.

Moet ik lopen?

Of gaat het alleen om aërobe oefening,

om zuurstof naar de hersenen te krijgen?

Kan het elke vorm
van krachtige oefening zijn?

ST: Op dit moment,

kunnen we niet echt zeggen
of het gewoon het lopen zelf is,

maar we denken dat alles
wat de productie verhoogt,

of bloed naar de hersenen brengt,

voordelig is.

MH: Ik hoef dus nog geen loopwiel
in mijn kantoor te installeren?

ST: Nee, niet doen!

MH: Oh, wat een opluchting!
Dat is geweldig.

Sandrine Thuret, dankjewel.

ST: Dank je, Margaret.

(Applaus)