İtirafçılar tarihe nasıl yön verir?

Yolsuzluk araştırmacısı ve belgesel film yapımcısı Kelly Richmond Pope, tarihteki bazı üst düzey itirafçıların topluma yön veren bilgileri nasıl paylaştığını ve onların bizim güven ve korumamıza neden ihtiyaçları olduğunu açıklayan ders çıkarılacak şeyleri paylaşıyor.

Kaçımız ihbar etmeyi düşündüğü

bir şey gördü ve
bunu yapmamaya karar verdi?

Kalkan elleri görmem gerekmiyor

ama bunun bu salondan birinin başına
daha önce geldiğine eminim.

Aslında bu soru bir grup
çalışana sorulduğunda

%46'sı bir şey gördüğünü
ama bunu ihbar etmemeye

karar verdiğini söyledi.

Yani elinizi kaldırmışsanız
veya yavaşça kaldırmışsanız

kötü hissetmeyin, yalnız değilsiniz.

"Bir şey görürsen söyle mesajı"

etrafımızı sarmış durumda.

Yolda araba sürerken bile bu gibi
reklam panolarını görürsünüz,

kendimizi ifşa etmeden suçu
ihbar etmeye bizi teşvik ederler.

Fakat hâlâ birçoğumuzun
hakikat namına ortaya çıkmaktan

rahatsız olduğunu hissediyorum.

Ben muhasebe profesörüyüm,
yolsuzlukları araştırıyorum.

Sınıfımda da öğrencilerimi
bir şey görürlerse bildiklerini

ortaya çıkarmaya teşvik ediyorum.

Diğer bir deyişle öğrencilerimi
itirafçı olmaya cesaretlendiriyorum.

Fakat, tamamen dürüst olmak gerekirse

öğrencilerime verdiğim bu mesajla
kesinlikle çelişiyorum.

Sebebi şu:

İtirafçılar saldırıya maruz kalıyor.

Manşet üstüne atılan manşetler
bunu gösteriyor.

Çoğu kimse itirafçı olmayı
tercih etmiyor,

kısasa kısastan korkuyor çünkü.

Rütbelerin düşürülmesinden
ölüm tehditlerine,

işini kaybetmekten

kalıcı işsizlik korkusuna kadar.

İtirafçı olmayı seçmek en zorlu savaş.

Sadakatleri sorgulanır.

Güdüleri, güvenilirlikleri de.

O halde gerçekten öğrencilerini
düşünen bir profesör olarak

onları itirafçı olmaları için
nasıl teşvik edebilirim,

üstelik dünyanın onlar hakkında
aslında ne düşündüğünü bilerek?

Bir gün, öğrencilerimle
yıllık itirafçılık ders planıma

hazırlanıyordum.

"Forbes" için "Wells Fargo ve
Y Kuşağı İtirafçılık. Onlara Ne Diyelim?"

başlıklı bir makale üzerinde

çalışıyordum.

Bu konu üzerinde çalıştıkça ve
durumu okudukça

sarsıldım.

İtirafçı olmayı deneyen çalışanların
kovulduğu gerçeğini görmek

ve bunu fark etmek

beni kızdıran şey oldu.

Bu, bana ciddi ciddi

öğrencilerimle paylaştığım
mesajı düşündürttü.

Ayrıca, ya öğrencilerim Wells Fargo
çalışanı olsaydı diye düşündüm.

Bir yandan, itirafta bulunsalardı
kovulacaklardı.

Öte yandan,

bildikleri yolsuzlukları
ihbar etmezlerse de

mevcut kanunlarda yazılana göre

bir şey bildiği halde bunu ihbar etmediyse

çalışanlar sorumlu tutuluyor.

Yani, cezai kovuşturma gerçek bir ihtimal.

Bu tür olasılıklar karşısında
bir insandan ne yapması beklenir?

İtirafçıların yaptığı değerli katkıları

çok iyi biliyorum.

Aslında, birçok yolsuzluğu
onlar su yüzüne çıkardı.

Yolsuzlukların %42'si,
ölçüm değerlendirmeleri

ve harici teftişler gibi
diğer metotlara kıyasla

bir itirafçı tarafından
ortaya çıkarıldı.

Daha klasik veya
tarihi yolsuzluk vakalarını

düşünürseniz,

mutlaka bir itirafçı vardır.

Bir itirafçının ortaya çıkardığı
Watergate'i düşünün.

Bir itirafçının ortaya çıkardığı
Enron'ı düşünün.

Yine bir itirafçının ortaya çıkardığı
Bernard Madoff'ı unutabilen var mı?

Hakikat adına ortaya çıkmak
büyük cesaret ister.

Ama "itirafçı" kelimesini düşününce

genellikle daha betimsel kelimeler
aklımıza gelir:

Fare,

yılan,

hain,

gammazcı, çakal.

Bunlar sahnede söyleyebildiğim
kibar kelimeler.

Dersim yokken

ülkeyi gezip beyaz yakalı zalimlerle,

itirafçılarla ve yolsuzluk mağdurlarıyla
görüşmeler yapıyorum.

Çünkü onları neyin
harekete geçirdiğini anlamaya

ve bu deneyimleri
sınıfa taşımaya çalışıyorum.

Fakat beni asıl şaşırtan
itirafçılarla yaptığım görüşmeler.

Beni şaşırtıyorlar

çünkü bana kendi cesaretimi
sorgulattırıyorlar.

Fırsat olsa konuşur muydum?

Sizinle paylaşmak istediğim
birkaç hikâye var.

Bu Mary.

Mary Willingham, Chapel Hill
North Carolina Üniversitesi'ndeki

akademik yolsuzluk vakasının itirafçısı.

Mary üniversitede öğrenme uzmanıydı,

öğrencilerle çalışırdı,
özellikle de sporcu öğrencilerle.

Öğrencilerle çalışırken fark ettiği şey

sınav kağıtlarının

okuma düzeylerinin
çok ötesinde olduğuydu.

Bazı sorular sormaya başladı

ve sporcu öğrencilerin
sınav kağıtlarını ele geçirip

geri teslim eden
bir veritabanı olduğunu keşfetti.

Ayrıca bazı meslektaşlarının
sırf öğrencileri

oyunlara seçilebilsin diye onları
sahte sınıflara yerleştirdiğini keşfetti.

Mary bunu öğrenince şaşkına dönmüştü.

Doğruca üstüyle görüşmeyi denedi.

Ama hiçbir şey yapmadılar.

Ardından Mary üniversite içi
yöneticilerden bazılarına ulaşmayı denedi.

Onlar da hiçbir şey yapmadı.

Peki kimse kale almayınca ne olur?

Blog yazarsınız.

Mary de blog yazmaya karar verdi.

Açtığı blog 24 saat içinde
internete yayılınca

bir gazeteci kendisiyle iletişime geçti.

Bu gazeteci ona ulaşınca

kimliği açığa çıktı.

İfşa olmuştu.

İfşa edilince de rütbesi indirildi,

üniversite sporları yüzünden
ölüm tehditleri aldı.

Mary yanlış bir şey yapmamıştı.
Yolsuzluğa karışmamıştı.

Aslında sessiz öğrencilerin sesini

dile getirdiğini düşünüyordu.

Fakat onun sadakati sorgulanmıştı.

Güvenilirliği ve güdüleri de.

İtirafçılık her zaman rütbe indirme
veya ölüm tehditleriyle

sonuçlanmıyor.

Bu konu 2002 yılında
Time dergisine kapak olmuştu,

hakikat uğruna ortaya çıkma kararı alan

üç cesur itirafçıyı tanıdığımız yıldı.

Araştırmalara baktığınızda

itirafçıların %22'si aslında
misilleme olarak ihbarda bulunmuş.

Yani ihbarda bulunan
ve misillemede bulunmayan

çok kişinin olması beni umutlandırıyor.

Bu Kathe.

Kathe Swanson, Dixon ilçesi
emekli ilçe sekreteri.

Bir gün, Kathe her zamanki
gibi işini yapıyordu

ve ilginç bir durumla karşılaştı.

Kathe ay sonuna gelmişti,

ilçenin hazine raporunu hazırlıyordu

ve her zaman olduğu gibi şefi
Rita Crundwell bir hesap listesi vererek

"Kathe bankayı ara ve şu
spesifik hesapları hazırla." dedi.

Kathe işini yaptı.

Başka bir gün,

Rita şehir dışındaydı, Kathe de meşguldü.

Bankaya telefon açıp "Tüm hesapları
bana faks ile gönderin." dedi.

Faksı aldığında

para çekip yatırılan bir hesap gördü

ve bundan haberi yoktu.

Sadece Rita'nın kontrolündeki bir hesaptı.

Kathe bilgileri inceledi,
durumu o zamanlar

Burke belediye başkanı olan
bir üstüne bildirdi

ve bu altı ay süren büyük bir
soruşturmanın başlamasına yol açtı.

Sonuçta Kathe'nin patronu
Rita Crundwell zimmetine para geçiriyordu.

Yirmi yıl gibi bir sürede Rita
zimmetine 53 milyon dolar geçirmişti

ve Kathe bunu rastgele öğrenmişti.

Kathe bir kahraman.

"All the Queen's Horses"

adlı belgeselim için Kathe ile
röportaj yapma fırsatım oldu.

Kathe şöhret aramıyordu.

Aslında uzun bir süre
benimle görüşmeyi de istememişti

ama stratejik takipler sayesinde
sonunda röportajı yaptı.

(Kahkahalar)

Aradığı şey şöhret değil adaletti.

Kathe olmasaydı

bu yolsuzluğu kim keşfedecekti?

Az önce bahsettiğim,
ders öncesi üzerinde çalıştığım

"Forbes" makalesini hatırlayın.

Makaleyi gönderdim,
sonrasında şahane şeyler oldu.

Tüm dünyadaki itirafçılardan
e-postalar almaya başladım.

E-postaları okuyup cevapladıkça

aldığım mesajlarda ortak bir konu
olduğunu gördüğüm

şu mesajı aldım:

Hepsi "Her şeyi ortaya çıkardım,
insanlar artık benden nefret ediyor.

Kovuldum, ne mi oldu?

İmkânım olsa yine aynısını yapardım."

Mesajları okumaya devam ettikçe

öğrencilerimle ne paylaşabileceğimi
düşünmeye başladım.

Hepsini bir araya topladım,
öğrendiğim şey buydu.

Umut aşılamak bizler için önemlidir.

İtirafçılar umutludur.

Yaygın görüşün aksine,

şirketlerinden memnun olmayıp
canı sıkılan personel değiller.

Umut dolu olmaları onları
öne çıkmaya iten şey.

Sadakati aşılamalıyız.

İtirafçılar sadıktır.

Kurumlarına olan tutkuları

ortaya atılmak istemelerine
neden olan şey.

İtirafçılar mütevazidir.

Tekrar söyleyeyim, şöhret değil
adalet arıyorlar.

Cesaret aşılamamız da gerekiyor.

İtirafçılar cesurdur.

Genellikle, itirafçı olmanın
aileleri üzerindeki etkisini

önemsiz görürler

ama gerçeği saklamanın ne kadar
zor olduğunu konuşmaya devam ederler.

Bunu söyledikten sonra sizi
bir isimle daha tanıştırayım:

Peter Buxtun.

Peter Buxtun 27 yaşında bir
ABD Kamu Sağlığı Hizmetleri çalışanı.

Cinsel yolla bulaşan hastalığı olanlarla

görüşme yapmak üzere işe alınmıştı.

İşi sırasında

kurum içinde yapılan bir
klinik araştırmayı fark etti.

Tedavi edilmeyen frengi gelişimini
inceleyen bir araştırmaydı.

Araştırmada 600 Afro-Amerikan

erkek vardı.

Ücretsiz sağlık testleri,

ölüm sigortası karşılığında araştırmaya
katılmaya ikna edilmişlerdi.

Bu araştırma kanalıyla

frengi tedavisi için
penisilin keşfedilmişti.

Peter bu araştırmaya katılanlara

frengilerini tedavi etmek için

penisilin verilmediğini fark etti.

Katılımcılar bundan habersizdi.

Tıpkı Mary gibi Peter da bunu
raporlayıp bölümdeki üstüyle

konuşmayı denedi ama dinleyen olmadı.

Peter, bunun son derece haksız
olduğuna inanıyordu

ve tekrar bildirmeyi denedi,

en sonunda Mary'nin yaptığı gibi
bir gazeteciyle görüştü.

1972'de "New York Times"ın
kapak konusu oldu bu.

"ABD Araştırmasındaki Frengi Mağdurları
40 Yıl Tedavi Edilmedi."

Bugün bunu Tuskegee frengi deneyi
olarak biliyoruz.

Peter da itirafçısıydı.

600 erkeğe ne oldu diye
merak edebilirsiniz.

28 tanesi frengiden öldü.

100 tanesi frengi
komplikasyonlarından öldü,

40 eşe frengi bulaştı

ve 10 çocuk doğuştan frengi
ile dünyaya geldi.

Peter'ın cesur, korkusuz
hareketi olmasaydı

bu rakamlardan kim söz edebilirdi?

Hepimizin Peter'la bağlantısı var.

Klinik deneylerden geçenleri bilirsiniz,

bugün bizden onay alınmasının sebebi

Peter'ın bu cesur hareketidir.

Size bir soru sorayım.

Orijinal bir soru bu,
orijinal sorunun bir çeşidi.

Kaçımız şu tabirleri kullandı:

İspiyoncu, fare,

gammazcı,

yılan,

çakal,

ifşacı.

Kimse kullanmadı mı?

Bunu tekrar yapmadan önce

biraz düşünmenizi istiyorum.

Dünyadaki Mary, Peter, Kathe'ler olabilir.

Siz tarihe yön veren kişi olabilirsiniz

veya sizin hayatınıza yön veren
birileri olabilir.

Teşekkür ederim.

(Alkışlar)