Πώς να μάθουμε στα παιδιά να μιλούν για θέματα ταμπού

Όταν ένας από τους μαθητές τετάρτης τάξης της Λιζ Κλέινροκ είπε το αδιανόητο στην αρχή ενός μαθήματος σχετικά με τη φυλή, εκείνη γνώριζε ότι αυτή ήταν μια πολύ σημαντική εκπαιδευτική στιγμή, που δεν έπρεπε να χαθεί. Αλλά από πού να πρωτοξεκινήσει; Μάθετε πώς η Κλέινροκ μαθαίνει στα παιδιά να συζητούν για θέματα ταμπού χωρίς φόβο - επειδή ο καλύτερος τρόπος για να αρχίσουμε να αντιμετωπίζουμε κοινωνικά ζητήματα, είναι να μιλάμε γι' αυτά.

Πριν από μερικά χρόνια,

αρχίζαμε ένα νέο κεφάλαιο για τις φυλές
με τους μαθητές μου.

Και κάθε φορά που αρχίζαμε
ένα νέο κεφάλαιο,

ξεκινούσα ζητώντας απ' όλους τους
μαθητές να γράψουν ό,τι σχετικό γνώριζαν

κι έπειτα καταγράφαμε τις ερωτήσεις
που είχαν τα παιδιά.

Και έζησα το χειρότερο εφιάλτη
του κάθε δασκάλου.

Ένας απ' τους μαθητές μου
είχε μόλις ρωτήσει το εξής,

«Γιατί μερικοί άνθρωποι είναι ρατσιστές»;

Και μία μαθήτρια, ας την πούμε Άμπι,

αμέσως σήκωσε το χέρι της
και προθυμοποιήθηκε να απαντήσει:

«Ίσως κάποιοι δεν χωνεύουν τους μαύρους,
επειδή το δέρμα τους έχει σκατουλί χρώμα».

Ναι, το ξέρω.

Τότε, λες και κάποιος έδωσε το σύνθημα,
όλη η τάξη ήταν εκτός ελέγχου.

Οι μισοί άρχισαν αμέσως να γελάνε

και οι άλλοι μισοί φώναζαν στην Άμπι

λέγοντας πράγματα όπως,

«Θεέ μου, μην μιλάς έτσι,
είναι ρατσιστικό!»

Παγώστε αυτή τη σκηνή
και κρατήστε την στο μυαλό σας.

Έχουμε μια τάξη με εννιάχρονα
και δεκάχρονα,

και οι μισοί από αυτούς γελάνε υστερικά,

επειδή νομίζουν ότι η Άμπι
είπε κάτι φοβερά αστείο

και οι υπόλοιποι της φωνάζουν,
επειδή είπε κάτι προσβλητικό.

Και έχουμε και την Άμπι,
που είναι εντελώς αμήχανη,

επειδή, στο μυαλό της δεν κατανοεί
τη σοβαρότητα αυτού που είπε

και γιατί όλοι αντιδρούν έτσι.

Και έχουμε κι εμένα, τη δασκάλα,

να στέκομαι στη γωνία,
στα πρόθυρα κρίσης πανικού.

Άρα, ως δασκάλα της τάξης,

πρέπει να παίρνω
αστραπιαίες αποφάσεις, συνεχώς.

Και ήξερα ότι έπρεπε να αντιδράσω, μα πώς;

Σκεφτείτε το ένστικτο πάλης ή φυγής.

Μπορούσα να παλέψω, υψώνοντας τη φωνή
και επιπλήττοντάς την, γι' αυτά που είπε.

Ή να το βάλω στα πόδια,
αλλάζοντας απλώς θέμα

και ν' αρχίσω να ψάχνω για ένα άλλο θέμα,

οτιδήποτε δεν θα υπενθύμιζε
στους μαθητές μου τη λέξη «κακά».

Όμως, όπως ξέρουμε, ο σωστός δρόμος
συχνά δεν είναι και ο ευκολότερος.

Κι όσο απεγνωσμένα ήθελα
να σταματήσει όλο αυτό

και γνώριζα ότι και οι δύο επιλογές
θα με βοηθούσαν να ξεφύγω,

ήξερα ότι αυτή ήταν μία πολύ σημαντική
εκπαιδευτική στιγμή για να τη χάσω.

Άρα, αφού κάθισα εκεί για λίγη στιγμή
που φάνηκε σαν αιώνας,

ξεπάγωσα, αντίκρισα την τάξη μου,
και τους είπα:

«Βασικά, αυτό που είπε η Άμπι έχει βάση».

Και όλοι αλληλοκοιτάζονταν σαστισμένοι.

Και συνέχισα,

«Ένας λόγος για τον οποίο
υπάρχει ο ρατσισμός,

είναι γιατί οι άνθρωποι με ανοιχτό δέρμα
έχουν δει τους ανθρώπους με σκούρο δέρμα

και είπαν ότι το δέρμα τους ήταν άσχημο.

Και χρησιμοποιούν αυτό το λόγο
σαν δικαιολογία για να τους μειώνουν.

Και πάνω απ' όλα, μαθαίνουμε
για τις φυλές και το ρατσισμό,

για να μορφωθούμε,
ώστε να γνωρίζουμε καλύτερα.

Και για να καταλάβουμε,
γιατί σχόλια σαν κι αυτό πληγώνουν

και για να διασφαλίσουμε
ότι όσοι με σκούρο δέρμα

πάντα θα εισπράττουν σεβασμό κι ευγένεια».

Βέβαια, αυτή ήταν μια τρομακτική
εμπειρία για ένα δάσκαλο.

Αλλά όπως εξελισσόταν η συζήτηση,

παρατήρησα ότι και η Άμπι
και τα υπόλοιπα παιδιά

ήταν ακόμη πρόθυμοι να συμμετέχουν.

Και βλέποντας τη συζήτηση
να κυλάει από παιδί σε παιδί,

αναρωτήθηκα πόσοι απ' τους μαθητές μου
έχουν αντιλήψεις σαν κι αυτή της Άμπι.

Και τι συμβαίνει όταν δεν τις παρατηρεί
και δεν τις διορθώνει κανείς,

όπως και γίνεται συνήθως;

Πρώτα όμως, είναι σημαντικό
να κάνουμε ένα βήμα πίσω

και να σκεφτούμε
πώς ένα θέμα γίνεται ταμπού.

Δεν θυμάμαι να έχω λάβει
κάποια επίσημη λίστα

για όσα δεν πρέπει να μιλάμε.

Αλλά θυμάμαι ότι καθώς μεγάλωνα,
άκουγα ξανά και ξανά:

για δύο πράγματα δεν μιλάμε
στις οικογενειακές συναντήσεις.

Αυτά τα δύο πράγματα
είναι η θρησκεία και η πολιτική.

Πάντα με παραξένευε αυτό,

επειδή η θρησκεία και η πολιτική
συχνά επηρεάζουν σε τεράστιο βαθμό

την προσωπικότητα και τις πεποιθήσεις μας.

Αλλά αυτό που κάνει ένα θέμα ταμπού

είναι η αίσθηση αμηχανίας που εγείρεται
όταν η συζήτηση πηγαίνει προς τα κει.

Πολλοί άνθρωποι είναι απίστευτα δεινοί
στη γλώσσα της ισότητας,

ενώ άλλοι φοβούνται μην φανούν
τεχνολογικά αναλφάβητοι

ή ότι η αμάθειά τους θα τους προδώσει
με το που ανοίξουν το στόμα τους.

Όμως πιστεύω ότι το πρώτο βήμα
για να στηρίξεις συζητήσεις

για θέματα όπως η ισότητα,

είναι ξεκινώντας
με τη δόμηση κοινής γλώσσας

διώχνοντας το στίγμα σε θέματα

που συνήθως θεωρούνται ταμπού.

Τα φυλετικά ζητήματα, για παράδειγμα,

έχουν το δικό τους ειδικό λεξιλόγιο

και οι μαθητές πρέπει
να το χειρίζονται πολύ καλά

για να μπορούμε ν' ανοίγουμε
τέτοιες συζητήσεις.

Βέβαια, το σχολείο συχνά
είναι το μοναδικό μέρος,

όπου οι μαθητές αισθάνονται άνετα

να ρωτάνε πράγματα και να κάνουν λάθη.

Δυστυχώς όμως, δεν νιώθουν όλοι τους
αυτή την ασφάλεια.

Ήξερα ότι αυτή τη μέρα μπροστά
στους μαθητές μου

ο τρόπος με τον οποίο θ' απαντούσα,
δυνητικά θα επηρέαζε για μια ζωή

όχι μόνο την Άμπι, αλλά και
τους υπόλοιπους μαθητές της τάξης μου.

Αν αγνοούσα τα λόγια της,

όλη η τάξη θα έβγαζε το συμπέρασμα
ότι τέτοιου είδους σχόλια είναι αποδεκτά.

Αλλά αν είχα φωνάξει στην Άμπι

και την είχα ντροπιάσει
μπροστά σ' όλους τους φίλους της

η ντροπή θα συνδεόταν με μία απ' τις
πρώτες συζητήσεις της για τις φυλές

και θα την απέτρεπε απ' το να πάρει
θέση σε αυτό το θέμα ξανά.

Όταν διδάσκουμε στα παιδιά για την ισότητα
δεν τους διδάσκουμε τι να σκέφτονται.

Πρόκειται για την παροχή εργαλείων,
στρατηγικών, λεξιλογίου

και ευκαιριών για να εξασκούνται
στο πώς να σκέφτονται.

Για παράδειγμα, σκεφτείτε
πώς διδάσκουμε την ανάγνωση στα παιδιά.

Δεν τους δίνουμε βιβλία εξ' αρχής.

Αρχίζουμε αναλύοντας τις λέξεις
σε γράμματα και ήχους

και τα ενθαρρύνουμε να εξασκούνται
διαβάζοντας καθημερινά,

μαζί με κάποιον ή με φίλους τους.

Και τους δίνουμε ένα σωρό
ερωτήσεις κατανόησης

για να βεβαιωθούμε ότι κατανοούν
αυτά που διαβάζουν.

Θεωρώ ότι η μάθηση της ισότητας στα παιδιά

θα' πρεπε να προσεγγίζεται
ακριβώς με τον ίδιο τρόπο.

Μου αρέσει να δίνω στους μαθητές μου
μια έρευνα κάθε χρονιά,

σχετικά με διάφορα προβλήματα
γύρω από την ισότητα και τη συμπερίληψη.

Κι αυτό είναι ένα δείγμα έρευνας
μιας μαθήτριάς μου,

και όπως βλέπετε, υπάρχει χιούμορ.

Καθώς στην ερώτηση «Τι είναι φυλή;»

έχει γράψει: «Όταν δύο ή περισσότερα
αμάξια, άτομα ή ζώα

τρέχουν για να δουν ποιος είναι
ο γρηγορότερος και ποιος κερδίζει».

Δείτε όμως τι απάντησε
στο «Τι είναι ο ρατσισμός;».

Γράφει, «όταν κάποιος αποκαλεί άσχημα
κάποιον σκουρόχρωμο».

Αν και μικρή, μας δείχνει,
ότι αρχίζει να καταλαβαίνει.

Και όταν συμπεριφερόμαστε

λες και οι μαθητές μας να είναι ανίκανοι
να συζητήσουν για τέτοια θέματα,

στην ουσία τους κάνουμε τεράστια ζημιά.

Ξέρω ακόμα ότι οι συζητήσεις
αυτού του είδους

μπορεί να φαίνονται ιδιαίτερα
τρομακτικές με τους μαθητές μας

ειδκά με τους μαθητές μικρής ηλικίας.

Αλλά τις δίδαξα για πρώτη φορά
στα παιδιά της πέμπτης Τάξης

και μπορώ να σας πω, για παράδειγμα,

ότι δεν πρόκειται να πάω
στα παιδιά της Πρώτης Τάξης

και ν' αρχίσω να μιλάω για θέματα
όπως οι μαζικές φυλακίσεις.

Όμως ακόμα κι ένα εξάχρονο πρωτάκι
μπορεί να καταλάβει τη διαφορά

ανάμεσα στο δίκαιο --
όταν παίρνουμε όσα χρειαζόμαστε.

Μέσα στην τάξη, δώσαμε ορισμούς
για πολλά τέτοια θέματα.

Και η διαφορά ανάμεσα
στο τι είναι δίκαιο και τι ίσο --

όταν όλοι παίρνουν το ίδιο,

ειδικά στις τυχερές σακούλες
στα γενέθλια πάρτι.

Επίσης, τώρα τα πρωτάκια μπορούν
να καταλάβουν τη διαφορά

της τιμωρίας και της συνέπειας.

Και όλα αυτά τα πράγματα
είναι θεμελιώδεις έννοιες

που όλοι μας πρέπει να κατανοούμε,

πριν αρχίσουμε να συζητούμε

για τις μαζικές φυλακίσεις
στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Κάποιοι ίσως σκέφτονται ότι τα παιδιά
στα νήπια ή την πρώτη τάξη

είναι πολύ μικρά για να συζητούν
σχετικά με το ρατσισμό,

αλλά και να σας πουν ότι τα μικρά παιδιά

κατανοούν ότι υπάρχουν πολλά
και διάφορα στοιχεία

που συγκροτούν την ταυτότητά μας

και πώς οι άνθρωποι μοιάζουν
και διαφέρουν μεταξύ τους

και τι σημαίνει το να έχεις δύναμη
όταν οι άλλοι δεν έχουν.

Όταν συζητάμε τέτοια θέματα
με νεαρούς μαθητές,

στην πραγματικότητα αποβάλλουμε λίγη
απ' την αίσθηση του ταμπού,

όταν αυτά τα θέματα επανέρχονται
αργότερα στη ζωή μας.

Επίσης, ξέρω ότι τέτοια
μαθήματα στο σχολείο

μας κάνουν να νιώθουμε
σα να περπατάμε σε ναρκοπέδιο.

Λόγου χάρη, τι συμβαίνει
αν οι γονείς ή οι οικογένειες

δεν εγκρίνουν τέτοιες
συζητήσεις στα σχολεία;

Σ' εκείνους, έχω να πω:

αυτά είναι μερικά παραδείγματα
από πράγματα που μου έχουν πει μαθητές μου

και μου τράβηξαν την προσοχή.

Για παράδειγμα, ένας μαθητής μου
με πλησίασε και μου ψιθύρισε,

«Ακούω πόσο κόσμο
να χρησιμοποιεί τον όρο ΛΟΑΤΚ,

αλλά δεν έχω ιδέα τι σημαίνει
και ντρέπομαι να το παραδεχτώ».

Ένας άλλος μαθητής ήρθε σε μένα
ένα Σαββατοκύριακο και είπε,

«Ξέρετε, μόλις είδα
αυτή την ταινία για την Αυστραλία,

κι άρχισα ν' αναρωτιέμαι
αν κι εκεί υπάρχει ρατσισμός».

Πάντα θέλω οι μαθητές μου να νιώθουν άνετα
όταν κάνουμε τέτοιες συζητήσεις,

επειδή όταν αισθάνονται άνετα
να μιλούν και να ρωτούν γι' αυτά,

μαθαίνουν να είναι άνετοι όταν αναφέρονται
στη ζωή και τα βιώματά τους

και πώς ταυτίζονται με αυτά τα θέματα.

Επιπλέον, μερικοί δάσκαλοι
ίσως αισθάνονται νευρικότητα

αν ένας μαθητής θέσει ένα ζήτημα
ή κάνει μία ερώτηση

και δεν ξέρουν την απάντηση.

Αλλά αν ποτέ κάποιος μαθητής
επιστήσει την προσοχή μου σε κάτι

και δεν γνωρίζω την απάντηση,

πάντα θα παραδέχομαι πως δεν ξέρω,

επειδή δεν πρόκειται να προσποιηθώ
ότι είμαι ειδήμων σε κάτι

για το οποίο δεν έχω εμπειρία
ή δικαιοδοσία.

Την ίδια εκείνη χρονιά, ένας μαθητής ήρθε

και με ρώτησε για την ΛΟΑΤΚ κοινότητα.

Και δεν γνώριζα αρκετά επί του θέματος,
ώστε να δώσω μία σωστή απάντηση.

Οπότε αντί ν' απαντήσω, τον παρότρυνα

ν' απευθυνθεί σε έναν εκπρόσωπο
μιας μη κερδοσκοπικής οργάνωσης

που είχε μιλήσει στην τάξη μας
για το ίδιο ακριβώς θέμα.

Όταν παραδεχόμαστε στους μαθητές
ότι δεν έχουμε όλες τις απαντήσεις

δεν μας δείχνει μόνο απλούς
ανθρώπους στα μάτια τους,

αλλά ακόμα τους δείχνει
ότι και οι μεγάλοι έχουν ακόμα δρόμο,

σχετικά με την γνώση της ισότητας.

Λίγο καιρό πριν, έστησα ένα μάθημα
πάνω στη συναίνεση.

Και πολλοί το θεώρησαν υπέροχο,

καθώς καταπιάστηκα μ' ένα θέμα
που φαινόταν ταμπού και τρομακτικό

και το ανέλυσα, έτσι ώστε
να είναι προσιτό στους μικρούς μαθητές.

Όμως, για κάποιους άλλους,

η ιδέα της συναίνεσης είναι τόσο στενά
συνδεδεμένη με το σεξ,

και το θέμα του σεξ
συχνά θεωρείται ταμπού,

και αυτό τους έφερε τρομερή αμηχανία.

Όμως οι μαθητές μου πάνε στην τρίτη τάξη,

άρα δεν μιλάμε για το σεξ μέσα στην τάξη.

Αντιθέτως, ήθελα να κατανοήσουν

ότι ο καθένας έχει τα δικά του
όρια όσον αφορά το σώμα του,

που τον βοηθούν να νιώθει άνετα.

Και η κοινωνικο-συναισθηματική
νοημοσύνη που χρειάζεται

για να ερμηνεύσουμε τα λόγια
και τη γλώσσα του σώματος

είναι δεξιότητες που πρέπει
να διδάσκονται διεξοδικά

με τον ίδιο τρόπο που διδάσκουμε
την ανάγνωση και τα μαθηματικά.

Και αυτό το μάθημα δεν απευθύνεται μόνο
σε μαθητές από συγκεκριμένους πληθυσμούς.

Πράγματα όπως οι απορίες, η παρατήρηση

και η κριτική σκέψη

είναι εκείνα που μαθητές
από οποιαδήποτε εθνικότητα,

υπόβαθρο, γλώσσα, εισόδημα ή γειτονιά
πρέπει να διδαχτούν στα σχολεία.

Επίσης, η σκόπιμη υπεκφυγή
αυτών των συζητήσεων,

μιλάει από μόνη της στους μαθητές μας,

επειδή τα παιδιά αντιλαμβάνονται
πότε οι δάσκαλοι και τα εγχειρίδιά τους

αγνοούν τις φωνές και τις εμπειρίες
ανθρώπων όπως οι γυναίκες ή οι έγχρωμοι.

Η σιωπή αποκαλύπτει πολλά.

Πρόσφατα, ρώτησα τους μαθητές μου
της τρίτης τάξης,

τι θα έλεγαν στους ενήλικους
που λένε ότι είναι πολύ μικροί

για να μάθουν για θέματα όπως η ισότητα.

Αν κι αυτό είναι ένα μικρό δείγμα
από τους 25 μαθητές μου,

όλοι τους συμφώνησαν

ότι όχι μόνο είναι σε θέση
να κάνουν τέτοιες συζητήσεις,

αλλά το βλέπουν ως δικαίωμα στη γνώση,
ως δικαίωμα και όχι σαν προνόμιο.

Και, με τα δικά τους λόγια:

«Είμαστε αρκετά μεγάλοι
για να ξέρουμε γι' αυτά,

επειδή αυτά τα προβλήματα
συμβαίνουν εκεί που ζούμε.

Και είναι δικαίωμά μας να μιλάμε γι' αυτά,

γιατί αυτή θα είναι η ζωή μας στο μέλλον».

Σας ευχαριστώ.

(Χειροκρότημα)