Dennis Dutton: Darwinowska teoria piękna

Andrew Park współpracował z TED tworząc ilustracje do skłaniającej do refleksji teorii Denisa Duttona na temat piękna. Twierdzi on, że postrzeganie sztuki, muzyki i innych pięknych rzeczy nie jest subiektywne, lecz jest kluczową częścią natury ludzkiej z korzeniami w ewolucji naszego gatunku.

Opowiem wam o temacie

bliskim mojemu sercu,

czyli o pięknie.

Z zawodu jestem filozofem

sztuki i estetyki.

Staram się zrozumieć,

dzięki filozofii i psychologii,

czym jest doświadczanie piękna,

co można o tym powiedzieć,

w jaki sposób staramy się je zrozumieć.

To bardzo skomplikowany temat,

bo rzeczy, które uważamy za piękne

bardzo się różnią.

Pomyślcie tylko,

twarz dziecka,

"Harold we Włoszech" Berlioza,

filmy jak "Czarnoksiężnik z krainy Oz"

sztuki Czechowa,

krajobraz centralnej Kalifornii,

widok na górę Fuji,

"Kawaler Srebrnej Róży"

wspaniały gol,

podczas Mistrzostw Świata,

"Gwieździsta Noc" Van Gogh'a

powieść Jane Austen,

tańczący Fred Astaire,

W skład tej listy wchodzą,

ludzie, pejzaże,

dzieła sztuki, świadectwa ludzkich umiejętności.

Wyjaśnienie zjawiska piękna

dla każdej wymienionej rzeczy

nie będzie proste,

jednakże dam wam przedsmak

czegoś co uważam

za najważniejszą teorię piękna

nam dostępną.

Nie stworzył jej filozof sztuki,

ani postmodernista,

albo przemądrzały krytyk sztuki.

Ta teoria została

sformułowana przez eksperta

od robaków i hodowli gołębi

Wiecie kogo mam na myśli...

Karola Darwina.

Wielu ludzi sądzi, ze już znają

odpowiedź na pytanie

czym jest piękno?

Piękno leży w oku patrzącego.

To coś co cię porusza.

Albo, jak twierdzą niektórzy,

szczególnie kręgi akademickie,

piękno jest uwarunkowane kulturowo.

piękno jest uwarunkowane kulturowo.

Obrazy, filmy i muzyka

wydają się piękne

z powodu warunkowania kulturowego.

Miłość do naturalnego piękna i sztuki

podróżuje między kulturami

bez przeszkód.

Japończycy kochają Beethovena,

W Peru modne są drewniane pieczęcie.

A rzeźby Inków są skarbami

w angielskich muzeach,

Szekspira tłumaczy się

na wszystkie języki świata.

A amerykański jazz

i Amerykańskie filmy...

są wszędzie.

Jest dużo różnic w sztuce,

ale są też uniwersalne

międzykulturowe przyjemności

i wartości.

Jak inaczej wyjaśnić

tą uniwersalność?

Najlepszą odpowiedzią jest próba

odtworzenia historii ewolucji

naszych estetycznych preferencji.

Rozłożymy na czynniki pierwsze

nasze upodobania i wyjaśnimy

w jaki sposób zostały

wpisane w naszą świadomość.

Poprzez wpływ prehistorycznego

środowiska naturalnego

gdzie staliśmy się ludźmi,

oraz dzięki sytuacjom towarzyskim

w których wyewoluowaliśmy.

W tej analizie

można się wspomóc

prehistorycznym zapisem ewolucji.

Chodzi o skamieliny,

rysunki na ścianach jaskiń.

Trzeba też wziąć pod uwagę

zamiłowania estetyczne

grup myśliwych zbieraczy

które przetrwały do XIX i XX wieku.

Osobiście nie wątpię,

Osobiście nie wątpię,

że przyjemność

z doświadczania piękna

jest częścią rozwiniętej psychiki.

To fragment serii

adaptacji darwinowskich.

Piękno jest efektem

adaptacji, który rozwineliśmy

i wzmocniliśmy przy wytwarzaniu

i docenianiu dzieł sztuki

i wydarzeń rozrywkowych.

Ewolucja posługuje się dwoma

głównymi mechanizmami.

Pierwszym jest dobór naturalny,

losowe mutacje i wybiórcze zapamiętanie,

oraz nasza anatomia i fizjologia,

ewolucja oka, trzustki czy paznokci.

Dobór naturalny wyjaśnia

uczucie odrazy

na zapach gnijącego mięsa,

fobie, jak strach przed wężami

czy lęk wysokości.

Dobór naturalny wyjaśnia przyjemności,

przyjemność seksualną,

apetyt na słodycze, tłuszcz, proteiny,

co pokazuje czemu lubimy niektóre potrawy,

dojrzałe owoce, czekoladę

czy żeberka z grilla.

Drugą zasadą ewolucji

jest selekcja seksualna,

która działa inaczej.

Piękny pawi ogon

jest najlepszym przykładem.

Nie pomaga w przetrwaniu.

Właściwie tylko przeszkadza.

Jest za to wynikiem

wyborów partnerów

przez samice pawia.

To typowe.

Kobiety napędzają historię.

Sam Darwin

nie miał wątpliwości, że pawi ogon

jest piękny w oczach partnerki.

Tak właśnie powiedział.

Pamiętając to wszystko,

można powiedzieć, że piękno

jest jednym ze sposobów

na jaki ewolucja podtrzymuje

zainteresowanie czy nawet obsesję

zainteresowanie czy nawet obsesję

by zachęcić nas do podjęcia

najlepszej decyzji z punktu widzenia

przetrwania gatunku.

Piękno jest narzędziem

jakie ewolucja wykorzystuje

na odległość.

Nie można się najeść

przepięknym krajobrazem.

A co z dzieckiem, czy kochankiem?

A co z dzieckiem, czy kochankiem?

Ewolucja sprawia,

że wydają się piękni

by roztaczali magnetyzm

i przyjemność dzięki samemu patrzeniu.

Zatrzymajmy się na źródle

zadowolenia estetycznego

z pięknych krajobrazów.

Ludzie z różnych kultur

na całym świecie

lubią podobny rodzaj krajobrazu,

przypadkowo typowy dla plejstoceńskiej

sawanny z kolebki życia ludzi.

Ten krajobraz widać

na kalendarzach, pocztówkach

polach golfowych i parkach,

w oprawionych obrazach

wiszących w salonach

od Nowego Jorku aż po Nową Zelandię.

To krajobraz szkoły Hudson River:

otwarte przestrzenie,

niewysoka trawa,

a pomiędzy nią drzewa.

Drzewa powinny być pochylone,

z gałęziami blisko ziemi,

tak żeby można się wspiąć

w razie potrzeby.

Krajobraz pokazuje

pobliskie źródło wody,

lub woda błyszczy w oddali,

są ślady życia zwierzęcego

i różnorodna roślinność,

koniecznie jest też

ścieżka lub droga.

ścieżka lub droga,

wzdłuż rzeki lub wybrzeża

która niknie w oddali,

aż chce się nią przejść.

Ten typ krajobrazu jest piękny

nawet dla mieszkańców krajów

w których nie występuje.

Idealny krajobraz sawanny

jest jasnym przykładem

tego, że wszyscy ludzie

znajdują piękno

w podobnych doświadczeniach.

Można argumentować,

że to piękno naturalne.

Ale co ze sztuką?

Czy nie zależy od kultury?

Nie sądzę.

Wróćmy do prehistorii,

żeby to zbadać.

Zakłada się, że najwcześniejsze

dzieła sztuki

to rysunki naskalne,

w miejscach jak Lascaux

oraz jaskiniach Chauvet

oraz jaskiniach Chauvet

mające ponad 32,000 lat,

razem z kilkoma rzeźbami

kobiet i zwierząt z tego okresu.

Ale zdolności artystyczne

są jeszcze starsze.

Naszyjniki z muszelek

zupełnie jak ze straganów z biżuterią

ochrę używaną do malowania

ciała znaleziono

sprzed 100 tys. lat.

Ale najciekawsze przedmioty

są jeszcze starsze.

Mam na myśli

aszelskie narzędzia.

Najstarszymi są siekierki

z Wąwozu Olduvai we wschodniej Afryce.

Mają dwa i pół miliona lat.

Te prymitywne narzędzia

istniały od tysięcy wieków

aż do 1.4 miliona lat temu,

kiedy Homo erectus

zaczął wytwarzać

cienkie ostrza z kamienia

owalne i zaokrąglone.

Czasem, coś co wygląda

jak symetryczny liść

lub kropla wody.

Te aszelskie ostrza,

nazwane od St. Acheul we Francji

gdzie znaleziono je w XIX wieku...

Wykopano ich tysiące

w Azji, Europie i Afryce,

wszędzie gdzie żyli Homo erectus

i Homo ergaster.

Liczebność tych narzędzi wskazuje,

że nie używano ich

do oprawiania zwierząt.

Co ciekawsze, w przeciwieństwie

do innych narzędzi z tego okresu

nie wykazują one

śladów użytkowania

na delikatnych ostrzach.

Niektóre są za duże by mogły

służyć do oprawiania zwierząt.

Ich symetria, materiały użyte,

oraz co najważniejsze

dokładne wykonanie

są przepiękne

nawet dla nas.

Są bardzo stare,

są też trochę obce,

ale jednocześnie

są nam bliskie.

Do czego się ich używało?

Najlepszą odpowiedzią,

jest to, że były dosłownie

najwcześniejszymi dziełami sztuki,

narzędziami, które stały się

urzekającymi artefaktami,

dzięki eleganckim kształtom

i mistrzowskiemu wykonaniu.

Te siekierki świadczą

o postępie w historii ewolucji.

Funkcjonują jako

Darwinowskie świadectwo zdrowia,

to pokaz,

przedstawienie,

jak pawi ogon,

ale w przeciwieństwie do włosów

i piór, siekierki są świadomie

i sprytnie wytwarzane.

Właściwie wytworzone siekierki

wskazywały na zdolności twórcy:

inteligencję, zdolności manualne

zdolność planowania,

sumienność oraz dostęp

do rzadkich materiałów.

Przez dziesiątki tysięcy pokoleń,

te umiejętności podnosiły

status ludzi, którzy dzięki

nim mieli przewagę nad innymi

przy wydawaniu potomstwa.

To stara prawda,

ale wydaje się działać:

"Wpadnij do mojej jaskini, to pokażę ci moje siekierki"

(Śmiech)

Nie możemy być pewni

w jaki sposób to się odbywało

bo Homo erectus,

którzy je wytwarzali,

nie znali języka.

Trudno to sobie wyobrazić,

ale to prawda.

Ten przedmiot był zrobiony

przez naszego przodka,

Homo erectus lub Homo eraster,

na 50-100 tys. lat

przed powstaniem mowy.

Żywa przez ponad milion lat

tradycja tworzenia siekierek

jest najdłuższą tradycją artystyczną

w całej historii ludzkości.

Na sam koniec, Homo sapiens,

jak ich nazywano,

znajdowali nowe rodzaje rozrywki

znajdowali nowe rodzaje rozrywki

jak opowiadanie kawałów,

historii, taniec czy stylizacja włosów.

Właśnie tak, stylizacja.

Dla ludzi współczesnych

technologia jest używana

do tworzenia fikcyjnych światów

w powieściach i filmach

by przekazać głębokie

emocje w muzyce, obrazie i tańcu.

Ale nadal istnieje

jedna podstawowa cecha

naszej dawnej osobowości

i gustów estetycznych:

Piękno jakie widzimy

w umiejętnych pokazach.

Od Lascaux, przez Luwr,

aż do Carnegie Hall,

ludzie gustują

niezmiennie w przedstawieniach,

które wymagają umiejętności.

Piękno jest w rzeczach

umiejętnie wykonanych.

Następnym razem przechodząc

obok oszlifowanego kamienia

u jubilera, nie bądźcie pewni

że to tylko kultura

mówi nam, że ten błyszczący,

kształtny klejnot jest piękny.

Nasi przodkowie uwielbiali ten kształt

i widzieli piękno w umiejętności jego

odtworzenia nawet przed czasem gdy

mogli dać temu wyraz w słowach.

Czy piękno jest względne?

Nie, jest w naszych umysłach.

To dar od naszych przodków,

świadectwo ich umiejętności

i życia emocjonalnego.

Silne reakcje na obrazy,

wyrażanie emocji w sztuce,

piękno muzyki i nocnego nieba

zostaną z nami i naszymi potomkami

tak długo jak istnieje rasa ludzka.

Dziękuję.

(Brawa)