Dlaczego doskonała architektura powinna być opowieścią

Dla architekta Ole Scheeren ludzie, którzy żyją i pracują wewnątrz budynku są tak dużą częścią tego obiektu jak beton, stal i szkło. Scheeren pyta, czy architektura może oznaczać współpracę i opowiadanie zamiast oznaczać izolację i hierarchię typowych drapaczy chmur? Odwiedź pięć budynków Scheerena - od zakręconej wieży w Chinach do dryfującego na oceanie kina w Tajlandii - i dowiedz się o ukrytych historiach o tych obiektach.

Przez większość minionego wieku

architektura podlegała sławnej doktrynie.

"Forma podąża za funkcją" stało się
ambitnym manifestem nowoczesności

oraz zgubnym kaftanem bezpieczeństwa,

bo oswobadzając
architekturę z dekoracyjności,

skazało ją na użytkowy rygor
i ograniczony cel.

Oczywiście, architektura
polega na funkcjonalności,

ale chciałbym przypomnieć
parafrazę Bernarda Tschumiego

I zaproponować zupełnie inną wartość.

Jeśli forma podąża za fikcją,

można myśleć o architekturze oraz
budynkach jako o przestrzeni historii,

historii ludzi, którzy tam mieszkają,

ludzi, którzy pracują w tych budynkach.

Można zacząć sobie wyobrażać
doświadczenia kreowane przez budynki.

W tym sensie jestem zainteresowany fikcją

nie jej nieprawdopodobieństwem,
ale jej rzeczywistością,

czyli tym, co rzeczywiście
znaczy architektura

dla ludzi, którzy żyją w niej oraz z nią.

Nasze budynki to prototypy, pomysły
na to, jak przesteń życia lub pracy

może się zmienić,

i jak przestrzeń kulturalna lub przestrzeń
medialna mogłyby dziś wyglądać.

Nasze budynki są prawdziwe, budowane.

Są wyraźnym zaangażowaniem
w namacalną rzeczywistość

oraz konceptualną możliwość.

Myślę o naszej architekturze
jak o strukturach organizacyjnych.

Ich duszą jest istotnie myślenie
strukturalne, jak w systemie:

jak zaaranżować przedmioty
zarówno w funkcjonalny,

jak i empiryczny sposób?

Jak stworzyć struktury,
które zapoczątkują serie

związków i opowiadań?

I jak fikcyjne historie

mieszkańców i użytkowników
naszych budynków

mogą dyktować architekturę,

podczas gdy architektura
dyktuje te historie?

Tu wchodzi w grę drugie pojęcie,

nazywane przeze mnie
"narracyjnymi hybrydami",

czyli struktury wielokrotnych,
jednoczesnych historii,

które rozwijają się w budowanych
przez nas budynkach.

Można traktować architekturę jako
złożony system relacji międzyludzkich,

zarówno pod względem
programowym i funkcjonalnym,

jak i empirycznym,
emocjonalnym i społecznym.

To jest siedziba chińskiej telewizji,

którą zaprojektowałem razem
z Remem Koolhaasem w OMA.

Gdy tylko przyjechałem do Pekinu
w 2002 roku, urbaniści pokazali mi

las kilkuset drapaczy chmur.

Miały powstać w centrum dzielnicy biznesu,

z tym że wtedy istniało tylko kilka.

Musieliśmy projektować w kontekście,
o którym wiemy właściwie tylko jedno:

wszystko będzie dotyczyć pionu.

Oczywiście, drapacze chmur są pionowe,
to dogłębnie hierarchiczna struktura,

wierzchołek jest zawsze
najlepszy, a dół najgorszy.

Wydaje się, że im wyższy, tym lepszy.

Chcieliśmy spytać samych siebie

o możliwość istnienia budynku
o zupełnie innym standardzie.

Czy mógłby odwrócić hierarchię
i opowiadać o systemie,

który jest bardziej
współpracą niż izolacją?

Wzięliśmy tę igłę i zagięliśmy ją,

tworząc pętlę połączonych aktywności.

Chcieliśmy złożyć wszystkie
aspekty tworzenia telewizji

w jedną prostą strukturę: wiadomości,
produkcję programów, nadawanie,

badania i treningi, administracja.

Wszystko jako obwód
połączonych aktywności,

gdzie ludzie mogliby się spotykać
w procesie wymiany i współpracy.

Nadal bardzo lubię ten obraz.

Przypomina lekcję biologii,
jeśli pamiętacie ludzkie ciało

ze wszystkimi organami
i układami krążenia, jak w szkole.

Nagle architektura przestaje być budulcem,

a staje się organizmem, formą życia.

Podczas sekcji takiego organizmu

widać serię podstawowych
technicznych zbitek,

produkcji programów,
centrum nadawania i wiadomości.

Krzyżują się one ściśle
ze zbitkami społecznymi:

sale konferencyjne, stołówki,
miejsca do rozmów,

nieformalne przestrzenie dla ludzi,
spotkań i wymiany.

Struktura organizacyjna
budynku była hybrydą

techniczno-socjalną,

ludzko-wykonawczą.

Oczywiście użyliśmy pętli
budynku jak systemu krążenia,

by nanizać wszystko razem i pozwolić
zarówno odwiedzającym jak i personelowi

doświadczyć różnych funkcji
w wielkiej harmonii.

Licząc sobie 473 000 metrów kwadratowych,

jest to jeden z największych
budynków na świecie.

Pracuje tam ponad 10 000 ludzi

i oczywiście skala ta przekracza
zrozumienie wielu rzeczy

i skalę codziennej architektury.

Przestaliśmy pracować na chwilę

i przykleiliśmy do modelu
10 000 wyciętych patyczków,

żeby zwyczajnie uzmysłowić sobie,
co ta ilość naprawdę znaczy.

Ale oczywiście to nie jest liczba,

to są ludzie, to społeczność tego budynku.

Żeby to zrozumieć
i zaplanować architekturę,

zidentyfikowaliśmy 5 hipotetycznych osób

i śledziliśmy je przez cały
dzień pracy w budynku,

myśląc, gdzie spotkaliby się,
co by przeżywali.

To był sposób na planowanie
i projekt budynku,

ale też na przekazanie przeżyć.

To była część wystawy
Muzeum Sztuki Współczesnej,

zarówno w Nowym Jorku, jak i Pekinie.

To jest główna sala kontroli audycji,

instalacja techniczna tak duża,

że może nadawać 200 kanałów jednocześnie.

Tak wygląda dziś ten budynek w Pekinie.

Jego pierwszą audycją na żywo
były Igrzyska Olimpijskie w Londynie 2012,

po tym jak został ukończony z zewnątrz
na Igrzyska Olimpijskie w Pekinie.

Jak widać, na samym wierzchołku
75-metrowego wspornika

są trzy kółeczka.

Faktycznie są częścią publicznej pętli,
która przechodzi przez cały budynek.

To szkło, na którym można stanąć

i patrzeć, jak miasto w dole
porusza się w zwolnionym tempie.

Budynek ten stał się częścią
życia codziennego Pekinu.

On jest tutaj.

Stał się również bardzo popularnym tłem

na zdjęcia ślubne.

(Śmiech)

Ale chyba najważniejszym
jego momentem jest ten.

Program "That's Beijing"
przypomina "Time Out",

który zdaje sprawę z wydarzeń
w mieście w ciągu tygodnia,

Nagle budynek nie jest
już tylko fizyczną materią,

ale pełni w mieście aktywną rolę,

jedną z ról, które definiują miasto.

Architektura nagle staje się wykonawcą,

twórcą i odtwórcą narracji.

Chyba mogłoby to być
jedno z jej pierwotnych znaczeń,

w które wierzymy.

Ale oczywiście jest też
inna historia tego budynku.

Jest to historia ludzi,
którzy go stworzyli:

400 inżynierów i architektów,
których prowadziłem

przez ponad dekadę wspólnej pracy,

spędzonej wspólnie nad planami budynku,

na wyobrażaniu sobie rzeczywistości

i wreszcie samej budowie w Chinach.

To jest osiedle mieszkaniowe
w Singapurze o dużej skali.

Singapur, jak większości Azji
i reszty dzisiejszego świata,

zdominowała wieża,

typologia, która z natury
bardziej izoluje niż łączy.

Zadałem pytanie, jak myśleć o mieszkaniu

nie tylko w aspekcie
prywatności i indywidualności

i własnego kąta,

ale jako o idei kolektywu.

Jak myśleć o stworzeniu
wspólnego środowiska,

w którym dzielenie się byłoby
równie wspaniałe co posiadanie?

Musieliśmy zaprojektować 1040 mieszkań.

Zwykle wyglądałoby to tak:

limit 24 pięter narzucony
przez władze miasta,

12 wież przedzielonych pustką,

bardzo ciasny system,
który mimo izolacji, jaką daje blok,

nie daje prywatności,
bo tuż obok stoi następny.

Jakość takiego rozwiązania
pozostawia wiele do życzenia.

Zaproponowałem, żeby przewrócić wieże,
zamienić wertykalne w horyzontalne,

położyć jedne na drugich.

Z boku wygląda to dość przypadkowo,

ale z perspektywy helikoptera

widać strukturę organizacyjną
jako sześciokątną siatkę,

w której poziome bloki złożono tak,

żeby stworzyć wielkie dziedzińce,
centralne przestrzenie dla lokatorów,

z różnorodnością udogodnień i funkcji.

Jak widać, dziedzińce nie są
hermetycznie szczelne.

Są otwarte, przepuszczalne i połączone.

Nazywaliśmy ten projekt "Splot",

mając na myśli to, że splatamy i łączymy

ludzi i przestrzenie.

Jakość każdego detalu w projekcie

ma ożywiać przestrzeń
i dać przestrzeń mieszkańcom.

Był to faktycznie system,

w którym warstwy wspólnych przestrzeni

układają się w coraz bardziej
indywidualne i prywatne przestrzenie.

Otworzyliśmy spektrum

między wspólnotą i indywidualnością.

Odrobina matematyki:

cała zieleń, którą zostawiliśmy na ziemi,

minus przestrzeń zajmowana przez budynki

plus zieleń z wszystkich tarasów

daje 112% zielonej przestrzeni,

więc więcej natury niż przed budową.

Ta odrobina matematyki pokazuje,
że zwielokrotniamy przestrzeń

dostępną dla mieszkańców.

To jest 13 piętro jednego z tych tarasów.

Czyli widać nowe płaszczyzny,
nowe tereny aktywności społecznej.

Wiele uwagi poświęciliśmy
zrównoważonemu rozwojowi.

W tropikach największą uwagę
trzeba zwracać na słońce

a ściśle szukaniu ochrony przed słońcem.

Najpierw dowiedliśmy, że każde
mieszkanie jest dostatecznie jasne

przez cały rok.

Potem zoptymalizowaliśmy
przeszklenie fasad,

żeby zminimalizować zużycie
energii przez budynek.

Co najistotniejsze, mogliśmy udowodnić,

że geometria planu budynku

sama przez się zapewni
dziedzińcom dosyć cienia,

więc będzie ich można
używać przez cały rok.

Umieściliśmy zbiorniki wodne
wzdłuż głównych korytarzy powietrznych,

więc chłodzenie przez parowanie
miało stworzyć mikroklimat,

który znów zwiększyłby jakość

przestrzeni dostępnych dla mieszkańców.

Był to pomysł stworzenia
różnorodności wyboru,

wolności myślenia,
gdzie by się chciało być,

dokąd może chciałoby się uciec,

w ramach twojego własnego osiedla.

Ale wracając z Azji do Europy:

budynek dla niemieckiej firmy medialnej
z siedzibą główną w Berlinie,

przechodzącej z tradycyjnego, drukowanego
na cyfrowy środek masowego przekazu.

Dyrektor generalny
zadał kilka celnych pytań:

Dlaczego ktoś chciałby dzisiaj
nadal chodzić do biura,

skoro można pracować gdziekolwiek?

Jak cyfrowa tożsamość
firmy ma zostać ucieleśniona

w budynku?

Stworzyliśmy nie tylko obiekt,

ale też w centrum obiektu
stworzyliśmy olbrzymią przestrzeń

i ta przestrzeń jest
o doświadczaniu wspólnoty,

doświadczaniu współpracy i bycia razem.

Komunikacja, interakcja
jak centrum przestrzeni,

która sama unosiłaby się,

jak to, co nazywamy wspólną chmurą,

pośrodku budynku,

otoczonego powłoką
standardowych modułowych biur.

Kilka kroków od cichego biurka
można uczestniczyć

w gigantycznym wspólnym doświadczeniu

centralnej przestrzeni.

Na koniec Londyn, projekt zlecony

przez London Legace
Development Corporation

burmistrza Londynu.

Poproszono nas o przebadanie

i rozpatrzenie potencjału miejsca

w Stratford, w Olympic Park.

W XIX wieku, książę Albert
stworzył Albertopolis.

I Boris Johnson myślał
o stworzeniu Olympicopolis.

Chciano zintegrować niektóre
z największych brytyjskich instytucji

i kilka międzynarodowych,
żeby stworzyć nowy system synergii.

Książę Albert stworzył
Albertopolis w XIX wieku,

myśląc o ukazaniu wszystkich
osiągnięć rodzaju ludzkiego,

łącząc sztukę i naukę.

Zbudował Exhibition Road,
linearną sekwencję tych instytucji.

Oczywiście dzisiejsze społeczeństwo
odeszło już od tego.

Nie żyjemy już w świecie,

w którym wszystko jest idealnie wytyczone

albo oddzielone od siebie.

Żyjemy w świecie,
w którym zacierają się granice

między różnymi domenami

i w którym współpraca i współdziałanie
stają się dużo bardziej ważne

niż utrzymanie podziałów.

Chcieliśmy myśleć
o wielkiej maszynie kulturalnej,

budynku, który reżyserowałby
i ożywiał różne domeny,

ale pozwalał na kontakt i współpracę.

Podstawą tego jest bardzo prosty moduł,

moduł pierścieniowy.

Może funkcjonować jako korytarz
z drzwiami po obu stronach,

ze światłem dziennym i wentylacją.

Można go przeszklić i zamienić

w olbrzymią przestrzeń wystawową.

Moduły ułożono jeden na drugim,

żeby niemal każda funkcja
mogła z biegiem czasu

zajmować dowolny moduł.

Instytucje mogą się
kurczyć lub zmniejszać,

bo oczywiście przyszłość kultury jest
najmniej pewna ze wszystkich.

Oto umiejscowienie budynku,
obok Aquatics Centre,

naprzeciw Stadionu Olimpijskiego.

Widać, jak masywne wsporniki

sięgają na zewnątrz,
angażując przestrzeń publiczną,

i jak dziedzińce ożywiają ludzi wewnątrz.

Chcieliśmy stworzyć złożony system,

w którym instytucje mogłyby
utrzymywać własną tożsamość,

bez wrzucania do wspólnego worka.

Tu można porównać skalę
do Centrum Pompidou w Paryżu.

Obydwa pokazują niezwykłą skalę
i potencjał projektu,

ale także i różnice:

tutaj mamy powielanie
heterogenicznej struktury,

w której różne jednostki mogą
na siebie oddziaływać

bez utraty tożsamości.

O to chodziło: stworzyć
taką strukturę organizacji,

która pozwoliłaby na kilka
wątków jednocześnie:

dla osób, które w części edukacyjnej
tworzą kulturę i myślą kulturą:

dla tych, którzy przedstawiają
sztuki wizualne, taniec;

i żeby dać publiczności
dostęp do tego wszystkiego,

wzdłuż różnych torów,

tak, żeby mogli odczytać
wątki na własny sposób

i tworzyć własne doświadczenia.

Zakończę projektem bardzo małym

i zupełnie odmiennym:

to dryfujące kino na oceanie Tajlandii.

Znajomi zapoczątkowali festiwal filmowy

i pomyślałem,

że skoro rozważamy historie
i narracje z filmów,

trzeba też pomyśleć o narracji widzów.

Zaprojektowałem małą,
modułową pływającą platformę,

w oparciu o techniki lokalnych rybaków,

używane przy budowie farm homarów i ryb.

Współpracowaliśmy z lokalną społecznością

i budowaliśmy z ich własnych
materiałów z recyklingu.

Fantastyczna dryfująca platforma,

która delikatnie kołysała się na oceanie

podczas gdy my oglądaliśmy filmy
z brytyjskiego archiwum filmowego,

jak "Alicja w Krainie Czarów" z 1903 roku.

Najbardziej pierwotne
doświadczenia publiczności

połączyły się z historiami filmów.

Wierzę, że architektura wykracza
poza domenę fizycznej materii,

zabudowanego otoczenia,

ale tak naprawdę jest o tym,
jak chcielibyśmy żyć,

jak piszemy swoje i cudze historie.

Dziękuję.

(Brawa)