YouTube

Got a YouTube account?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Turkish subtitles

← Sentetik biyoloji insanlığı nasıl yok edebilir ve bunu nasıl durdurabiliriz?

Get Embed Code
25 Languages

Showing Revision 4 created 07/10/2019 by Figen Ergürbüz.

  1. Yaklaşık yedi buçuk milyar insanız.

  2. Dünya Sağlık Örgütü,
    300 milyonun insanın depresyonda olduğunu
  3. ve her yıl 800 bin kişinin
    intihar ettiğini söylüyor.
  4. Bunların küçük bir kısmı
    aşırı nihilist bir yol seçiyor,
  5. alabildikleri kadar can alarak ölüyorlar.
  6. Son zamanlara dair ünlü örnekler var.
  7. İşte pek de ünlü olmayan biri.
    Dokuz hafta önce gerçekleşti.
  8. Eğer hatırlamıyorsanız
  9. sebebi bunun çok fazla yaşanıyor olması.
  10. Vikipedi geçen yıl
    323 kitlesel silahlı saldırı saydı,
  11. bunlar sadece evim Birleşik Devletler'de.
  12. Saldırganların hepsi
    intihara meyilli değildi,
  13. hepsi ölüm oranlarını
    maksimize etmeye çalışmıyorlardı
  14. ama pek çoğu öyleydi.
  15. Burada önemli soru şu:
    Bu insanları kısıtlayan şey ne?

  16. Vegas saldırganını ele alalım.
  17. Elli sekiz insanın canına kıydı.
  18. Yeterli olduğunu düşündüğü için mi durdu?
  19. Hayır, bunun cevabını biliyoruz
    çünkü 422 kişiyi de vurarak yaraladı,
  20. onları öldürmeyi tercih ederdi.
  21. Bu rakam 4.200 de olsa durmazdı.
  22. Böylesi nihilist bir kişi
    hepimizi bile memnuniyetle öldürebilirdi.
  23. Bunu bilemeyiz.
  24. Bildiğimiz bir şey var ki
  25. o da intihara meyilli katillerin
    o kararı verdiklerinde
  26. teknolojinin bir kuvvet çarpanı olduğu.
  27. İşte size bir örnek.

  28. Birkaç yıl önce Çin'de
    10 kitlesel okul katliamı oldu,
  29. katliamlar bıçak, çekiç
    ve satır gibi şeyler kullanılarak yapıldı
  30. çünkü orada silah erişimi gerçekten zor.
  31. Korkunç bir tesadüftür ki
    bu son saldırı
  32. Connecticut, Newtown'daki
    katliamdan sadece saatler önce oldu.
  33. Ancak o tek Amerikan saldırısı
  34. Çin'deki 10 saldırının toplamıyla
    yaklaşık aynı can kaybına sebep oldu.
  35. Yani şunu söyleyebiliriz,
    bıçak ne kadar korkunçsa silah daha kötü.
  36. Bir de uçak var: çok daha kötü.
  37. Pilot Andreas Lubitz bunu bize
  38. 149 insanı kendisiyle intihara zorlayarak
  39. uçağı Fransız alplerine
    çarptırdığında kanıtladı.
  40. Buna dair başka örnekler de var.

  41. Korkarım yakın gelecekte uçaklardan
    çok daha ölümcül silahlar var...
  42. Metalden olmayan silahlar.
  43. O bahsettiğim
    kıyamet dinamiklerini bir düşünelim,
  44. intihara meyilli kitlesel cinayetin
    hızla gelişen bir alana taşındığını,
  45. toplum için genellikle
    sınırsız vaat sunan bir alana...
  46. Dünyanın herhangi bir yerinde
    başarısız dahi olsalar
  47. eğer nasıl yapacaklarını anlarlarsa
  48. hepimizi öldürmeye yeltenecek
    küçük bir grup insan var.
  49. Vegas saldırganı onlardan biri
    olabilir de olmayabilir de
  50. ama 7,5 milyar nüfusumuz düşünülünce
  51. bu sayı elbette sıfır değil.
  52. Çok sayıda intihara meyilli nihilist var.
  53. Buna şahit olduk bile.
  54. Kontrol edemedikleri şiddetli durum
    bozukluğu olan insanlar var.
  55. Hayattan koparan travmalar
    geçirmiş insanlar var ve daha neler neler.
  56. İnsanların geneli için
  57. Soğuk Savaş baş gösterene kadar
    bu sayı hep sıfır olacaktı
  58. ancak sonra ansızın
    bu iki küresel ittifakın liderleri
  59. dünyayı mahvetme yeteneği elde etti.
  60. Kıyameti koparacak
    o düğmeye sahip insan sayısı

  61. o zamandan beri hep dengeliydi.
  62. Ama korkarım bu sayı büyümek üzere
  63. ve üçle sınırlı değil.
  64. Daha önce hiç olmadığı kadar.
  65. Bu bir teknoloji iş planına
    benzeyecek diyebilirim.
  66. (Gülme sesleri)

  67. Bunun sebebi de

  68. üst düzey teknoloji çağında olmamız,
  69. bu teknoloji bugüne dek
    imkânsız olan şeyleri ele alıp
  70. bunları yaşayan birkaç dahinin
    süper gücü hâline getiriyor
  71. ve -- burası önemli --
  72. onlar da bu güçleri
    herkese karşı kullanıyorlar.
  73. İşte size iyi niyetli bir örnek.

  74. 1952 yılında bir bilgisayarla
    dama oynamak istediğinizde
  75. gerçekten istiyor olmanız gerekirdi,
  76. sonra o bilgisayarın dünyadaki
    19 kopyasından birini ele geçirir,
  77. sonra da Nobel Ödülü'ne layık beyninizle
    ona dama öğretirdiniz.
  78. Çıta buydu.
  79. Şimdi ise telefonu olan birini
    tanıyan birini tanımanız yeterli
  80. çünkü bilgisayar üst düzey bir teknoloji.
  81. Sentetik biyoloji de öyle,

  82. ben buna kısaca ''synbio'' diyeceğim.
  83. 2011'de iki araştırmacı
  84. dama hilesi kadar zekice
    ve eşi görülmemiş bir şey yaptılar,
  85. konu H5N1 gribiydi.
  86. Enfekte ettiği insanların
    yüzde 60'ına kadarını öldüren bir silsile,
  87. Ebola'dan daha fazla.
  88. Ama hiç bulaşıcı değil,
  89. öyle ki 2015 yılından beri
    50'den can kaybına sebep oldu.
  90. Bu araştırmacılar H5N1'in
    genomunda düzenleme yaptılar
  91. ve onu inanılmaz öldürücü
    ve ayrıca bulaşıcı hâle getirdiler.
  92. Dünyanın önde gelen iki bilim dergisinin
    birinin haberler kısmında
  93. bu şey açığa çıktığı takdirde
  94. milyonlarca can kaybıyla sonuçlanacak
    bir salgına sebep olacağı yazdı.
  95. Dr. Paul Keim
  96. bunun kadar korkunç bir organizma
    düşünemediğini söyledi,
  97. Biyolojik Güvenlik Ulusal
    Bilim Danışma Kurulu Başkanı'ndan
  98. benim asla duymak
    istemeyeceğim türden bir şey.
  99. Bu arada Dr. Keim şunları da ekledi --
  100. ["Bununla karşılaştırılınca
    anthrax hiç korkutucu değil."]

  101. Kendisi ayrıca...

  102. [Anthrax uzmanı] (Kahkahalar)

  103. İyi haber şu ki
    2011 biyolojik hack olayında

  104. bunu yapan insanlar
    bize zarar vermek istemiyorlardı.
  105. Onlar virolog.
  106. Bilimin ilerlemesine inanıyorlardı.
  107. Kötü haber ise şu ki
    teknoloji olduğu yerde durmaz
  108. ve önümüzdeki birkaç on yıl içinde
  109. onların bu becerisi aşırı kolay olacak.
  110. Aslında şimdiden çok daha kolay
    çünkü dün sabah öğrendiğimize göre
  111. bu işi yapmalarından sadece iki yıl sonra
  112. CRISPR sistemi
    genom düzenleme için ayarlandı.
  113. Bu başlı başına bir çığır,
  114. gen düzenlemeyi
    inanılmaz derecede kolaylaştırıyor.
  115. O kadar ki CRISPR
    artık liselerde öğretiliyor.
  116. Bu şey programlamadan
    daha hızlı ilerliyor.
  117. Orada gördüğünüz yavaş,
    cansız beyaz çizgi var ya?
  118. Moore yasası.
  119. Programlamanın ucuzlamasının
    ne kadar hızlı olduğunu gösteriyor.
  120. O hızlı, gösterişli yeşil çizgi...
  121. genetik dizilimin ucuzlamasının
    ne kadar hızlı olduğunu gösteriyor.
  122. Pekâlâ, gen düzenleme,
    sentezleme ve dizilim...
  123. ...bunlar farklı disiplinler
    ama birbirlerine bağlılar.
  124. Şimdi hepsi hızla hareket ediyor.
  125. Krallıklarının anahtarları ise
    bu küçücük veri dosyaları.
  126. Bu gördüğünüz,
    H5N1'in genomundan bir alıntı.
  127. Tüm şey sadece birkaç sayfaya sığabilir.
  128. Merak etmeyin, eve gider gitmez
    Google'da bunu aratabilirsiniz.
  129. Artık nasılsa her şey internette.
  130. Bu şeyi bulaşıcı yapan kısım ise
  131. bir Post-it kağıdına rahatça sığabilir.
  132. Ve bir dahi bir veri dosyası yapar,
  133. tüm aptallar onu kopyalayabilir,
  134. tüm dünyaya dağıtabilir
  135. veya basabilir.
  136. Ve sadece şunun üzerine değil,
  137. bunun üzerine de basılabilir.
  138. Bir senaryo hayal edelim.

  139. Yıl 2026 diyelim,
    gelişigüzel bir yıl seçmiş olalım
  140. ve bilimi ilerletmek isteyen
    çok zeki bir virolog var,
  141. salgın konusunu da
    daha iyi anlamak istiyor,
  142. yeni bir mikro organizma geliştiriyor.
  143. Kızamık kadar bulaşıcı,
  144. Ebola kadar ölümcül
  145. ve bir salgına sebep olmadan önce
    aylarca kuluçkaya yatıyor,
  146. bu yüzden de tehlike görünmeden
    tüm dünya enfekte olabilir.
  147. Sonra viroloğun üniversitesine erişiliyor.
  148. Tabii bu bilim kurgu değil.
  149. Son zamanlarda ABD'de görülen bir dava
  150. 300'den fazla üniversitede
    hack olaylarını irdeliyor.
  151. Sonra o mikro organizmanın genomu
    internetin karanlık sayfalarına yayılıyor.
  152. Dosya bir kez karşıya gitti mi
    bir daha geri gelmez --
  153. bir fim şirketi veya müzik stüdyosu
    işleten herkese sorun.
  154. Belki de 2026'da
  155. bu canlı yaratığı yaratmak için
  156. bizim örneğimizdeki virolog gibi
    bir dahi gerekir
  157. ama belki de 15 yıl sonra,
  158. tüm liselerde bulabileceğiniz
    bir DNA yazıcıyla iş hallolabilir.
  159. Olmazsa da...
  160. Bir 10 veya 20 yıl sonra kesin olur.
  161. Şunu da hızlıca geçeyim.

  162. Bu slaytı hatırladınız mı?
  163. Bu iki kelimeye dikkat edin.
  164. Biri bunu denerse ve yalnızca
    yüzde 0,1 etkili olursa
  165. sekiz milyon insan ölür.
  166. Bu tam tamına 2.500 tane 11 Eylül demek.
  167. Medeniyet hayatta kalabilir
  168. ama sonsuza dek kalıcı hasar taşır.
  169. Bu da demek oluyor ki
  170. amaca giden yolda en küçük
    şansı olan kişiye bile dikkat etmeliyiz,
  171. sadece dâhilere değil.
  172. Bugün yüzde 0,1 etkili
    ve belki biraz daha yüksek oranlı
  173. bir kıyamet mikro organizması
    yapabilecek dâhi sayısı
  174. bir elin parmaklarını geçmez.
  175. Dengeli ve başarılılar
    ve bu grubun bir parçası değiller.
  176. Ben de bununla
    zoraki barış içinde sayılırım.
  177. Peki ama teknoloji geliştiğinde
  178. ve bunlar yayıldığında
  179. ve binlerce beşeri bilim öğrencisi
    bunlara erişim sağlayınca?
  180. Her biri kusursuz şekilde
    dengeli olacak mı?
  181. Peki ya birkaç yıl sonra,
  182. stres yüklü tıp öğrencileri
    bunlara erişim sağlayınca?
  183. O zaman çerçevesi içinde,
  184. o çemberler kesişecek
  185. çünkü burada bahsettiğimiz şey
  186. tüm dünya üzerinde yüz binlerce insan.
  187. Buna bir de Joker gibi giyinip
  188. Batman filminin ön gösteriminde
    12 kişiyi öldüren adamı da ekleyelim.
  189. Kendisi sinirbilim doktora öğrencisiydi,
  190. NIH bursu vardı.
  191. Peki, sürpriz gelişme:

  192. Buna şimdi odaklanırsak
    hayatta kalabileceğimiz kanısındayım.
  193. Bunu söylüyorum
    çünkü saatlerimi harcayarak
  194. synbio üzerinde glonal liderlerle konuştum
  195. ve ayrıca yarattığım bilim podcasti
    için yaptıklarını araştırdım.
  196. Başardıkları işler beni korkuttu,
    eğer fark etmediyseniz diye söylüyorum --
  197. (Kahkahalar)

  198. ama daha da önemlisi,
    bunun potansiyelini onurlandırmak için de.

  199. Bu şey kanseri tedavi edecek,
    çevreyi iyileştirecek
  200. ve diğer canlılara olan zulmü durduracak.
  201. Kendimizi imha etmeden
    tüm bunları nasıl yapacağız?
  202. Birincisi, beğenin ya da beğenmeyin,
    sentetik biyoloji kapımıza dayandı,

  203. o yüzden bu teknolojiyi kucaklayalım.
  204. Eğer bir teknoloji yasağı koyarsak
  205. O zaman direksiyonu
    kötü aktörlere devretmiş oluruz.
  206. Nükleer programların aksine,
  207. biyoloji görünmez şekilde çalışılabilir.
  208. Dev Sovyetler'in biyolojik silah
    anlaşmaları ihlalleri bunu netleştirdi,
  209. tabii dünyadaki
    her yasa dışı madde de öyle.
  210. İkincisi, uzmanlara sahip çıkın.

  211. Onları bu işe dahil edelim.
  212. Sahip olduğumuz her
    bir milyon bir biyo mühendis için
  213. en azından bir milyonu
    bizim tarafımızda olacaktır.
  214. Al Capone bizim tarafımızda olacaktır.
  215. İyi insan olmanın çıtası o kadar düşük ki.
  216. Dev sayısal avantajların da önemi var,
  217. tek bir kötü adam
    çok büyük zarara sebep olsa da...
  218. çünkü pek çok şeyin yanında
  219. bu şeyi tam tamına
    kullanmamızı sağlıyorlar:
  220. Hazırlık ve önlem için yıllarımız
    ve umuyorum ki on yıllarımız var.
  221. Korkunç bir şey deneyecek ilk kişi --
    biri mutlaka olacak --
  222. henüz doğmamış bile olabilir.
  223. Sonra, bu topluma yayılan bir çaba olmalı

  224. ve her biriniz bunun parçası olmalısınız
  225. çünkü küçük bir grup uzmandan
  226. sentetik biyolojiyi hem muhafaza edip
    hem de fayda gütmelerini isteyemeyiz
  227. çünkü bunu finansal sistemle zaten denedik
  228. ve finans çalışanlarımız
    umarsızca işi yapmayı öğrendikçe
  229. büyük ölçüde yozlaştılar,
  230. üzerimize devasa riskler yüklediler,
  231. kazançları özelleştirdiler,
  232. kötü bir şekilde zenginleştiler
  233. ve bizi 22 trilyon dolarlık borçla
    kapana kıstırdılar.
  234. Daha da yakın zamanda --

  235. (Alkışlar)

  236. Teşekkür mektuplarını alanlar siz misiniz?

  237. Benimkini hâlâ bekliyorum.
  238. Sanırım minnet duymak için
    çok meşguldüler.
  239. Daha da yakın zamanda,

  240. internet gizliliği büyük bir patlak verdi
  241. ve bunu dış kaynaklara yaptırdık.
  242. Bir kez daha
  243. özelleştirilen kazançlar,
    sosyalleşen kayıplar.
  244. Bu kalıptan bıkıp usanan kim var?
  245. (Alkışlar)

  246. Refahımızı korumak için
    daha katılımcı bir metota ihtiyacımız var

  247. ve gizliliğimizi
  248. ve de çok yakında... hayatlarımızı.
  249. Peki tüm bunları nasıl yaparız?
  250. Vücudumuz patojenlerle savaşırken

  251. maharetli bağışıklık sistemi
    devreye girer,
  252. çok karmaşık ve çok katmanlı bir sistem.
  253. Bunlardan bir tanesini
    tüm ekosistem için neden yapmıyoruz?
  254. İlk katmana yönelik konuşmalar içeren
    bir TED Talks yılı yapılabilir.
  255. Bunlar sadece
    pek çok harika fikirden birkaçı.
  256. Biraz Ar-Ge emeği ile

  257. şu an sahip olduğumuz
    ilkel patojen sensörlerini alıp
  258. çok eğimli bir fiyat
    performansına taşıyabiliriz,
  259. bu kısa sürede dikkat çeker
  260. ve buna sahip çıkılır
  261. ve adım adım duman detektörü
    ve hatta akıllı telefon kadar yaygınlaşır.
  262. Şunu da ekleyeyim,
  263. üretimi ve dağımıtı söz konusu olunca
  264. aşıların da türlü türlü sorunları var.
  265. Ve bir kez yapıldıklarında yeni tehdit
    ve mutasyonlara adapte olamıyorlar.
  266. tam teşekküllü bir biyo üretim üssü lazım,
  267. her bir eczaneye kadar uzayacak
    ve hatta evlerimize bile.
  268. Aşı ve ilaç için yazıcı teknolojisi
    ulaşabileceğimiz seviyede,
  269. tabii öncelik olursa.
  270. Sonra, akıl sağlığı.

  271. İntihar meyilli kitlesel katliam zanlıları
  272. tedaviye yanıt vermeyen depresyon
    veya TSSB yaşıyorlar.
  273. Rick Doblin gibi bunun üzerinde çalışan
    asil araştırmacılara ihtiyacımız var
  274. ama ayrıca sayılarla uğraşan bencillere de
  275. çünkü bu akut rahatsızlıkların hepimizi
    tehlikeye soktuğunu söylüyorlar,
  276. sadece onu yaşayanları değil.
  277. Bu benciller bu durumla savaşmada
  278. bize ve Al Capone'a katılacak.
  279. Üçüncüsü, her birimiz
    bu bağışıklık sisteminde
  280. beyaz kan hücresi olabiliriz ve olmalıyız.
  281. İntihara meyilli kitlesel caniler
    rezil olabilirler, tamam
  282. ama aynı zamanda korkunç derecede
    kırılmış ve üzgün insanlar
  283. ve bu durumda olmayan bizlere düşen görev
  284. kimsenin sevgisiz
    kalmadığından emin olmak.
  285. (Alkışlar)

  286. Sonra da bu tehlikelerle savaşmayı

  287. sentetik biyolojinin temel prensibi
    hâline getirmeliyiz.
  288. Pek çok şirketin iddia ettiğine göre
  289. mühendisleri
    zamanlarının yüzde 20'sini
  290. istediklerini yaparak geçiriyor.
  291. Peki biyo mühendis işe alan
  292. ve biyo mühendis olan kişiler
  293. herkesin yararı için savunma geliştirmeye
    zamanlarının yüzde 20'sini verseler?
  294. Kötü bir fikir olmazdı.
  295. (Alkışlar)

  296. Son olarak da...
    Bu hiç eğlenceli olmayacak.

  297. Ama zihnimizin bazı çok ama çok
    karanlık yerlere gitmesine izin vermeliyiz
  298. ve sizi bu akşam o yerlere götürmeme
    izin verdiğiniz için teşekkürler.
  299. Soğuk Savaş'tan sağ çıktık
  300. çünkü hepimiz tehlikeyi anladı
    ve ona saygı duydu,
  301. bunun kısmen bir sebebi de
  302. yıllarca kendimize anlattığımız
    korkunç hayalet hikâyeleri,
  303. ''Dr. Strangelove'' gibi isimlerle
  304. ve ''Savaş Oyunları.''
  305. Sakin olma zamanı değil.
  306. Panik yapmanın inanılmaz üretken olduğu
  307. o nadir zamanlardan biri --
  308. (Kahkahalar)

  309. hayalet hikâyeleri çıkarmak için

  310. ve korkumuzu bu tehlikeyle savaşmak için
    yakıt olarak kullanmada.
  311. Çünkü size sunduğum bu korkunç senaryolar

  312. kader değil.
  313. Seçenek.
  314. Bu tehlike hâlâ uzak sayılır.
  315. Bu da demek ki biz izin verirsek
  316. üzerimize çökecek.
  317. İzin vermeleyim.

  318. Dinlediğiniz için teşekkürler.

  319. (Alkışlar)