< Return to Video

Për të kuptuar autizmin, mos u ndalni së shikuari

  • 0:01 - 0:03
    "Më shiko!"
  • 0:05 - 0:09
    Kjo frazë më shndërroi në një
    trajner të kontaktit me sy.
  • 0:11 - 0:14
    Unë jam nëna e Ivanit; ai është 15 vjeç.
  • 0:15 - 0:16
    Ivan ka autizëm,
  • 0:16 - 0:18
    ai nuk flet,
  • 0:18 - 0:20
    dhe komunikon përmes një iPad,
  • 0:20 - 0:24
    ku i gjithë universi i tij i fjalëve
    ekziston në imazhe.
  • 0:26 - 0:30
    Ai u diagnostikua kur ishte dy e gjysmë.
  • 0:32 - 0:36
    E mbaj mend akoma atë ditë me dhimbje.
  • 0:37 - 0:40
    Burri im dhe unë ndiheshim
    vërtet të humbur;
  • 0:41 - 0:44
    ne nuk dinim se ku të fillonim.
  • 0:45 - 0:47
    Nuk kishte internet,
  • 0:47 - 0:50
    ju nuk mund kërkonit informacionet
    në Google,
  • 0:51 - 0:53
    kështu që i bëmë hapat e parë
  • 0:54 - 0:56
    vetëm nga intuita.
  • 0:58 - 1:00
    Ivan nuk e mbante kontaktin me sy,
  • 1:01 - 1:03
    ai kishte humbur fjalët që i dinte
  • 1:04 - 1:08
    dhe nuk iu përgjigj emrit të tij
    ose asgjë që ne i kërkuam,
  • 1:09 - 1:11
    sikur fjalët të ishin zhurmë.
  • 1:13 - 1:17
    E vetmja mënyrë që mund ta dija
  • 1:18 - 1:20
    se çfarë po ndodhte me të,
  • 1:20 - 1:22
    atë që ndjente,
  • 1:22 - 1:24
    ishte ta shikoja në sy.
  • 1:26 - 1:28
    Por ajo urë u prish.
  • 1:31 - 1:33
    Si mund ti mësoja atij gjërat për jetën?
  • 1:36 - 1:39
    Kur i bëja gjërat që atij i pëlqenin,
    ai më shikonte,
  • 1:39 - 1:41
    dhe ne ishim të lidhur.
  • 1:42 - 1:45
    Kështu që u përkushtova që të punoja me të
    për ato gjëra,
  • 1:45 - 1:50
    kështu që do të kishim gjithnjë e më shumë
    momente të kontaktit me sy.
  • 1:51 - 1:58
    Do të kalonim orë të tëra duke luajtur
    kile me motrën e tij më të madhe, Aleksian
  • 1:59 - 2:01
    dhe kur thoshim: "Unë të kapa!"
  • 2:02 - 2:04
    ai do të shikonte përreth nesh,
  • 2:05 - 2:10
    dhe në atë moment,
    unë mund të ndjeja se ai ishte gjallë.
  • 2:13 - 2:18
    Ne gjithashtu mbajmë një rekord
    për orë të kaluara në pishinë.
  • 2:19 - 2:23
    Ivan gjithmonë kishte pasion ujin.
  • 2:24 - 2:27
    Mbaj mend kur ai ishte dy e gjysmë,
  • 2:28 - 2:31
    në një ditë dimri me shi,
  • 2:31 - 2:34
    Po e çoja në një pishinë të brendshme,
  • 2:34 - 2:36
    sepse edhe në ditë me shi
    do të shkonim në not.
  • 2:38 - 2:42
    Ne ishim në autostradë,
    dhe mora daljen e gabuar.
  • 2:42 - 2:46
    Ai shpërtheu në lot dhe qau
    në mënyrë të pandërprerë,
  • 2:46 - 2:48
    derisa u ktheva mbrapa.
  • 2:49 - 2:50
    Vetëm pas kësaj ai u qetësua.
  • 2:52 - 2:55
    Si ishte e mundur
    që një dy vjeç e gjysmë
  • 2:55 - 2:57
    nuk iu përgjigj emrit të tij,
  • 2:58 - 3:02
    e në mes të shiut dhe mjegullës,
    ku unë nuk mund të shoh asgjë,
  • 3:02 - 3:06
    ai e dinte rrugën e saktë?
  • 3:09 - 3:13
    Ishte kjo kur kuptova që Ivan kishte një
    memorje të jashtëzakonshme vizuale,
  • 3:14 - 3:17
    dhe kjo do të ishte rruga ime.
  • 3:18 - 3:20
    Kështu që unë fillova të beja
    foto gjithçka,
  • 3:21 - 3:23
    dhe duke e mësuar atë si ishte jeta,
  • 3:23 - 3:27
    duke i treguar atij, foto nga foto.
  • 3:28 - 3:32
    Edhe tani, është mënyra si komunikon Ivan
  • 3:32 - 3:34
    çfarë dëshiron,
  • 3:34 - 3:36
    atë që i duhet
  • 3:36 - 3:39
    dhe gjithashtu atë që ndjen.
  • 3:42 - 3:45
    Por nuk ishte vetëm kontakti me
    sytë e Ivanit që kishte rëndësi.
  • 3:47 - 3:49
    Të gjithë të tjerët kanë bërë gjithashtu.
  • 3:51 - 3:55
    Si mund t'i bëj njerëzit të shohin
    jo vetëm autizmin e tij,
  • 3:55 - 3:56
    por ta shikojnë atë si person
  • 3:57 - 3:59
    dhe gjithçka që mund të japë ai;
  • 4:00 - 4:02
    gjithçka që mund të bëjë;
  • 4:03 - 4:06
    gjërat që ai i pëlqen dhe nuk i pëlqen,
  • 4:06 - 4:08
    ashtu si ndonjëri prej nesh?
  • 4:09 - 4:12
    Por për këtë, edhe unë duhej
    të jap veten.
  • 4:14 - 4:16
    Unë duhej të kisha forcën ta lëshoja,
  • 4:17 - 4:19
    që ishte jashtëzakonisht e vështirë.
  • 4:21 - 4:23
    Ivan ishte 11 vjeç,
  • 4:24 - 4:27
    dhe ai shkonte për trajtim
    në një lagje afër shtëpisë tonë.
  • 4:29 - 4:32
    Nje pasdite,
    ndërsa e prisja,
  • 4:33 - 4:34
    Unë hyra në një dyqan,
  • 4:34 - 4:37
    një dyqan tipik lagjeje
    me pak nga gjithçka.
  • 4:38 - 4:40
    Ndërsa po bëja pazar,
  • 4:40 - 4:43
    Fillova të flas me Jose, pronarin.
  • 4:45 - 4:46
    I tregova atij për Ivanin,
  • 4:47 - 4:48
    se ai kishte autizëm,
  • 4:49 - 4:54
    dhe që unë doja që ai të mësonte
    të eci nëpër rrugë vetë,
  • 4:54 - 4:56
    pa e mbajtur njeri.
  • 4:57 - 5:01
    Prandaj vendosa ta pyes Jose
    nëse të enjten rreth orës 14:00,
  • 5:02 - 5:05
    Ivan mund të vinte dhe ta ndihmonte
    të rregullonte shishet e ujit në rafte,
  • 5:05 - 5:08
    sepse i pëlqente të organizonte gjëra.
  • 5:08 - 5:11
    Dhe si shpërblim, ai mund të blinte
    disa biskota çokollate,
  • 5:11 - 5:13
    të cilat ishin të preferuarit e tij.
  • 5:16 - 5:17
    Ai tha "po" menjëherë.
  • 5:19 - 5:22
    Kështu ka kaluar një vit:
  • 5:22 - 5:24
    Ivan do të shkonte në dyqan të Jose,
  • 5:25 - 5:29
    të ndihmonte të rregullojë raftet
    me shishe uji
  • 5:29 - 5:34
    me etiketat perfekte
    rreshtuar në të njëjtën anë,
  • 5:34 - 5:38
    dhe ai do të largohej i lumtur
    me biskotat e tij me çokollatë.
  • 5:44 - 5:46
    Jose nuk është ekspert i autizmit.
  • 5:49 - 5:52
    Nuk ka nevojë të jesh ekspert
  • 5:53 - 5:57
    as të bëjë ndonjë gjë heroike për të
    përfshirë dikë.
  • 6:00 - 6:02
    Thjesht duhet të jemi aty --
  • 6:03 - 6:04
    (Duartrokitje)
  • 6:11 - 6:13
    (Duartrokitjet mbarojnë)
  • 6:14 - 6:15
    Me të vërtetë, asnjë vepër heroike --
  • 6:17 - 6:19
    thjesht duhet të jemi afër.
  • 6:22 - 6:24
    Dhe nëse kemi frikë nga diçka
  • 6:25 - 6:27
    ose ne nuk kuptojmë diçka,
  • 6:27 - 6:28
    duhet të pyesim.
  • 6:29 - 6:31
    Le të jemi kureshtar
  • 6:32 - 6:36
    por asnjëherë indiferent.
  • 6:38 - 6:42
    Le të kemi guximin
    për të parë njëri-tjetrin në sy,
  • 6:44 - 6:46
    sepse duke parë,
  • 6:47 - 6:50
    ne mund të hapim një botë
    të tërë për dikë tjetër.
  • 6:51 - 6:54
    (Duartrokitje)
  • 6:54 - 6:56
    (Brohoritje)
Title:
Për të kuptuar autizmin, mos u ndalni së shikuari
Speaker:
Carina Morillo
Description:

Carina Morillo nuk dinte gati asgjë për autizmin kur djali i saj Ivan ishte diagnostikuar, vetëm se ai nuk fliste apo nuk u përgjigjej fjalëve dhe se ajo duhej të gjente mënyra tjera për t'u lidhur me të. Carina tregon se si ajo mësoi të ndihmojë djalin e saj të përmbushë veten duke ndarë kuriozitetin e saj me të.

more » « less
Video Language:
Spanish
Team:
closed TED
Project:
TEDTalks
Duration:
07:09

Albanian subtitles

Revisions