< Return to Video

Rosalind Franklin: niedoceniona matka podwójnej helisy - Cláudio L. Guerra

  • 0:07 - 0:10
    Odkrycie struktury DNA
  • 0:10 - 0:14
    było jednym z najważniejszych
    osiągnięć naukowych w ubiegłym stuleciu,
  • 0:14 - 0:16
    a właściwie w historii ludzkości.
  • 0:16 - 0:20
    Znana obecnie podwójna helisa kojarzy się
    prawie wyłącznie z Watsonem i Crickiem,
  • 0:20 - 0:21
    dwójką z naukowców,
  • 0:21 - 0:24
    którzy za jej odkrycie
    dostali Nagrodę Nobla.
  • 0:24 - 0:27
    Ale jest jeszcze jedna osoba,
    którą może znacie,
  • 0:27 - 0:28
    Rosalind Franklin.
  • 0:28 - 0:33
    Może słyszeliście, że jej badania
    wsparły genialną ideę Watsona i Cricka
  • 0:33 - 0:37
    lub to, że ubierała się prosto
    i była wojowniczą uczoną,
  • 0:37 - 0:42
    bo tak opisał ją Watson
    w "Podwójnej helisie".
  • 0:42 - 0:44
    Dzięki biografom Franklin,
  • 0:44 - 0:47
    którzy zbadali jej życie i rozmawiali
    z wieloma bliskimi jej osobami,
  • 0:47 - 0:51
    wiemy, że ten opis jest daleki od prawdy,
  • 0:51 - 0:55
    a jej osiągnięcia naukowe są
    w dużej mierze niedocenione.
  • 0:55 - 0:57
    Oto jej prawdziwa historia.
  • 0:57 - 1:01
    Rosalind Elsie Franklin urodziła się
    w Londynie w 1920 roku.
  • 1:01 - 1:05
    Już jako nastolatka chciała zostać uczoną,
  • 1:05 - 1:09
    co nie było typowym ani łatwym zawodem
    dla dziewcząt w tamtych czasach.
  • 1:09 - 1:11
    Tak czy inaczej celowała
    w naukach ścisłych.
  • 1:11 - 1:14
    Dostała stypendium,
    żeby studiować chemię w Cambridge,
  • 1:14 - 1:16
    gdzie zrobiła doktorat,
  • 1:16 - 1:19
    a potem prowadziła badania
    nad strukturą węgla,
  • 1:19 - 1:21
    co pozwoliło udoskonalić maski gazowe
  • 1:21 - 1:24
    dla Brytyjczyków
    podczas II Wojny Światowej.
  • 1:24 - 1:26
    W 1951 roku trafiła do King's College,
  • 1:26 - 1:30
    gdzie korzystała z technik rentgenowskich
    do badania struktury DNA,
  • 1:30 - 1:32
    jednego z najbardziej
    gorących tematów w nauce.
  • 1:32 - 1:35
    Franklin unowocześniła laboratorium
    i zabrała się do pracy,
  • 1:35 - 1:38
    naświetlania promieniami X
    o dużym natężeniu
  • 1:38 - 1:40
    maleńkich, mokrych kryształków DNA.
  • 1:40 - 1:44
    Kultura akademicka w tamtych czasach
    nie była przyjazna kobietom,
  • 1:44 - 1:47
    a Franklin była izolowana w środowisku.
  • 1:47 - 1:49
    Weszła w konflikt z Maurice Wilkinsem,
  • 1:49 - 1:53
    pracownikiem laboratorium, który uznał,
    że przydzielono mu ją jako asystentkę.
  • 1:53 - 1:54
    Jednak Franklin pracowała dalej
  • 1:54 - 2:01
    i w 1952 roku zrobiła zdjęcie 51,
    najbardziej znany rentgenogram DNA.
  • 2:01 - 2:04
    Uzyskanie zdjęcia zajęło 100 godzin,
  • 2:04 - 2:07
    a obliczenia do jego analizy
    miały potrwać rok.
  • 2:07 - 2:10
    W międzyczasie James Watson,
    amerykański biolog,
  • 2:10 - 2:13
    i brytyjski fizyk Francis Crick
  • 2:13 - 2:16
    również zajmowali się
    badaniami nad strukturą DNA.
  • 2:16 - 2:17
    Bez wiedzy Franklin
  • 2:17 - 2:22
    Wilkins zabrał zdjęcie 51
    i pokazał je Watsonowi i Crickowi.
  • 2:22 - 2:25
    Zamiast obliczania
    dokładnej pozycji każdego atomu,
  • 2:25 - 2:28
    zrobili szybką analizę
    danych zebranych przez Franklin
  • 2:28 - 2:31
    i użyli jej do budowy
    kilku potencjalnych struktur.
  • 2:31 - 2:34
    W końcu trafili na właściwą.
  • 2:34 - 2:39
    DNA składa się z dwóch spiralnych,
    przeciwlegle ułożonych nici
  • 2:39 - 2:43
    z połączeniami w środku,
    jak szczeble drabiny.
  • 2:43 - 2:47
    Watson i Crick opublikowali swój model
    w kwietniu 1953 roku.
  • 2:47 - 2:50
    W tym samym czasie
    Franklin skończyła obliczenia,
  • 2:50 - 2:52
    doszła do tego samego wniosku
  • 2:52 - 2:54
    i oddała swój tekst do druku.
  • 2:54 - 2:57
    W czasopiśmie opublikowano oba teksty,
  • 2:57 - 2:59
    ale praca Franklin znalazła się dalej,
  • 2:59 - 3:03
    co wyglądało jakby jej eksperymenty
    potwierdzały odkrycie Watsona i Cricka,
  • 3:03 - 3:05
    a nie stanowiły jego inspiracji.
  • 3:05 - 3:08
    Jednak Franklin przestała już
    zajmować się badaniem DNA,
  • 3:08 - 3:11
    a w 1958 roku zmarła na raka,
  • 3:11 - 3:15
    nigdy nie dowiedziawszy się,
    że Watson i Crick widzieli jej zdjęcia.
  • 3:15 - 3:19
    Watson, Crick i Wilkins dostali
    Nagrodę Nobla w 1962 roku
  • 3:19 - 3:21
    za pracę nad DNA.
  • 3:21 - 3:25
    Uważa się często, że Franklin
    dostałaby Nagrodę Nobla,
  • 3:25 - 3:29
    gdyby przyznawano ją pośmiertnie.
  • 3:29 - 3:32
    Prawdopodobnie otrzymałaby ją dwukrotnie.
  • 3:32 - 3:37
    Badania nad strukturą wirusów sprawiły,
    że jej kolega dostał Nobla w 1982 roku.
  • 3:38 - 3:40
    Pora opowiedzieć
    historię dzielnej kobiety,
  • 3:40 - 3:43
    która walczyła z seksizmem w nauce
  • 3:43 - 3:48
    i której praca zrewolucjonizowała
    medycynę, biologię i rolnictwo.
  • 3:48 - 3:51
    Nadszedł czas, żeby docenić
    Rosalind Elsie Franklin,
  • 3:51 - 3:54
    niedocenioną matkę podwójnej helisy.
Title:
Rosalind Franklin: niedoceniona matka podwójnej helisy - Cláudio L. Guerra
Description:

Obejrzyj całą lekcję: http://ed.ted.com/lessons/rosalind-franklin-dna-s-unsung-hero-claudio-l-guerra

Odkrycie struktury DNA było jednym z najważniejszych osiągnięć naukowych w historii ludzkości. Znana obecnie podwójna helisa kojarzy się prawie wyłącznie z Watsonem i Crickiem, dwójką z naukowców, którzy dostali Nagrodę Nobla za jej odkrycie. Jest jeszcze jedno nazwisko, o którym być może nie wiecie, Rosalind Franklin. Cláudio L. Guerra opowiada prawdziwą historię kobiety, która kryje się za helisą.

Lekcja: Cláudio L. Guerra. Animacja: Chris Bishop.

more » « less
Video Language:
English
Team:
closed TED
Project:
TED-Ed
Duration:
04:10

Polish subtitles

Revisions