Return to Video

DON'T PANIC — Hans Rosling showing the facts about population

  • 0:05 - 0:10
    Ni vivas en mondo de nehaltigebla ŝanĝo.
  • 0:11 - 0:15
    Amasa migrado de homoj al novaj urbegoj
  • 0:15 - 0:18
    kiu plenigas ĉielstrebajn konstruaĵojn
  • 0:18 - 0:21
    kaj vastajn domaĉarojn.
  • 0:21 - 0:26
    Grandaj deziroj por brulaĵoj kaj manĝaĵo,
  • 0:26 - 0:28
    neantaŭvidebla klimatŝanĝo
  • 0:29 - 0:35
    kaj ĉio tio en mondo,
    kie la loĝantaro daŭre kreskas.
  • 0:36 - 0:38
    Ĉu ni maltrankviliĝu?
  • 0:38 - 0:42
    Ĉu ni timu?
  • 0:43 - 0:46
    Kiel ni interpretu kaj komprenu ĉion?
  • 0:53 - 0:59
    7 miliardoj da homoj nun vivas sur nia
    planedo. Ĉu ĝi ne estas bela?
  • 0:59 - 1:04
    Sed kiam kelkaj homoj pensas pri la mondo
    kaj ĝia estonteco, ili panikas!
  • 1:04 - 1:06
    Aliaj preferas ne pensi pri tio entute.
  • 1:06 - 1:10
    Sed ĉi-vesperon mi montros al vi kiel
    vere statas la mondo.
  • 1:10 - 1:13
    Mia nomo estas Hans Rosling. Mi estas
    statistikisto ĉe...
  • 1:13 - 1:15
    NE, NE, NE, NE... Ne malŝaltu!
  • 1:15 - 1:20
    Per la plej novaj datumoj de ĉiuj landoj,
    mi montros al vi la mondon nove.
  • 1:20 - 1:23
    Mi rakontos al vi kiel
    la mondloĝantaro ŝanĝiĝas
  • 1:23 - 1:28
    kaj kion la datumoj de hodiaŭ diras pri
    la estonteco de la mondo.
  • 1:28 - 1:32
    Sendube ni havas grandegajn
    defiojn antaŭ ni
  • 1:33 - 1:37
    sed feliĉe la estonteco eble
    ne estos tiom senespera
  • 1:37 - 1:42
    kaj la homaro jam fartas
    pli bone ol multaj el vi supozas!
  • 1:44 - 1:45
    Ne paniku!
  • 1:46 - 1:47
    La vero pri la mondloĝantaro
  • 1:47 - 1:50
    kun profesoro Hans Rosling
  • 1:51 - 1:53
    Beboj.
  • 1:53 - 1:55
    Ĉiu estas beno.
  • 1:55 - 1:59
    Sed multaj homoj pensas,
    ke la loĝantaro kreskas senbremse.
  • 2:00 - 2:02
    Kelkaj eĉ parolas pri loĝantara bombo!
  • 2:03 - 2:06
    Ĉu ili pravas?
  • 2:08 - 2:12
    Do kiel ni statas pri la loĝantaro
    hodiaŭ? Kaj kiel ni alvenis ĉi tien?
  • 2:12 - 2:16
    Mi rakontos al vi historion
    pri ĉiu, kiu iam ajn vivis.
  • 2:16 - 2:20
    Nu, almenaŭ dum la lastaj kelkmil jaroj.
  • 2:20 - 2:22
    Ek!
  • 2:22 - 2:25
    Jen du aksoj.
  • 2:25 - 2:33
    Ĉi tiu estas tempo en jaroj, kaj ĉi tiu
    estas la mondloĝantaro en miliardoj.
  • 2:33 - 2:41
    en la jaro 10 000 antaŭ Kristo,
    kiam ekestis la unuaj terkultivistoj,
  • 2:41 - 2:45
    la arĥeologoj kredas ke la
    mondloĝantaro estis nur 10 milionoj.
  • 2:45 - 2:49
    Imagu: 10 milionoj! Tio estas
    kiel Svedio de hodiaŭ!
  • 2:49 - 2:53
    Mondo de nur svedoj!
  • 2:53 - 3:01
    Jarmiloj pasis... Kun bienistoj, manĝaĵo
    kaj homoj, grandaj imperioj ekestis.
  • 3:01 - 3:06
    Egipto, Ĉinio, Barato, kaj finfine Eŭropo.
  • 3:06 - 3:10
    Kaj la loĝantaro kreskadis,
    sed malrapidege.
  • 3:10 - 3:14
    Kaj ĉi tie mi haltas, en la jaro 1800.
  • 3:14 - 3:20
    Ĉar en la jaro 1800 la mondloĝantaro iĝis
    unu miliardo.
  • 3:20 - 3:29
    Imagu... Ĉiu tia tempo, la kresko estis
    nur frakcio de procento, dum jarmiloj.
  • 3:29 - 3:35
    En 1800, kun la industria revolucio, ĉio
    ŝanĝiĝis kaj la loĝantaro rapide kreskis.
  • 3:36 - 3:39
    Dum apenaŭ 100 jaroj
    ĝi atingis 2 miliardojn.
  • 3:39 - 3:43
    Kaj tiam, kiam mi estis en lernejo,
    estis 3 miliardoj.
  • 3:43 - 3:50
    Multaj homoj diris: "La planedo ne povas
    subteni pli." - diris ankaŭ la spertuloj.
  • 3:50 - 3:52
    Sed jen kio okazis...
  • 3:52 - 3:59
    Ni iĝis 4 miliardoj... 5 miliardoj...
    6 miliardoj... 7 miliardoj!
  • 3:59 - 4:05
    Imagu... Pli ol duono de la mondloĝantaro
    aldoniĝis dum mia vivtempo.
  • 4:05 - 4:09
    Kaj la numero daŭre altiĝas.
  • 4:10 - 4:16
    Plejparto de la kresko, lasttempe,
    estis en aziaj landoj.
  • 4:16 - 4:21
    Kiel ĉi tie, en Bangladeŝo, kie la
    loĝantaro triobliĝis dum mia vivtempo.
  • 4:21 - 4:28
    De 50 millionoj al pli ol 150 milionoj.
  • 4:28 - 4:33
    Ĝi nun estas unu el la landoj kun
    la plej densa loĝantaro de la mondo.
  • 4:33 - 4:40
    Ĉirkaŭ 15 milionoj loĝas jam en la
    homdensa ĉefurbo Dhaka.
  • 4:40 - 4:48
    Homoj ĉi tie, enurbe aŭ enkampare,
    intense zorgas pri la familigrandeco.
  • 4:50 - 4:52
    Sed nova Bangladeŝo ekaperas...
  • 4:52 - 4:59
    Kiel la familio Khan. Patrino
    Taslima, filinoj Tanjina kaj eta Sadia.
  • 4:59 - 5:04
    Kaj patro Hannan.
  • 5:04 - 5:08
    "Virinoj bezonas pli da tempo por
    pretiĝi ol viroj"
  • 5:08 - 5:13
    "Se vi simple forigas ĝin, kial vi
    surmetas ŝminkon?
  • 5:14 - 5:18
    Ambaŭ, Talisma kaj Hannan,
    mem venas el grandaj familioj,
  • 5:18 - 5:22
    Sed ili decidis havi nur du gefilojn.
  • 5:22 - 5:25
    En Bangladeŝo estas
    devizo kiun oni aŭdas ĉie
  • 5:26 - 5:29
    "Ne pli ol du infanoj,
    unu estas eĉ pli bone"
  • 5:34 - 5:37
    "Estas bonŝanco havi nur du filinojn
  • 5:37 - 5:40
    "Se mi havus pli, do mi ne povus pagi."
  • 5:40 - 5:42
    "Kun du infanoj,
    mi povas aĉeti kion ili volas."
  • 5:47 - 5:50
    "Miaj poŝoj nun estas malplenaj!"
  • 5:51 - 5:56
    Taslima kaj Hannan partoprenas
    kulturan ŝanĝon el grandaj familioj
  • 5:56 - 6:00
    Kaj por Taslima, tio ankaŭ iĝis laboro.
  • 6:00 - 6:04
    Ŝi laboras por la registara
    Familia Planado Servo
  • 6:04 - 6:07
    kiu dungas virinojn kiel ŝin en ĉiu vilaĝo
  • 6:07 - 6:14
    Ŝi iras de pordo al pordo helpante
    al aliuloj havi pli malgrandajn familiojn.
  • 6:15 - 6:17
    Kiam estis via lasta menstruo?
  • 6:17 - 6:19
    Ĝi estis je 22a.
  • 6:19 - 6:21
    Vi ne uzas ion kontraŭ-
    koncipmetodon?
  • 6:22 - 6:23
    Ĉu ne estos problemo se vi
    iĝas graveda?
  • 6:24 - 6:26
    Mi ne gravediĝas facile.
  • 6:26 - 6:28
    Sed vi jam havas du filojn.
  • 6:29 - 6:31
    Mi ne havas tempon por iri al la hospitalo.
  • 6:32 - 6:36
    Taslima oferas konsilon,
    moralan apogon kaj
  • 6:36 - 6:38
    plej grave, gamon da
    kontraŭkoncipiloj.
  • 6:40 - 6:43
    Vi jam havas tri filinojn,
    ĉu vi vere volas havi pli da infanoj?
  • 6:45 - 6:46
    Tio dependas de la patro.
  • 6:46 - 6:50
    Vi naskas, kial ĝi dependas de li?
  • 6:51 - 6:53
    Vi devas suferi la doloron, ne li.
  • 6:54 - 6:55
    Kiu devas suferi la doloron?
  • 6:56 - 7:00
    Se mi suferas la doloron,
    sed li volas filon, kion mi povas fari?
  • 7:00 - 7:05
    Jen piloloj, glutu ilin je komenco
    de via periodo.
  • 7:10 - 7:13
    "Estas malfacila kiam
    ili estas malpli edukitaj.
  • 7:14 - 7:16
    Sed la mesaĝo disvastiĝas iom post iom.
  • 7:17 - 7:23
    Do, kiom sukcesaj Taslima kaj Bangladeŝo
    estas en malgrandigado de fekundeco?
  • 7:23 - 7:26
    TIo estas la nombro da beboj po virino.
  • 7:26 - 7:29
    En Svedio ni komencis
    la Gapminder Foundation
  • 7:29 - 7:34
    por atingebligi mondajn datumojn
    kaj komprenigi ilin por ĉiuj.
  • 7:34 - 7:38
    Do, mi povas montri situacion
    en Bangladeŝo kaj kio okazis.
  • 7:38 - 7:41
    Jen, horizontala akso, beboj po virino
  • 7:41 - 7:45
    El 1 al 2... 7 ĝis 8.
  • 7:45 - 7:49
    kaj la vertikala akso estas vivdaŭro.
  • 7:49 - 7:54
    vivekspekto, kiom da tempo
    ĵus naskita ekspektas vivi.
  • 7:54 - 7:56
    El 30 ĝis 90
  • 7:56 - 8:00
    Do, ni komencas en 1972,
  • 8:00 - 8:05
    gravega jaro por Bangladeŝo, la unua
    kompleta jaro de sendependeco.
  • 8:05 - 8:08
    Tiu jaro, Bangladeŝo estis tie
  • 8:08 - 8:11
    kaj ili havis averaĝe 7 bebojn po virino
  • 8:12 - 8:15
    kaj vivdaŭro estis malpli ol 50 jaroj.
  • 8:15 - 8:17
    Kio okazis post la sendependiĝo?
  • 8:17 - 8:22
    Ĉu vivo plilongiĝis?
    Infanoj malpliiĝis?
  • 8:22 - 8:25
    Jen la datumoj. Ek, Bangladeŝo!
  • 8:25 - 8:29
    Certe, vivo plilongiĝas kaj
    beboj, malpli... 6... 5...
  • 8:29 - 8:31
    kaj vivo eĉ pli longa... 4... 3...
  • 8:31 - 8:37
    kaj nun estas ĉe preskaŭ 2. Estas 2.2.
    Kaj vivekspekto estas 70.
  • 8:37 - 8:43
    Estas nekredebla! En 40 jaroj,
    Bangladeŝo iris
  • 8:43 - 8:48
    de 7... 6... 5… 4… 3… 2…
  • 8:48 - 8:52
    Miraklo okazis en Bangladeŝo!
  • 8:52 - 8:57
    Ĉu nur en Bangladeŝo?
    Nu, mi montros al vi la tutan mondon.
  • 8:57 - 9:02
    Mi reeniras 50 jarojn, al 1963.
  • 9:02 - 9:05
    Jen ĉiuj el la landoj.
  • 9:05 - 9:13
    La verdaj estas Ameriko, nordo kaj sudo.
    Flavaj Eŭropo, oriento kaj okcidento.
  • 9:13 - 9:21
    Blua Afriko, nordo, sudo de Saharo.
    Ruĝa Azio, kun Aŭstralio kaj Novzelando.
  • 9:21 - 9:25
    La grandeco de la bublo montras
    grandecon de la popolo. Vidu:
  • 9:25 - 9:32
    La pli grandaj tie estas Ĉinio kaj Barato.
    Bangladeŝo estas tuj malantaŭ.
  • 9:32 - 9:38
    En 1963 la averaĝo da beboj naskitaj
    je virino en la mondo estis 5.
  • 9:38 - 9:42
    Sed estis dividita mondo...
    Ĉu vi vidas tion?
  • 9:42 - 9:49
    La landoj ĉi tie, la evoluitaj, havis
    malgrandajn familiojn kaj longajn vivojn.
  • 9:49 - 9:55
    Kaj estis la evoluantaj landoj,
    kun grandaj familioj kaj mallongaj vivoj.
  • 9:55 - 9:58
    Kaj malmultaj landoj estis en la mezo.
  • 9:58 - 10:00
    Sed nun ni vidos kio okazis.
  • 10:00 - 10:02
    Mi ekos la mondon!
  • 10:02 - 10:04
    Ek!
  • 10:04 - 10:08
    Vi vidas ke Ĉinio, la granda bublo,
    ekhavos pli bonan sanon kaj
  • 10:08 - 10:11
    kiam ili komencos familiplanadon,
    familioj iĝas pli malgrandaj.
  • 10:11 - 10:14
    La granda verda, rigardu Meksikon,
    venas nun!
  • 10:14 - 10:17
    Jen Brazilo, ankaŭ la verda en
    Latinameriko.
  • 10:17 - 10:22
    Jen Barato sekvas. La grandaj ruĝaj
    estas aziaj landoj survojantaj tien.
  • 10:22 - 10:25
    Multaj afrikanoj estas daŭre en
    "multaj beboj pro virino".
  • 10:25 - 10:30
    Nun Bangladeŝo preterpasas Barato
    al la vojo al la malgranda familio.
  • 10:30 - 10:33
    Kaj nun preskaŭ ĉiu lando
  • 10:33 - 10:37
    Ho! La tertremo en Haiti!
  • 10:37 - 10:42
    Kaj nun ĉiuj estas tie.
    Kia ŝanĝo!
  • 10:42 - 10:48
    Hodiaŭ, la averaĝo en la mondo
    estas 2.5.
  • 10:48 - 10:52
    Antaŭ kvindek jaroj estis kvin.
  • 10:52 - 10:59
    La mondo ŝanĝiĝis: la averaĝa numero da
    beboj pro virinoj iris de 5 al 2.5.
  • 10:59 - 11:04
    Kaj daŭre malkreskas... Kia granda ŝanĝo!
  • 11:04 - 11:11
    Homoj pensas ke Bangladeŝo kaj similaj
    kandoj estas centroj de popolkreska bombo.
  • 11:11 - 11:13
    Ili ne povus pli malpravi.
  • 11:14 - 11:17
    Por mi, sanlaboristoj kiel
    Sinjorino Taslima kaj ŝiaj kolegoj,
  • 11:17 - 11:24
    kiuj prenis iliajn landojn de tiu flanko -
    la tutan vojon - en nur jardekoj
  • 11:24 - 11:29
    al pli bona sano kaj malgrandaj familioj,
    ili estas la herooj de nia tempo!
  • 11:29 - 11:32
    Estas nekredebla ŝanĝo, kio okazis.
  • 11:32 - 11:36
    Ni ne plu loĝas en dividita mondo.
  • 11:37 - 11:42
    Sed kiom multe homoj scias pri tia
    mirinda ŝanĝo?
  • 11:42 - 11:50
    En Gapminder ni ne nur montras datumojn,
    ni mezuras kion homoj scias pri la mondo.
  • 11:51 - 11:57
    Ni faris la unuan demandaron en Svedio.
    La rezultoj estis deprimigaj.
  • 11:57 - 12:04
    Ni faris nian duan en Britio. Ni havis
    altajn esperojn, ĉar britoj estis ĉie.
  • 12:05 - 12:07
    Ni pensis ke ni ricevus bonajn rezultojn
    ĉi tie.
  • 12:07 - 12:13
    La unu demando estis: kiom da beboj
    havas la virinoj averaĝe en Bangladeŝo?
  • 12:13 - 12:19
    Kaj ni donis kvar alternativojn:
    2.5, 3.5, 4.5 aŭ 5.5
  • 12:20 - 12:22
    Jen la rezultoj de la brita demandaro.
  • 12:28 - 12:33
    Sed vi scias la ĝustan respondon:
    estas 2.5
  • 12:33 - 12:38
    Nur 12 procentoj de la britoj pravis.
  • 12:38 - 12:43
    Ni pensis ke eble estas malbone edukitaj
    homoj, kiuj malbonigis la rezulton.
  • 12:44 - 12:50
    Do ni disdividis tiujn, kiuj iris al bonaj
    britaj universitatoj kaj havis degree?
  • 12:50 - 12:56
    Kaj jen. La rezulto.
  • 12:58 - 13:01
    Se io, ili estis eĉ pli malbonaj!
  • 13:01 - 13:05
    Kaj nun vi eble pensus, ke al britoj
    mankas scio pri la mondo.
  • 13:05 - 13:07
    Ne, ne!
  • 13:07 - 13:12
    Kio se ni demandintus ĉi tiun
    ĉimpanzon kaj liaj amikoj?
  • 13:12 - 13:18
    Mi skribintus malsamajn respondojn ĉe
    bananoj kaj lasus ili ĉiuj elekti po unu.
  • 13:18 - 13:21
    Jen la rezulto, kiun mi ricevintus.
  • 13:21 - 13:24
    Kompreneble ĉimpanzoj nenion
    scias pri Bangladeŝo.
  • 13:29 - 13:34
    Sed hazarde, ili elektus dufoje
    pli ĝustaj respondoj ol la britoj.
  • 13:36 - 13:42
    Pli ol duono de la britoj pensas
    ke estas 4.5 aŭ pli.
  • 13:43 - 13:49
    La problemo ne estas manko
    da scio, sed antaŭjuĝoj.
  • 13:49 - 13:52
    La britoj ne povas imagi,
    nek diveni
  • 13:52 - 13:58
    ke virinoj en Bangladeŝo havas 2.5 bebojn
    averaĝe. Kaj vere estas jam 2.2.
  • 13:58 - 14:05
    Tio estas kion la britoj ne scias: ke
    Taslima kaj ŝia familio estas la normo.
  • 14:05 - 14:12
    Kaj ne nur tie, sed ĉie en la mondo.
    En Brazilo, familioj kun du infanoj.
  • 14:12 - 14:16
    Vjetnamio, familioj kun du infanoj.
  • 14:16 - 14:22
    Kaj eĉ en Barato, la plej ofta grandeco
    de familioj estas hodiaŭ du infanoj.
  • 14:22 - 14:26
    Kaj ĉe la afrika kontinento, kiam vi iras
    al grandaj urboj kiel Addis Abeba.
  • 14:27 - 14:30
    Estas malpli ol 2 infanoj po virino
    en Addis Abeba.
  • 14:30 - 14:34
    Ili povas esti islamanoj, budhistoj,
    hinduoj, kristanoj...
  • 14:34 - 14:39
    Ne estas unu religio, unu kulturo, unu
    kontinento
  • 14:39 - 14:41
    kie 2-infanaj familioj ne
    povas okazi.
  • 14:42 - 14:46
    Tiu ŝanĝo de grandaj al
    2-infanaj familioj
  • 14:46 - 14:51
    estas unu el la plej gravaj aferoj kio
    okazis en la mondo dum mia vivo.
  • 14:51 - 14:54
    Estas neniam antaŭe vidita en
    homa historio!
  • 15:00 - 15:03
    Jen ni, reen en Bangladeŝo.
    Lasu nin trovi la kialojn
  • 15:03 - 15:10
    por tia historia kaj daŭra ŝanĝo
    de grandaj al malgrandaj familioj.
  • 15:10 - 15:18
    Preskaŭ ĉiu knabino en islama Bangladeŝo,
    kiel 15-jaraĝa Tanjina, iras al lernejo.
  • 15:18 - 15:25
    La registaro eĉ pagas familiojn monon
    por lasi la filinojn post baza edukado.
  • 15:25 - 15:31
    En la lernejo de Tanjina, nun estas pli
    da knabinoj ol knaboj.
  • 15:34 - 15:36
    Kia tipo da familio tio estas?
  • 15:36 - 15:38
    Granda familio!
  • 15:38 - 15:40
    Ĉu al ili mankos manĝaĵo?
  • 15:41 - 15:44
    Vi ne povas maltrafi la celon de
    tia leciono.
  • 15:45 - 15:48
    Kia tipo da familio estas tia?
  • 15:48 - 15:49
    Ĉu ili havos problemojn?
  • 15:50 - 15:50
    Ne!
  • 15:51 - 15:58
    Edukado estas efika kaj ankaŭ estas
    novaj ŝancoj por inoj en Bangladeŝo.
  • 15:58 - 16:05
    Malgraŭ malegalecoj, estas pli da
    laborebloj kaj Tanjina havas altajn celojn.
  • 16:05 - 16:08
    Mi amas iri al la lernejo.
  • 16:09 - 16:12
    En la tempo de mia patrino,
    ili june edziniĝis.
  • 16:12 - 16:14
    Ili ne havis eblon studi
  • 16:15 - 16:20
    Sed nun ni povas havi grandajn revojn
    de iĝi kuracisto aŭ inĝeniero.
  • 16:20 - 16:25
    Pli kaj pli da junulinoj ĉi tie vidas
    ke aferoj povas esti malsamaj por ili
  • 16:26 - 16:31
    Mi ne povas kompreni ke vi
    edziniĝis kun 17 jaroj.
  • 16:31 - 16:34
    Mi ne povus imagi edziniĝi en nur
    du jaroj.
  • 16:34 - 16:36
    Estas neimagebla.
  • 16:37 - 16:39
    Ni ne komprenis tiam.
  • 16:39 - 16:41
    Sed homoj scias pli bone nun.
  • 16:43 - 16:47
    Do en kia aĝo vi pripensas edziĝi?
  • 16:48 - 16:49
    Dudekkvin
  • 16:50 - 16:53
    Mi finos mian edukadon kaj ekhavos laboron
  • 16:54 - 16:56
    Mi iĝos kuracisto kaj poste edziniĝos.
  • 16:57 - 16:59
    Vi estas tiom inteligenta!
  • 17:03 - 17:09
    Estas mirinda vidi Taslima tiom esperplena
    pri la estonteco de ŝiaj filinoj.
  • 17:09 - 17:15
    Sed estas unu esenca ŝanĝo, surbaze de la
    ŝanĝo en Bangladeŝo.
  • 17:15 - 17:20
    Estas grandega plibonigo de infantravivo.
  • 17:24 - 17:30
    Nun estas Ramadano, la islama monato
    da fasto kaj introspekto.
  • 17:30 - 17:37
    En tia grava tempo, Hanan helpas siajn
    gepatrojn prizorgi la familian tombejon.
  • 17:38 - 17:40
    Premu la teron per viaj manoj,
  • 17:40 - 17:48
    Tri el la gefratoj de Hanan mortis kiam
    ili estis tre junaj. Ili entombiĝis ĉi tie.
  • 17:48 - 17:50
    Ili mortis de morbilo.
  • 17:51 - 17:54
    Ni ploris multege, estis tiom trista.
  • 17:55 - 17:58
    Se kuracistoj estintus, ili povintus esti
    kuracitaj
  • 17:58 - 17:59
    Eble unu travivintus
  • 18:00 - 18:03
    Kiel mi povas forgesi? Mi memoros ilin
    mian tutan vivon.
  • 18:03 - 18:06
    Kiam la gepatroj de Hanan estis juna paro,
  • 18:06 - 18:12
    1 el 5 infanoj en Bangladeŝo mortis
    antaŭ atingi 5 jarojn.
  • 18:12 - 18:17
    Ĉiu familio vivis kun la senĉesa timo
    perdi unu aŭ pli el la infanoj.
  • 18:18 - 18:22
    Vi daŭre havis unu infanon post la alian.
  • 18:22 - 18:24
    Kiam unu mortis, ne restis nur unu.
  • 18:25 - 18:27
    Tiel estis.
  • 18:28 - 18:33
    Ni ne pensis ke ni havis tro da infanoj,
    aŭ pri kiel ilia estonteco estos
  • 18:36 - 18:44
    En la lastaj jardekoj Bangladeŝo baza sano
    multe progresis, specife infantravivo.
  • 18:45 - 18:48
    Vakcinoj, kuraciloj de infektoj kaj
    pli bona nutrado kaj higieno
  • 18:48 - 18:51
    savis la vivon de milionoj da infanoj.
  • 18:52 - 18:57
    Kaj kiam gepatroj vidas ke iliaj infanoj
    verŝajne travivos
  • 18:57 - 19:02
    la plej granda obstaklo al familiplanado
    fine malaperis.
  • 19:02 - 19:08
    Eĉ en la domaĉoj de Dhaka, virinoj nun
    havas averaĝe nur du infanoj.
  • 19:14 - 19:17
    Infantravivo estas la ŝlosilo.
  • 19:17 - 19:19
    Lasu nin iri reen en historio.
  • 19:19 - 19:25
    Kial la loĝantare de la mondo tiom
    malrapide kreskis antaŭ 1800?
  • 19:25 - 19:30
    Tra historio, ĉiuj el la dokumentoj
    montras ke averaĝe
  • 19:30 - 19:34
    du gepatroj havis ses infanojn.
  • 19:34 - 19:39
    Sed tio aspektas kiel ege rapida kresko
    de la loĝantaro. Do kial ne kreskis?
  • 19:39 - 19:47
    Ĉar 1... 2... 3... 4 de la infanoj mortis
    antaŭ kreski por mem iĝi gepatroj.
  • 19:47 - 19:52
    Homoj en la pasinteco ne vivis en
    ekologia ekvilibro kun la naturo,
  • 19:52 - 19:55
    ili mortis en ekologia ekvilibro kun
    naturo.
  • 19:56 - 19:59
    Estis vere tragika!
  • 19:59 - 20:03
    Sed kun la industria revolucio,
    tio ŝanĝiĝis.
  • 20:03 - 20:11
    Pli bonaj salajroj, pli da manĝaĵo,
    kranakvo, pli bona higieno, sapo, medicinaj pliboniĝoj
  • 20:11 - 20:17
    Pro pliboniĝoj, kial la loĝantaro kreskis?
    Ĉu kial ili havis pli da infanoj?
  • 20:17 - 20:27
    Ne! En 1963 kiam mi estis en lernejo,
    infanoj po virino malkreskis al 5.
  • 20:27 - 20:32
    Kaj la kialo por rapida popolkresko
    estis la pliboniĝo en infantravivo.
  • 20:32 - 20:35
    4 travivis tiam.
  • 20:35 - 20:40
    Sed ankoraŭ 1 de 4 mortis,
    estis daŭre terura.
  • 20:40 - 20:49
    Nur en la lastaj jardekoj plejparte de la
    landoj progresis en infantravivo.
  • 20:50 - 20:53
    Do nun ni alproksimiĝas al nova ekvilibro.
  • 20:53 - 20:59
    Kaj estas bona ekvilibro: du gepatroj
    averaĝe havas du infanojn kiuj travivas
  • 20:59 - 21:02
    Ni havas familiojn en
    vere feliĉa ekvilibro.
  • 21:02 - 21:06
    Tio estas la plej kutima familia situacio
    en la mondo nuntempe.
  • 21:06 - 21:09
    Kaj kio tio signifas por la estonteco?
  • 21:10 - 21:13
    Mi montros al vi nian plej bonan
    projekcion en la estonteco,
  • 21:13 - 21:19
    de la plej bonaj demografiistoj de la
    Popola Divisio de la Unuiĝintaj Nacioj.
  • 21:19 - 21:21
    Kaj aspektas tiel.
  • 21:21 - 21:28
    Unue daŭrigas tiel, al 8... al 9...
    kaj poste iras tien...
  • 21:28 - 21:30
    Sed vidu: malrapidiĝas!
  • 21:30 - 21:34
    Je la fino de la jarcento ĝi pli platiĝas.
  • 21:34 - 21:38
    Kaj se ni iras pli proksimen, vi vidos
  • 21:38 - 21:44
    ke ni esperas malrapidiĝon kaj la fino
    de rapida popolkresko.
  • 21:45 - 21:50
    Sed kompreneble tio estas projekcio kun
    granda malcerteco.
  • 21:50 - 21:55
    Sed ni estas certaj ke la fino de rapida
    popolkresko venas ĉi tiun jarcenton.
  • 21:56 - 22:00
    Kaj ĉio pro la efiko de la falanta kvoto
    de infanhavado.
  • 22:00 - 22:02
    Jen, vidu, se ni revenas
  • 22:03 - 22:06
    mi montros tion pere de la
    kvanto da infanoj en la mondo.
  • 22:06 - 22:10
    La numero da infanoj de 0 al 15 jaraĝaj.
  • 22:10 - 22:12
    Jen ili venas. Vidu:
  • 22:13 - 22:17
    La numero da infanoj malrapide kreskis...
    kaj poste rapide kreskis...
  • 22:17 - 22:20
    Je la fino de la jarcento ĉi tie
  • 22:20 - 22:23
    estis du bilionoj da infanoj en la mondo
  • 22:23 - 22:30
    Por mi estis vere grava jaro, ĉar tiam
    Doris naskiĝis, mia unua nepino.
  • 22:30 - 22:35
    Ŝi naskiĝis en vere speciala tempo
    por infanoj de la mondo.
  • 22:35 - 22:41
    Ĉar la specialigitaj demografoj taksas
    ke ekde tia jaro
  • 22:41 - 22:45
    la kvanto de infanoj daŭrigos tiel.
  • 22:45 - 22:47
    Ne plu kreskos.
  • 22:47 - 22:52
    Je la fino de la jarcento, ni daŭre havos
    2 bilionoj da infanoj en la mondo.
  • 22:52 - 23:00
    Kiam Doris naskiĝis, la mondo eniris
    la tempon de infankulmino.
  • 23:00 - 23:03
    La kvanto de infanoj ne kreskas.
  • 23:03 - 23:06
    Nu, tio konfuzigos vin.
  • 23:06 - 23:13
    Ĉar... kiel la loĝantaro povas kreski tiel,
    se la kvanto de infanoj ne kreskas?
  • 23:13 - 23:16
    De kie venos la plenkreskuloj?
  • 23:16 - 23:20
    Por klarigi tion, mi lasos la tro belajn
    digitalajn aĵojn
  • 23:20 - 23:26
    kaj montros al vi vere povan edukan
    materialon kiun ni kreis.
  • 23:26 - 23:30
    Mi montros al vi la mondan
    loĝantaron, sinjorinoj kaj sinjoroj...
  • 23:30 - 23:34
    En la formo de ŝaŭmblokoj.
  • 23:35 - 23:40
    Unu bloko estas unu miliardo
  • 23:40 - 23:44
    Kaj tio signifas ke ni havas pli ol 2
    miliardoj da infanoj en la mondo
  • 23:44 - 23:50
    Kaj ni havas 2 miliardoj inter 15 kaj
    30 jaroj
  • 23:50 - 23:52
    Tio estas rondigitaj nombroj.
  • 23:52 - 23:54
    1 miliardo inter 30 kaj 45 jaroj,
  • 23:54 - 23:58
    1 miliardo inter 45 kaj 60 jaroj
  • 23:58 - 24:03
    kaj mia bloko: 60 jaroj kaj pli aĝa.
    Jen je la supra parto.
  • 24:03 - 24:06
    Tio estas la monda popolo hodiaŭ.
  • 24:06 - 24:10
    Vi povas vidi ke 3 miliardoj mankas
    ĉi tie.
  • 24:10 - 24:13
    Nur malmultaj mankas ĉar ili mortis.
  • 24:13 - 24:16
    Plejparte el ili mankas ĉar ili neniam
    naskiĝis.
  • 24:16 - 24:22
    Ĉar antaŭ 1980 estis multe malpli
    da infanoj naskitaj en la mondo,
  • 24:22 - 24:25
    ĉar estis malpli da virinoj,
    kiuj naskis infanojn.
  • 24:25 - 24:27
    Do jen estas hodiaŭ.
  • 24:27 - 24:29
    Nu, kio okazos en la estonteco?
  • 24:29 - 24:32
    Ĉu vi scias kio okazos al maljunuloj
    kiel mi?
  • 24:33 - 24:34
    Ili mortos!
  • 24:34 - 24:38
    Jes! Estis iu ĉi tiu kiu laboras en
    malsanulejoj.
  • 24:39 - 24:41
    Do... Ili mortas!
  • 24:41 - 24:46
    La resto iĝas 15 jaroj pli aĝaj kaj
    havos 2 miliardojn da infanoj.
  • 24:47 - 24:50
    Tiuj estas maljunaj, tempo por morti.
  • 24:50 - 24:54
    Kaj tiuj iĝas 15 jaroj pli aĝaj kaj
    havos 2 miliardojn da infanoj.
  • 24:54 - 24:59
    kaj ĉi tiu mortas. La aliaj... 15 jaroj
    pli aĝaj kaj havos 2 miliardojn infanojn.
  • 24:59 - 25:00
    Ho!
  • 25:00 - 25:03
    Sen altigi la nombro da infanoj,
  • 25:03 - 25:06
    sen plilongigi la longeco de la vivo,
  • 25:06 - 25:11
    ni havas 3 miliardoj pli pri tio granda
    kaj neevitebla kresko da plenkreskuloj.
  • 25:11 - 25:15
    Kio okazas kiam grandaj junaj generacioj
    plenkreskiĝas.
  • 25:15 - 25:21
    Jen unu plia detalo, bona novaĵo por tiuj,
    kiuj estas aĝaj, kiel mi.
  • 25:22 - 25:25
    Oni taksas ke maljunuloj vivos iomete
    pli longe.
  • 25:25 - 25:29
    Do ni devas aldoni 1 miliardo por la
    maljunuloj ĉi tie supre.
  • 25:29 - 25:33
    Kaj mi senespere esperas ke mi estos
    parto de tiu grupo.
  • 25:33 - 25:39
    Ĉar tiel mi povas vivi longe kaj legi
    jarstatistikojn kiam ili ĉiujare raportiĝas.
  • 25:39 - 25:46
    Sed kiam mi parolas kun multaj bonaj
    aktivuloj por la medio, kio zorgas
  • 25:46 - 25:51
    ili ofte diras al mi ke ni devas halti
    la popolkreskiĝon je 8 miliardoj
  • 25:51 - 25:56
    Kiam mi parolas kun ili... Unue, ili ne
    scias ke ni jam atingis la infanpinton
  • 25:56 - 26:04
    kaj ili estas tute nekonsciaj ke la resto de
    la kresko estas neevitable plenkreskuloj
  • 26:04 - 26:10
    Do ni pli-malpli atingos tiun kvanton
    da homoj
  • 26:11 - 26:16
    Do, ni scios kiom multe da miliardoj
    estos. Sed kie ili vivos?
  • 26:16 - 26:19
    Nun kaj en la estonteco.
  • 26:21 - 26:26
    Jen la mondo. Jen la sep miliardoj.
  • 26:26 - 26:33
    De la sep miliardoj, 1 vivas en Ameriko,
    nordo kaj sudo kune.
  • 26:33 - 26:38
    1 en Eŭropo, 1 en Afriko,
  • 26:38 - 26:42
    kaj 4 en Azio.
  • 26:42 - 26:44
    Tio estas nuntempe. Kiel ni
    povas memori tion?
  • 26:44 - 26:48
    Mi havas unu simplan manieron:
    mi metas la nombrojn tiel
  • 26:48 - 26:51
    kaj mi diras ke estas la pinkodo
    de la mondo: 1114.
  • 26:52 - 26:55
    Nun, kio okazos mezo de la jarcento?
  • 26:55 - 26:57
    Tion ni scias sufiĉe bone.
  • 26:57 - 27:02
    Eŭropo... Neniu kresko. Fakte, la
    eŭropa popolo malkreskas.
  • 27:02 - 27:06
    En Ameriko, iom malpli da homoj.
    Plejparte pensiuloj en Sudameriko.
  • 27:06 - 27:10
    Do estas preskaŭ neniu diferenco,
    preskaŭ la samon.
  • 27:10 - 27:13
    En Azio ni havos 1 miliardon pli,
  • 27:13 - 27:16
    kaj poste la kresko en Azio
    finiĝas.
  • 27:16 - 27:21
    En Afriko, en la venontaj 40 jaroj,
    la popolo duobliĝos.
  • 27:21 - 27:25
    Nun... je la fino de la jarcento
  • 27:25 - 27:30
    Nu, ni scias ke ne estos pli en Eŭropo,
    nek en Ameriko, nek en Azio...
  • 27:30 - 27:35
    Sed en Afriko, laŭ la datumoj de hodiaŭ,
    estos plia duobligo.
  • 27:35 - 27:40
    Do estos 4 miliardoj en Afriko
  • 27:40 - 27:45
    je 2100 kaj verŝajne tiu pinkodo
    iĝos 1145.
  • 27:46 - 27:50
    En 2100 estos vere malsama mondo.
  • 27:50 - 27:54
    La homoj kiuj vivos en kion mi nomiĝas
    la malnova okcidento,
  • 27:54 - 27:59
    en okcidenta Eŭropo kaj norda Ameriko,
    estos malpli ol 10 procentoj de la mondo.
  • 27:59 - 28:03
    80 procentoj de la monda popolo vivos
    en Azio kaj Afriko.
  • 28:04 - 28:07
    Sed, ĉu estos sufiĉe da rimedoj por
    vivteni ilin?
  • 28:08 - 28:14
    Nu, tio estos grandega defio kaj nenio
    alvenos aŭtomate.
  • 28:14 - 28:22
    Sed mia versio de tio estas ke estos
    ebla por tiuj miliardoj vivi bone kune.
  • 28:29 - 28:37
    Certe estas ebla vidi la potencialon de
    riĉa kaj paca Azio, kun 5 miliardoj
  • 28:37 - 28:40
    Japanio, Suda Koreio kaj aliaj jam
    estas riĉaj.
  • 28:40 - 28:49
    Sekvante ilian vojon al riĉeco, grandaj
    partoj de Ĉinio, Barato, Indonezio...
  • 28:49 - 28:55
    Eĉ en malpli riĉaj aziaj landoj, pli kaj
    pli ekhavas sufiĉe bonan vivon.
  • 28:57 - 29:02
    Sed kio pri la estonta Afriko, de tiom
    multe kiel 4 miliardoj?
  • 29:03 - 29:08
    Ĉu ne plejparte el ili vivos en terura
    malriĉeco?
  • 29:08 - 29:12
    Mi vidis enorman malriĉecon en Afriko.
  • 29:12 - 29:19
    Antaŭ 30 jaroj mi pasigis la du plej
    intensajn jarojn de mia kuracista vivo
  • 29:19 - 29:25
    en unu el la plej malriĉaj landoj,
    Mozambiko, je la orientafrika marbordo.
  • 29:25 - 29:33
    Mozambiko estis ĵus sendependiĝinta post
    longa milito kontraŭ la kolonia povo Portugalio.
  • 29:33 - 29:41
    Mi deĵoris kiel unu el du kuracistoj, ambaŭ
    ni eksterlandanoj, por 300.000 homoj.
  • 29:41 - 29:47
    Kaj jen la tiama hospitalo. Mia edzino
    ankaŭ laboris tie kiel akuŝisto.
  • 29:47 - 29:50
    Jen la tuta personaro de la hospitalo.
  • 29:50 - 29:58
    Tiuj blanke vestitaj bonŝancis dum la kolonia periodo ricevi profesian trejnadon de minimume unu jaro.
  • 29:58 - 30:01
    La aliaj ... multaj el ili eĉ ne kapablis legi kaj skribi.
  • 30:01 - 30:06
    Sed ili ĉiuj laboris kun tiom
    da sindediĉo kaj motiviĝo!
  • 30:06 - 30:12
    Sed la pacientoj venis kun la
    plej aĉaj malsanoj de malriĉego
  • 30:12 - 30:15
    kaj niaj resursoj ofte ne sufiĉis.
  • 30:15 - 30:22
    Kaj precipe miaj kapabloj kiel juna kuracisto
    ne plenumis la bezonojn de la pacientoj.
  • 30:22 - 30:26
    Mozambiko ankoraŭ nun
    estas tre malriĉa lando.
  • 30:26 - 30:31
    Sed la aferoj treege pliboniĝis
    ekde mia ĉeesto antaŭ 30 jaroj.
  • 30:36 - 30:43
    Unue, nun ekzistas tute nova hospitalo
    en la urbo kie mi laboris antaŭ 30 jaroj.
  • 30:44 - 30:50
    La nova, multe pli granda hospitalo havas
    15 kuracistojn, 11 el ili mozambikanoj.
  • 30:50 - 30:54
    La tuta personaro nun estas bone trejnita.
  • 30:55 - 31:01
    La direktoro de la hospitalo estas
    D-ro Cashimo, la obstetrikisto.
  • 31:02 - 31:04
    Ĉio montras ...
  • 31:04 - 31:06
    ke estos ...
  • 31:06 - 31:08
    ĝemeloj!
  • 31:09 - 31:13
    La transformiĝo ĉi tie mirigas min!
  • 31:14 - 31:16
    Ni havas servojn de urĝecmedicino,
  • 31:16 - 31:20
    pediatrio kaj ortopedia kirurgio.
  • 31:21 - 31:25
    Ni havas grandajn laboratoriojn kaj
    apotekon laborante dum 24h ĉiutage.
  • 31:25 - 31:32
    Ili rutine savas naskantajn virinojn per
    cezera sekco, tio estis miatempe neebla.
  • 31:34 - 31:38
    Nuntempe, ni povas fari tion ĉi tie,
    kun profesia teamo
  • 31:38 - 31:45
    en operaciejo same bone
    ekipita kiel ĉie ajn en la mondo.
  • 31:48 - 31:52
    Ĉio tiom multe pliboniĝis.
  • 31:52 - 31:57
    Kiu naskiĝas en Mozambiko
    hodiaŭ atendos pli brilan estontecon.
  • 32:00 - 32:05
    Ne nur pro pli bona sano, sed
    ankaŭ pro kreskiganta ekonomio
  • 32:05 - 32:08
    kun viglaj havenoj kaj merkatoj
  • 32:08 - 32:12
    kaj novaj industrioj kun
    multaj novaj laborpostenoj.
  • 32:16 - 32:20
    Mi scias ke eble vi pensas ke tiaj
    bonnovaĵoj nur koncernas urbegojn kaj urbojn.
  • 32:20 - 32:22
    Kaj tio veras!
  • 32:22 - 32:27
    La plej granda defio estas en la kamparaj
    regionoj, kie loĝas la plejmulto da homoj.
  • 32:27 - 32:30
    Sed aferoj ŝanĝiĝas ankaŭ ĉi tie.
  • 32:33 - 32:39
    For en kampara norda Mozambiko
    situas la distrikto de Mogovolas.
  • 32:40 - 32:45
    Tio estas la hejmo de Olivia,
    Andre kaj ilia juna familio.
  • 32:47 - 32:51
    Kiel tiom multe da aliaj malriĉuloj en
    la mondo, Olivia kaj Andre estas agraruloj
  • 32:52 - 32:56
    kies manĝaĵo dependas
    de kion ili kultivas.
  • 33:00 - 33:04
    Estas la 4-a frumatene
    kaj la tagaj taskoj vokas.
  • 33:07 - 33:09
    Andre direktiĝas rekte al la kampoj.
  • 33:10 - 33:13
    Olivia unue iras alporti akvon.
  • 33:13 - 33:16
    Ambaŭ devas marŝi mejlojn por atingi ion.
  • 33:18 - 33:20
    Mi bezonas du horojn por alveni.
  • 33:22 - 33:26
    Se tie estas okupata,
    foje necesas du horojn.
  • 33:28 - 33:32
    Kiam mi revenas, mi lacas kaj malsatas.
  • 33:34 - 33:40
    Sen iu alia transportilo
    ĉio devas esti portata.
  • 33:43 - 33:47
    Olivia kaj Andre havas ok infanojn.
  • 33:47 - 33:50
    Fekundeco estas ankoraŭ tre alta
    multloke en kampara Afriko.
  • 33:50 - 33:55
    Estas la plej malriĉaj familioj kiuj bezonas
    manĝigi la plej grandan nombron da buŝoj.
  • 33:55 - 33:59
    Ĉion ŝpareblan tiu familio vendos.
  • 34:00 - 34:02
    Mi vere baraktas.
  • 34:03 - 34:10
    Mi plantas ĉiajn kultivaĵojn,
    sed eĉ per ĉio ĉi ...
  • 34:10 - 34:18
    mi tamen ne gajnas sufiĉe da
    mono por prizorgi miajn infanojn.
  • 34:19 - 34:23
    Tamen la ekonomia kresko ja
    nun malrapide fluetas kamparen.
  • 34:24 - 34:30
    Mi ŝparis dum tri jaroj por
    ekhavi tiun tegmenton por mia domo.
  • 34:30 - 34:35
    Nun Andre strebas al unu afero,
    konvinkita ke tiu ŝanĝos ĉion.
  • 34:36 - 34:40
    Mi urĝe bezonas biciklon!
    Mi povas nenien alveni sen ĝi.
  • 34:42 - 34:47
    Bicicloj povas fari grandegan diferencon
    por la vivoj de la kamparanaj malriĉuloj.
  • 34:47 - 34:52
    Ili ŝparas plurajn horojn tage
    kaj dume povas finfari pli da laboro.
  • 34:52 - 34:56
    Per biciklo ili kapablas transporti
    multe pli pezan ŝarĝon al la bazaro
  • 34:56 - 34:58
    kaj gajni pli da mono.
  • 34:58 - 35:00
    Ili povas vojaĝi por trovi laboron
  • 35:00 - 35:04
    kaj se ili malsaniĝas ili povas
    ĝustatempe atingi malsanulejon.
  • 35:06 - 35:13
    Se mi akiros biciclon, mi tiom ĝojos.
  • 35:13 - 35:17
    Ĉar domo sen biciklo ne estas hejmo.
  • 35:18 - 35:24
    Andre kaj Olivia estas ŝparintaj monon
    jam du jarojn. Ĝi ankoraŭ ne sufiĉas.
  • 35:24 - 35:29
    Ĉio nun dependas de la
    aktuala sezama rikolto.
  • 35:29 - 35:34
    Se ili atingos bonan prezon,
    ili eble sukcesos.
  • 35:36 - 35:40
    Andre kaj Olivia loĝas en
    unu el la plej malriĉaj landoj.
  • 35:40 - 35:44
    Kaj ili loĝas en la kampara regiono,
    kiu estas la plej malrica parto de tiu lando.
  • 35:44 - 35:51
    Do, kiom da homoj en la mondo vivas kiel
    tiuj? Kaj kiom da malriĉuloj estas?
  • 35:51 - 35:53
    Mi montros al vi tiun ĉi mezurilon.
  • 35:53 - 35:56
    Tre simpla. Malriĉa .. kaj .. riĉa.
  • 35:56 - 35:59
    Jen mi havas la sep miliardojn denove.
  • 36:00 - 36:05
    Ili estas en tre simpligita maniero ordigitaj
    de la plej malriĉaj ĝis la plej riĉaj.
  • 36:05 - 36:11
    Nu, kiom enspezas la plej
    riĉa miliardo ĉi tie, dolarojn tage?
  • 36:11 - 36:13
    Ni rigardu ĉi tien.
  • 36:13 - 36:15
    Hoo .. hooo ..
  • 36:15 - 36:16
    Ĝi kreskas, ĝi kreskas ...
  • 36:16 - 36:18
    uj uj uj ...
  • 36:18 - 36:20
    Mi eĉ ne povas atingi ĝin. $100 tage.
  • 36:21 - 36:26
    Sekve ni rigardu la mezan
    miliardon. Kiom enspezas tiuj?
  • 36:26 - 36:31
    Ĝi venos, jes ... nur $10.
  • 36:31 - 36:36
    Kaj nun mi iru al la plej malriĉa
    miliardo. Kiom ili enspezas?
  • 36:36 - 36:38
    Nu ...
  • 36:38 - 36:40
    Nur $1.
  • 36:41 - 36:43
    Ĉi tio estas la diferenco en
    la mondo hodiaŭ.
  • 36:43 - 36:48
    La ekonomiistoj strekas linion kiun
    ili nomas "la linio de treega malriĉeco".
  • 36:48 - 36:50
    Je iom pli ol $1.
  • 36:50 - 36:56
    Tie vi apenaŭ havas sufiĉe da manĝo por la
    familio, vi ne certas havi manĝon ĉiutage.
  • 36:57 - 36:59
    Tamen unu miliardo klare estas sub tio.
  • 36:59 - 37:03
    La dua miliardo estas iel
    dividita per tiu linio.
  • 37:03 - 37:05
    Kaj la aliaj estas super ĝi.
  • 37:06 - 37:10
    La plej malriĉaj homoj
    apenaŭ povas aĉeti ŝuojn.
  • 37:10 - 37:15
    kaj kiam ili akiris ŝuojn,
    la sekva celo de ŝparado estas biciklo.
  • 37:15 - 37:17
    Ĉi tie troviĝas Andre kaj Olivia.
  • 37:17 - 37:21
    Kaj post biciklo vi ŝparos por motorciklo.
  • 37:21 - 37:24
    Kaj tiam, post la motorciklo sekvos la aŭtomobilo.
  • 37:25 - 37:29
    Kaj mi memoras kiam mia familio ekhavis sian unuan aŭton, ĝi estis malgranda griza Volkswagen.
  • 37:30 - 37:35
    La unua afero kiun ni faris estis veturi al Norvegio por ferii, ĉar Norvegio estas tiom pli bela ol Svedio.
  • 37:35 - 37:39
    Estis mirinda vojaĝo!
  • 37:39 - 37:45
    Kaj nun mi estas en tiu ĉi grupo. Mi povas veturi kiel la plej riĉa miliardo, ni povas veturi ferien per aviadiloj.
  • 37:45 - 37:48
    Kompreneble ekzistas homoj kiuj estas multe pli riĉaj ol la aviadiluloj.
  • 37:49 - 37:55
    Kelkaj estas tiom riĉaj ke ili eĉ pripensas vojaĝi kiel turistoj en la kosmon.
  • 37:55 - 38:00
    Kaj la enspeza diferenco inter la aviadiluloj kaj la plej riĉaj tie
  • 38:00 - 38:05
    estas preskaŭ same granda kiel ĝi estas inter la aviadiluloj ĉi tie
  • 38:05 - 38:08
    kaj la plej malriĉaj tiuflanke.
  • 38:08 - 38:14
    Nu, la plej grava aspekto por memori el tiu ĉi grafikaĵo estas la jena:
  • 38:14 - 38:18
    Por montri tion al vi mi bezonas mian ŝtupetaron.
  • 38:18 - 38:23
    Foje bezonatas ankaŭ iom da malnova, bone funkcianta teknologio.
  • 38:23 - 38:26
    Jen.
  • 38:29 - 38:33
    Nun mi atingis la supron.
  • 38:33 - 38:40
    La problemo por ni vivante kun $100 tage estas, ke kiam ni rigardas malsupren
  • 38:40 - 38:45
    al tiuj kiuj havas $10 aŭ $1 ili aspektas same malriĉaj.
  • 38:45 - 38:47
    Ni ne kapablas vidi la diferencon.
  • 38:47 - 38:51
    Aspektas kvazaŭ ĉiu vivas kun la sama monkvanto.
  • 38:51 - 38:53
    Kaj oni diras "ho, ili ĉiuj estas malriĉaj".
  • 38:53 - 39:00
    Ne, mi povas certigi al vi, ĉar mi renkontis homojn kaj parolis kun homoj kiuj vivas ĉi-sube
  • 39:00 - 39:05
    kaj mi povas aserti al vi, ke la ĉi-subaj homoj
  • 39:05 - 39:11
    ili scias tre bone, kiom multe pli bone vivo estus se ili progresus de $1 al $10.
  • 39:11 - 39:13
    La dekobla enspezo!
  • 39:13 - 39:17
    Tio estas grandega diferenco.
  • 39:17 - 39:23
    Por kompreni tion, ĝuste tion Olivia kaj Andre provas fari nun.
  • 39:23 - 39:27
    Ĉiu malgranda paŝo laŭ ĉi tiu linio
  • 39:27 - 39:30
    de la ŝuoj al la biciklo
  • 39:30 - 39:36
    ŝajne malgranda el fora distanco havas gravan efikon al iliaj vivoj.
  • 39:37 - 39:46
    Kaj se Andre kaj Olivia akirus tiun biciklon tio rapidigus ilin al pli bona vivo kaj bonfarto tiudirekten.
  • 39:47 - 39:54
    Hodiaŭ Andre kaj Olivia prepariĝas por vendi la rikoltaĵon de sezamo kiun ili kultivis dum multaj monatoj.
  • 39:54 - 39:58
    La prezo antaŭe estis je 25 metikaloj.
  • 39:59 - 40:02
    Ĉi-jare ĝi estas pli bona.
  • 40:02 - 40:05
    Ni esperas ĝin vendi je 40-45 metikaloj.
  • 40:06 - 40:12
    Sed Andre kaj Olivia devas esti atentaj por ricevi la ĝustan prezon.
  • 40:12 - 40:20
    Ni eltrovis, ke iuj aĉetantoj manipulis la pesilon.
  • 40:20 - 40:26
    Do, se ni pesas ĝin mem kaj ĝi pezas 10 kilogramojn,
  • 40:26 - 40:36
    poste alportas ĝin al la aĉetontoj, eble tiuj dirus al ni ke estas 7 aŭ 8.
  • 40:36 - 40:39
    Andre estos faranta la vendadon.
  • 40:39 - 40:45
    Kaj espereble la lastan fojon li bezozas helpon por transporti la rikoltaĵon al la bazaro.
  • 40:48 - 40:51
    Andre devas agi sprite nun.
  • 40:53 - 40:57
    Ho, ho, amiko mia! Faru la kalkuladon dece!
  • 40:58 - 41:03
    La negoco faritas. Kaj Andre ĝojas pri la ricevita prezo.
  • 41:06 - 41:09
    Nun mi elspezos mian monon!
  • 41:10 - 41:15
    Estas la momento cele al kiu la familio tiom penige laboris.
  • 41:33 - 41:38
    La vojiro de Andre al la bazaro postulis tutan matenon de piedirado.
  • 41:38 - 41:43
    Nun, dum malpli ol horo li povas bicikli hejmen.
  • 41:50 - 41:52
    Vi aĉetis biciklon!
  • 41:52 - 41:54
    Jes, karulino, mi aĉetis biciklon!
  • 42:02 - 42:05
    La biciklon oni tuj ekuzas.
  • 42:06 - 42:08
    La infanoj alportas akvon per ĝi.
  • 42:08 - 42:12
    Andre transportas pli da rikoltaĵoj al la bazaro.
  • 42:12 - 42:18
    Kaj, same grave, Olivia kaj Andre povas nun facile atingi siajn lecionojn por plenaĝuloj
  • 42:18 - 42:23
    do povas pli bone lerni kalkuli, legi kaj skribi.
  • 42:25 - 42:31
    Nun mi celas ŝpari por aĉeti motorciklon por veturigi mian edzinon kaj miajn infanojn.
  • 42:32 - 42:34
    Tio estas mia sekva celo.
  • 42:39 - 42:46
    Estas grandioze vidi kiel Olivia kaj Andre pedalas for de la ekstrema malriĉeco.
  • 42:46 - 42:49
    Kaj ili uzas la biciklon por iri al legokapabligaj lecionoj.
  • 42:50 - 42:55
    Edukado tiom gravas por la progreso de homoj kaj nacioj.
  • 42:55 - 43:01
    Sed kiom da homoj scias, kiel efektive evoluis edukado en la mondo?
  • 43:01 - 43:05
    Tempo por la granda brita nescio-enketo denove.
  • 43:05 - 43:06
    Ek.
  • 43:06 - 43:11
    Ni demandis: kiu elcentaĵo de la plenaĝuloĵ en la mondo scipovas legi kaj skribi?
  • 43:12 - 43:18
    Ĉu mi povas demandi la aŭskultantaron? Kiom el vi taksas ke 20%? Levu la manojn!
  • 43:18 - 43:20
    40% ?
  • 43:22 - 43:24
    60% ?
  • 43:24 - 43:27
    Kaj 80% ? Ah, jes, jes.
  • 43:27 - 43:31
    Jen la rezulto de la brita muestro.
  • 43:36 - 43:43
    Nun uzeblas la rezulto de la brita enketo por eltrovi la korektan respondon, ĉu ne?
  • 43:43 - 43:47
    Kompreneble, 80% estas la ĝusta respondo.
  • 43:47 - 43:51
    Vi almenaŭ klare superis la britan averaĝon.
  • 43:51 - 43:55
    Jes, 80% de la monda loĝantaro nuntempe scipovas legi kaj skribi.
  • 43:55 - 44:00
    Legkapablo estas je 80%, fakte la plej aktuala nombro estas iom pli alta.
  • 44:00 - 44:05
    Do, se mi estus komparinta tion kun la ĉimpanzoj denove, nu ...
  • 44:05 - 44:08
    ankoraŭfoje vi havas nur hazardajn rezultojn por la ĉimpanzoj.
  • 44:08 - 44:13
    Sed vi ricevas trioblan kvanton de koraktaj respondoj ol de la britoj.
  • 44:13 - 44:17
    Kaj nun la universitatuloj.
  • 44:17 - 44:20
    Eble ili scias tion ... ve, eĉ pli malbone.
  • 44:20 - 44:24
    Kion do oni instruas en britaj universitatoj?
  • 44:24 - 44:31
    La komuna vido concerne la mondon estas eksdata je pluraj jardekoj. La amasinformiloj preterlasis komuniki tion.
  • 44:31 - 44:35
    Sed eble tio okazis ĉar la mondo tiom rapide ŝanĝiĝas.
  • 44:35 - 44:37
    Sinjorinoj kaj sinjoroj,
  • 44:37 - 44:41
    Mi donos al vi mian absolute preferatan diagramon.
  • 44:41 - 44:49
    Mi montros al vi la historion de 200 landoj dum 200 jaroj ene de malpli ol unu minuto.
  • 44:49 - 44:55
    Mi havas akson por enspezo. Mi havas akson por vivodaŭro.
  • 44:55 - 45:00
    Mi komencas en 1800, kaj jen ĉiuj landoj.
  • 45:00 - 45:04
    Kaj tiam en 1800 ĉiu estis sube en la malriĉa kaj malsana angulo, ĉu vi vidas?
  • 45:04 - 45:07
    Mallonga vivodaŭro, malmulte da mono.
  • 45:07 - 45:09
    Kaj jen la efiko de la industria revolucio.
  • 45:09 - 45:15
    Kompreneble, la landoj en okcidenta Eŭropo altigas sian bonstaton, sed ne iĝas multe pli sanaj komence.
  • 45:15 - 45:19
    Kaj tiuj sub koloniinisma regado neniel profitas tie.
  • 45:19 - 45:21
    Ili restas tie en la malsana kaj malriĉa angulo.
  • 45:21 - 45:27
    Kaj nun sano malrapide kreskas, ĝi altiĝas ĉi tien kaj ni eniras la novan jarcenton.
  • 45:27 - 45:32
    Kaj la terura Unua Mondmilito kaj post tio la ekonomia regreso.
  • 45:32 - 45:34
    Kaj poste la Dua Mondmilito.
  • 45:34 - 45:37
    Ho. Kaj nun sendependiĝo.
  • 45:37 - 45:41
    Kaj kun sendependeco sano kreskas pli rapide ol iam en tiuj aliaj landoj.
  • 45:42 - 45:47
    Kaj nun sekvas la rapida ekonomia rekapto de Ĉinio kaj latinamerikaj landoj.
  • 45:48 - 45:49
    Jen ili alvenas.
  • 45:49 - 45:53
    Kaj Barato sekvas tie kaj ankaŭ la afrikaj landoj sekvas.
  • 45:53 - 45:56
    Estas miriga ŝango okazinta en la mondo.
  • 45:57 - 46:03
    Vidu, je la antaŭo ĉi tie ni nun havas Usonon kaj Brition, sed ili ne plu moviĝas tiom rapide.
  • 46:03 - 46:05
    La rapide moviĝantaj estas ĉi tie en la mezo.
  • 46:05 - 46:09
    Ĉinio moviĝas rapidege por rekapti. Kaj Bangladeŝo ...
  • 46:09 - 46:15
    Vidu, Bangladeŝo jam estas ĉi tie, nun sufiĉe sana kaj ekkomencante rapidan ekonomian kreskon.
  • 46:15 - 46:20
    Kaj Mozambiko... Jes, Mozambiko estas malantaŭe tie, sed nun rapide moviĝanta en la ĝustan direkton.
  • 46:21 - 46:25
    Sed ĉio kion mi montras al vi estas landaj averaĝoj.
  • 46:25 - 46:30
    Kio pri homoj? Ĉu ankaŭ homoj havas pli bonan vivon?
  • 46:30 - 46:34
    Mi montros al vi nun ion, kio ekscitegas min estante statistikisto.
  • 46:34 - 46:39
    Mi montros al vi la distribuon de enspezoj. La diferencon inter homoj.
  • 46:39 - 46:42
    Kaj por tion fari, mi remetos la bobelon je 50 jaroj
  • 46:42 - 46:45
    kaj tiam ni rigardos nur al mono.
  • 46:45 - 46:51
    Kaj por fari tion necesas etendi kaj alĝustigi la akson, ĉar la plej riĉa estas tiom riĉa kaj la plej malriĉa tiom malriĉa,
  • 46:52 - 46:55
    do la diferenco estos pli granda ol je la landoj.
  • 46:55 - 47:00
    Kaj nun ni faligu la landojn ĉi-tien - jen Usono -
  • 47:00 - 47:03
    kaj sternu por montri la amplekson ene de la lando.
  • 47:03 - 47:06
    Kaj mi faligas ĉiujn landojn de la Amerikoj.
  • 47:06 - 47:10
    Kaj nun vi povas spekti, de la plej riĉa ĝis la plej malriĉa persono.
  • 47:10 - 47:15
    Kaj la alteco ĉi-tie montras kiom da personoj troviĝas je ĉiu enspeznivelo.
  • 47:15 - 47:19
    Kaj nun ni faligu Eŭropon.
  • 47:19 - 47:23
    Kaj supren mi metos Afrikon.
  • 47:23 - 47:30
    Kaj fine, la regionon kun plej multe da homoj, plej supre, Azion.
  • 47:30 - 47:36
    Nu, en 1963 la mondo konsistis el du ĝiboj:
  • 47:36 - 47:40
    unue, la plej riĉa ĝibo, ĝi estas kiel kamelo, ĉu ne?
  • 47:40 - 47:44
    La unua ĝibo ĉi-tie kun la plej riĉaj ĉefe estas Eŭropo kaj la Amerikoj.
  • 47:44 - 47:49
    Kaj la plej malriĉa ĝibo tie estas ĉefe Azio kaj Afriko.
  • 47:49 - 47:52
    Kaj la limo de malriĉeco estis tie.
  • 47:52 - 47:58
    Ĉu vi povas vidi kiom da homoj ekzistis en ekstrema malriĉeco antaŭ 50 jaroj?
  • 47:58 - 48:00
    Kaj la plejmulto el ili estis en Azio.
  • 48:00 - 48:06
    Kaj homoj diris ke Azio neniam eliros malriĉecon, ekzakte kiel kelkaj diras tion ankoraŭ nun pri Afriko.
  • 48:06 - 48:08
    Nu, kio okazis?
  • 48:08 - 48:09
    Mi lanĉas la mondon.
  • 48:10 - 48:15
    Kaj vi povas vidi ke multaj homoj estas nasktitaj en malriĉecon, sed Azio iras al pli granda enspezo
  • 48:15 - 48:19
    kaj unu miliardo eliras ekstreman malriĉecon tiamaniere
  • 48:19 - 48:24
    kaj la tuta fasono de la mondo ŝanĝiĝas, kaj la kamelo estas morta!
  • 48:24 - 48:27
    Ĝi renaskiĝis kiel dromedaro.
  • 48:28 - 48:31
    Kaj kion vi vidas ĉi tie, do,
  • 48:31 - 48:36
    estas la varianco de la plej riĉaj, tio estas la plimulto de homoj en la mezo,
  • 48:36 - 48:41
    kaj estas nun multe pli malgranda proporcio de la mondo en ekstrema malriĉeco.
  • 48:41 - 48:46
    Sed atentu, daŭre tio estas multaj homoj: pli ol unu miliardo da homoj en ekstrema malriĉeco.
  • 48:47 - 48:53
    Nun la demando estas: ĉu tiu "moviĝo el ekstrema malriĉeco" povos nun daŭradi
  • 48:53 - 48:57
    por tiuj en Afriko kaj eĉ por la novaj miliardoj en Afriko?
  • 48:59 - 49:07
    Mi opinias ke eblas, eĉ probablas, ke la plejmulto da landoj en Afriko ankaŭ leviĝos el malriĉeco.
  • 49:07 - 49:12
    Necesos saĝan agadon kaj gigantan investadon, sed ĝi povas realiĝi.
  • 49:14 - 49:20
    La multnombraj landoj de Afriko ne ĉiuj progresas samrapide.
  • 49:20 - 49:24
    Malmultaj progresas rapidege, aliaj estas kaptitaj en konfliktoj.
  • 49:24 - 49:29
    Sed la plimulto, tiel kiel Mozambiko, nun konstante progresas.
  • 49:31 - 49:35
    Kaj kio pri la nutrado de ĉiuj novaj Afrikanoj estontece?
  • 49:35 - 49:42
    Jes, ekzistas manko nun, sed samtempe multe da potencialo.
  • 49:42 - 49:49
    Agrokultura produktaĵo estas nur ono de tio, kio eblus kun pli bona teknologio.
  • 49:53 - 49:57
    Kaj la riveroj de Afriko apenaŭ estas utiligataj por akvumado.
  • 49:57 - 50:05
    Unu tagon Afriko povus zumi pro rikoltaj draŝmaŝinoj kaj traktoroj kaj kultivi nutraĵojn por pliaj miliardoj.
  • 50:06 - 50:11
    Kaj bonvolu ne pensi ke mi estas la sola kiu opinias ke Afriko povos sukcesi.
  • 50:11 - 50:20
    Unuiĝintaj Nacioj estas fiksontaj novan oficialan celon: forigi ekstreman malriĉecon ene de 20 jaroj.
  • 50:21 - 50:27
    Ĉiuj komprenas, ke tio estas grandega defio, sed mi serioze kredas, ke ĝi eblas.
  • 50:28 - 50:30
    Imagu se tio okazus.
  • 50:30 - 50:35
    Nu, kion ni vidis ĝis nun estas, ke la riĉa fino moviĝas ...
  • 50:35 - 50:41
    kaj la mezo ... ĝi moviĝas. Sed tiu plej malriĉa fino restas.
  • 50:42 - 50:47
    Estas ĉi tie en ekstrema malriĉeco kie ni trovas preskaŭ la tutan analfabetecon.
  • 50:47 - 50:51
    Ĉi tie ni trovas altan infanmortecon kaj ankoraŭ po multajn bebojn naskitajn de virinoj.
  • 50:52 - 50:59
    Estas kvazaŭ ekstrema malriĉeco memreproduktiĝas se vi ne ĉesigas ĝin rapide.
  • 50:59 - 51:05
    Sed Andre kaj Olivia kaj tiaj homoj laboras tiom forte por eskapi de ĝi,
  • 51:05 - 51:11
    kaj se ili nur povas akiri la ĝustan helpon de sia registaro kaj de la mondo ĝenerale
  • 51:11 - 51:19
    kun aferoj kiel lernejo, sano, vakcinoj, vojoj, elektro, kontraŭkoncipiloj,
  • 51:19 - 51:25
    tiam ili sukcesos, sed ili ĉefe sukcesos per sia propra diligenta laborado.
  • 51:25 - 51:32
    Jen ni iras ... sekvas Andre kaj Olivia trans la linion.
  • 51:32 - 51:37
    Ĝi estas ebla, ene de kelkaj jardekoj. Jes!
  • 51:37 - 51:41
    Sed eliri malriĉecon estas nur la komenco.
  • 51:41 - 51:46
    Homoj volas daŭrigi laŭ ĉi tiu linio al bona vivo.
  • 51:46 - 51:49
    Sed kion signifas bona vivo?
  • 51:51 - 51:58
    Por plej multaj homoj en la mondo la bona vivo al kiu ili strebas signifos pli da maŝinoj kaj multe pli da energikonsumo.
  • 51:58 - 52:07
    Do jen problemo. Ĉar ĉio ĉi aldoniĝas al unu el la grandaj minacoj por la estonteco: severa klimata ŝanĝiĝo.
  • 52:07 - 52:12
    80% de la energio uzata de la mondo estas ankoraŭ fosiliaj fueloj,
  • 52:12 - 52:17
    kaj la scienco montras, ke la klimato eble ŝanĝiĝos draste en la estonteco
  • 52:17 - 52:25
    pro la ellaso de karbona dioksido el la daŭra bruligado de ĉiuj tiuj fosiliaj fueloj.
  • 52:26 - 52:31
    Mi ne estas la plej bona persono por diri al vi, kiom malbone estos la klimata ŝanĝo
  • 52:31 - 52:34
    nek estas mi fakulo pri kiel malhelpi ĝin.
  • 52:35 - 52:42
    Kion mi ja povas fari estas montri al vi datumojn por komprenigi vin, kiu ellasas la karbonan dioksidon.
  • 52:42 - 52:45
    Mi montros tion.
  • 52:45 - 52:49
    Vi memoras la mezurilon de la plej malriĉa miliardo ĝis la plej riĉa miliardo
  • 52:49 - 52:54
    de tiu, kiu apenaŭ povas pagi ŝuojn ĝis tiu, kiu flugas per aviadiloj
  • 52:54 - 53:03
    Nu ĉi tio montras la tutan kvanton da fosiliaj fueloj uzataj en la mondo dum unu jaro:
  • 53:03 - 53:05
    karbo, nafto kaj tergaso.
  • 53:05 - 53:09
    Kaj ĝi reprezentas pli-malpli la totalan ellason de karbona dioksido.
  • 53:09 - 53:13
    Nun, kiom da ĝi estas uzata de la plej riĉa miliardo?
  • 53:14 - 53:16
    Duono.
  • 53:16 - 53:19
    Nun la dua plej riĉa miliardo.
  • 53:19 - 53:21
    La duono de kio restas.
  • 53:21 - 53:24
    Kaj vi komprenas kiom uzas la tria: la duonon de kio restas.
  • 53:24 - 53:28
    Kaj la aliaj uzas apenaŭ ion ajn.
  • 53:28 - 53:38
    Tio estas rondigitaj nombroj, sed ĝi klare montras, ke preskaŭ ĉiuj fosiliaj fueloj estas uzataj ĉi tie de la 1, 2, 3 plej riĉaj miliardoj.
  • 53:38 - 53:40
    Pli ol 85 elcentojn ili uzas.
  • 53:40 - 53:48
    Nun la plej riĉa miliardo almenaŭ ĉesis kreski, sed ni ankoraŭ devos vidi, ĉu ili malkreskos.
  • 53:48 - 53:53
    Kaj dum la venontaj jardekoj estas la ekonomia kresko de tiuj du
  • 53:53 - 53:57
    kiu plialtigos la uzon de fosiliaj fueloj kaj la ellason de karbona dioksido.
  • 53:58 - 54:03
    Eĉ se tiuj ĉi tie eliros ekstreman malriĉecon kaj pliriĉiĝos ĝis la motorciklo
  • 54:03 - 54:08
    tio ne multe kontribuos al la ellaso de karbona dioksido.
  • 54:08 - 54:15
    Kaj rilate la kreskon de la loĝantaro, la plimulto de la aldonaj miliardoj dum la sekvaj 40 jaroj estos en ĉi tiu grupo.
  • 54:15 - 54:20
    Sed tamen, se vi demandas homojn je la plej riĉa fino ili ŝajne ĉion miskomprenas.
  • 54:20 - 54:25
    Ili malsuprenrigardas al la mondo, el siaj tre altaj emisioj, kaj jen ili diras:
  • 54:25 - 54:30
    "Ho, tiuj je la alia flanko, vi ne povas vivi kiel ni, vi detruos la planedon".
  • 54:31 - 54:38
    Vidu, mi trovas la argumenton de la homoj ĉi tie progresantaj multe pli ĝusta kaj logika.
  • 54:38 - 54:43
    Ili diras: "Ve! Kiuj vi estas, dirante al ni ke ni ne povas vivi kiel vi?
  • 54:43 - 54:48
    Vi prefere mem ŝanĝiĝu unue se vi volas ke ni agu alimaniere."
  • 54:50 - 54:56
    Plenumendas multaj bazaj kondiĉoj por havi bonan vivon, kiujn miliardoj en la mondo ankoraŭ ne havas.
  • 54:56 - 55:03
    La vilaĝo kaj la domo de Andre kaj tiom multaj similaj eĉ ne havas elektron.
  • 55:04 - 55:07
    Mozambiko havas grandegajn karborezervojn
  • 55:07 - 55:14
    kaj se ĝi kaj la aliaj plej malriĉaj landoj konstruas pageblajn novajn energicentralojn bruligante karbon pro elektro kaj industrio
  • 55:14 - 55:20
    mi ne opinias, ke iu ajn, kiu mem ellasas pli da karbona dioksido intermiksiĝu.
  • 55:20 - 55:26
    Nun mi starigos al vi du demandojn, kiujn mi ofte demandas al miaj svedaj gestudentoj.
  • 55:26 - 55:31
    La unua estas: kiom el vi ne veturis per aviadilo ĉi-jare?
  • 55:34 - 55:35
    Ho.
  • 55:35 - 55:40
    Relative mulmultaj aranĝiĝas sen flugi. Do la sekva demando estas:
  • 55:40 - 55:46
    Kiom el vi restis for de lavmaŝinoj kaj lavis permane ĉiujn littutokjn,
  • 55:46 - 55:49
    vestaĵojn kaj tolaĵojn dum la lasta jaro?
  • 55:50 - 55:53
    Mi atendis tion, neniu.
  • 55:53 - 55:59
    Ĉiu kiu povas permesi tion al si uzas lavmaŝinon, eĉ la fanatikaj mediprotektantoj.
  • 56:00 - 56:03
    Kaj mi ankoraŭ nun memoras la tagon, kiam mia familio ekhavis lavmaŝinon.
  • 56:04 - 56:07
    Estis la 1a de novembro 1952.
  • 56:07 - 56:11
    Avinjo estis invitita esti la unua kiu plenigu la maŝinon.
  • 56:11 - 56:15
    Ŝi estis lavinta permane sian tutan vivon por familio de 9 personoj.
  • 56:15 - 56:24
    Kaj pleniginte la maŝinon ŝi sidiĝis sur tabureton kaj ŝi spektis la tutan programon dum unu horo.
  • 56:24 - 56:26
    Ŝi estis tute sorĉita.
  • 56:26 - 56:32
    Por mia patrino tio ankaŭ signifis multe pli da libera tempo por fari aliajn aferojn.
  • 56:32 - 56:37
    Ŝi povis legi librojn al mi, mi kredas ke tio igis min profesoro.
  • 56:37 - 56:41
    Ne mirigas, ke ni diris dankon ŝtalfabriko,
  • 56:41 - 56:46
    dankon lavpulvorofabriko, dankon elektrocentralo.
  • 56:48 - 56:50
    Nu...
  • 56:50 - 56:57
    Pripensante kien ĉio ĉi kondukas nin, mi havas nur unu etan modestan konsilon al vi,
  • 56:57 - 57:01
    apud ĉio alia: rigardu la datumojn.
  • 57:01 - 57:03
    Rigardu la faktojn pri la mondo.
  • 57:03 - 57:11
    Kaj vi vidos kie ni estas hodiaŭ kaj kiel ni povas antaŭeniri kun ĉiuj ĉi miliardoj sur nia mirinda planedo.
  • 57:12 - 57:16
    La defioj de ekstrema malriĉeco estis draste reduktitaj
  • 57:16 - 57:21
    kaj nun la unuan fojon dum historio ni havas la povon ĉesigi ĝin por ĉiam.
  • 57:23 - 57:27
    La defio de kreskanta loĝantaro fakte estas jam solvata,
  • 57:28 - 57:31
    la nombro da infanoj ĉesis kreski.
  • 57:31 - 57:37
    Kaj koncerne la defion de klimata ŝanĝo, ni ankoraŭ povas eviti la plej malbonan.
  • 57:37 - 57:44
    Sed tio postulas ke la plej riĉaj kiel eble plej frue
  • 57:44 - 57:52
    trovos manieron alĝustigi sian uzon de resursoj kaj energio al nivelo kiu, paŝon post paŝo,
  • 57:52 - 57:58
    taŭgas por 10 miliardoj aŭ 11 miliardoj antaŭ la fino de ĉi tiu jarcento.
  • 57:58 - 58:01
    Mi neniam nomis min optimisto,
  • 58:01 - 58:04
    sed mi ja diras ke mi estas eblisto.
  • 58:04 - 58:08
    Kaj mi ankaŭ diras ke la mondo estas pli
    bona ol multaj el vi pensas.
  • 58:08 - 58:11
    Koran dankon!
Title:
DON'T PANIC — Hans Rosling showing the facts about population
Description:

more » « less
Video Language:
English
Duration:
58:51

Esperanto subtitles

Revisions Compare revisions