Return to Video

Sadece nerede olduğumuzu değil aynı zamanda kim olduğumuzu gösteren haritalar

  • 0:01 - 0:04
    Dünyayı yeni baştan
    hayal etmenizi istiyorum.
  • 0:05 - 0:08
    Size, Ben Henning tarafından çizilmiş
  • 0:08 - 0:11
    bazı dünya haritaları
    göstermek istiyorum
  • 0:11 - 0:12
    bunlar gezegenimizi
  • 0:13 - 0:18
    birçoğunuzun daha önce hiç görmediği
    bir şekilde resmediyorlar.
  • 0:18 - 0:22
    Burada sizlerin çok tanıdık olduğu
    bir fotoğrafı görebilirsiniz.
  • 0:22 - 0:26
    Yeterince yaşlıyım aslına bakarsanız
    bu resmi görmemizden önce doğdum.
  • 0:26 - 0:29
    Açıkçası ilk kelimelerim
    "moona, moona" imiş,
  • 0:29 - 0:32
    fakat ben bunun, annemin minik oğlunun
    titreyen siyah-beyaz TV ekranında
  • 0:32 - 0:35
    ne görüyor olabileceği ile ilgili
  • 0:35 - 0:38
    bir fantazisi olduğunu düşünüyorum.
  • 0:39 - 0:41
    Bizim, aslında çoğumuzun,
    gezegenimizin
  • 0:41 - 0:45
    yuvarlak olduğunu düşünmemiz
    yalnızca birkaç yüzyıllık bir mesele.
  • 0:46 - 0:49
    Bu fotoğrafları 1960'larda
    ilk kez gördüğümüzde
  • 0:49 - 0:53
    dünyamız inanılmaz
    bir şekilde değişiyordu.
  • 0:54 - 0:58
    Benim alanım olan sosyal coğrafya
    bilim dalında,
  • 0:59 - 1:01
    Waldo Tobler adındaki haritacı
  • 1:01 - 1:04
    dünyanın yeni haritalarını çiziyordu
  • 1:04 - 1:05
    ve bu haritalar şimdi yayıldı
  • 1:05 - 1:08
    ve ben bunlardan bir tanesini
    şimdi sizlere göstereceğim.
  • 1:08 - 1:11
    Bu harita bir dünya haritasıdır,
  • 1:12 - 1:14
    fakat bu harita size
  • 1:14 - 1:16
    biraz tuhaf görünecektir.
  • 1:16 - 1:20
    Bu bazı bölgeleri genişleterek
    gösterdiğimiz bir haritadır,
  • 1:20 - 1:25
    bu nedenle çok fazla insan barındıran
    yerler geniş olarak çizilmiş
  • 1:25 - 1:28
    ve çok az insanın yaşadığı Sahra
    ve Himalalyalar gibi yerler
  • 1:28 - 1:30
    daraltılmış durumdadır.
  • 1:31 - 1:34
    Dünyadaki herkese eşit alan verilmiştir.
  • 1:35 - 1:38
    Şehirler parlayan ışıklarla
    gösterilmiştir.
  • 1:39 - 1:42
    Çizgiler denizaltı kabloları ve
    ticaret yollarını gösteriyor.
  • 1:42 - 1:46
    Ve Çin'in Dalian limanından
  • 1:46 - 1:48
    Singapur'a geçen
  • 1:48 - 1:49
    Süveyş Kanalından
  • 1:49 - 1:53
    Akdeniz'e geçen ve oradan dönüp
    Rotterdam'a ulaşan belirli bir hat vardır.
  • 1:53 - 1:54
    Bu hat geçen sene dünyanın
  • 1:54 - 1:57
    en büyük gemisinin izlediği
    rotayı göstermektedir,
  • 1:57 - 2:03
    bu gemi o kadar fazla sayıda
    konteyner dolusu yük taşıyordu ki
  • 2:03 - 2:05
    gemideki yükler boşaltıldığında,
  • 2:05 - 2:09
    tüm kamyonlar konvoy halinde gitselerdi
    bu konvoy 100 km uzunluğunda olurdu.
  • 2:11 - 2:13
    İşte bu, dünyamızın şu anda nasıl
    bağlantılı olduğudur.
  • 2:13 - 2:19
    Bu dünyada dolaştırdığımız
    taşıdığımız malzeme miktarıdır,
  • 2:19 - 2:22
    sadece bir gemiyle, bir seferde
  • 2:22 - 2:23
    beş haftada.
  • 2:26 - 2:29
    Çok uzun zamandır şehirlerde yaşıyoruz,
  • 2:30 - 2:32
    fakat çoğumuz
    şehirlerde yaşamamıştır.
  • 2:32 - 2:35
    Burası dünyanın ilk şehirlerinden
    biri olan Çatalhöyük.
  • 2:35 - 2:39
    9000 yıl önce, şehrin en parlak
    zamanlarında, insanlar diğer insanların
  • 2:39 - 2:45
    evlerinin çatıları üzerinden yürüyerek
    kendi evlerine gitmek zorundaydı.
  • 2:46 - 2:49
    Şehrin haritasına dikkatli
    şekilde bakarsanız
  • 2:49 - 2:51
    sokaklarının olmadığını göreceksiniz,
  • 2:52 - 2:55
    çünkü sokaklar bizim
    icat ettiğimiz bir şeydir.
  • 2:56 - 2:58
    Dünya değişiyor.
  • 2:58 - 3:01
    Deneme ve yanılma ile değişiyor.
  • 3:01 - 3:04
    Nasıl daha iyi yaşayacağımıza
  • 3:04 - 3:07
    yavaş yavaş ve adım adım ulaştık.
  • 3:07 - 3:12
    Ve son zamanlarda dünya
    inanılmaz bir hızda değişti.
  • 3:14 - 3:18
    Sadece son altı, yedi veya
    sekiz nesil içinde
  • 3:18 - 3:21
    aslında bir canlı türü
    olduğumuzun farkına vardık.
  • 3:22 - 3:24
    Sadece son yirmi-otuz yıl içinde
  • 3:25 - 3:28
    bunun gibi bir harita çizilebildi.
  • 3:30 - 3:34
    Yine, gördüğünüz bu harita
    dünya nüfusu haritasıdır,
  • 3:36 - 3:40
    fakat üzerinde gördüğünüz oklar belirli
    zamanlarda ulaştığımızı düşündüğümüz
  • 3:40 - 3:45
    yerleri tarihlerle belirterek
    Afrika'dan dünyaya nasıl
  • 3:45 - 3:47
    yayıldığımızı göstermektedir.
  • 3:48 - 3:52
    Bu haritayı her birkaç ayda bir
    yeniden çizmek zorundayım,
  • 3:52 - 3:57
    çünkü birileri belirli tarihlerin yanlış
    olduğunun keşifini yapıyor.
  • 3:57 - 4:01
    Kendi hakkımızda inanılmaz derecede
    hızlı bir şekilde bir şeyler öğreniyoruz.
  • 4:04 - 4:05
    Ve değişiyoruz.
  • 4:07 - 4:09
    Değişimin büyük kısmı adım adım oluyor.
  • 4:09 - 4:10
    Bu bir birikim.
  • 4:10 - 4:13
    Değişimi fark etmiyoruz,
  • 4:13 - 4:15
    çünkü kısa hayatlarımız var,
  • 4:15 - 4:18
    70, 80, şanslı isek 90 yıl.
  • 4:19 - 4:21
    Bu grafik size
  • 4:21 - 4:23
    dünyanın yıllık nüfus büyümesi oranını
    göstermektedir.
  • 4:24 - 4:28
    1850 civarına kadar bu oran çok
    düşüktü,
  • 4:28 - 4:31
    ve ardından nüfus büyüme oranı
  • 4:31 - 4:32
    artmaya başladı
  • 4:33 - 4:35
    bu nedenle benim doğduğum zamanlarda
  • 4:35 - 4:40
    ilk defa gezegenimizin Ay'dan çekilmiş
    görüntülerini gördüğümüzde
  • 4:41 - 4:44
    global nüfusumuz yılda
    yüzde iki oranında büyüyordu.
  • 4:45 - 4:49
    Eğer yüzde iki büyüme oranı devam etseydi
  • 4:51 - 4:53
    sadece birkaç yüzyıl için,
  • 4:55 - 4:57
    tüm dünya birbirine değen

  • 4:57 - 5:00
    insan vücudu kütleleriyle
  • 5:00 - 5:02
    kaplanacaktı.
  • 5:03 - 5:05
    Ve insanlar korktu.
  • 5:05 - 5:07
    İnsanlar nüfus artışından korktu
  • 5:07 - 5:10
    ve bunu 1968 nüfus patlaması
    olarak adlandırdılar.
  • 5:10 - 5:12
    Fakat ardından, grafiğin
    sonuna baktığınızda
  • 5:13 - 5:16
    büyüme yavaşlamaya başlıyor.
  • 5:17 - 5:21
    ---70, 80, 90 ve 2000'ler
  • 5:21 - 5:22
    on yıllık dönemler
  • 5:22 - 5:24
    ve bu on yılda, hatta daha hızlı şekilde--
  • 5:25 - 5:26
    nüfus artışımız yavaşlıyor.
  • 5:26 - 5:27
    Gezegenimiz sabitleniyor.
  • 5:28 - 5:31
    Yüzyılın sonuna doğru
  • 5:31 - 5:32
    9, 10 veya 11 milyara doğru gidiyoruz
  • 5:32 - 5:36
    Bu değişim içinde,
    hengâmeyi görebilirsiniz.
  • 5:36 - 5:38
    İkinci Dünya Savaşını görebilirsiniz.
  • 5:38 - 5:42
    1918'deki büyük grip salgınını
    görebilirsiniz.
  • 5:42 - 5:44
    Büyük Çin açlığını görebilirsiniz.
  • 5:44 - 5:47
    Bunlar bizim konsantre olmaya
    meyilli olduğumuz olaylar.
  • 5:47 - 5:51
    Haberlerdeki korkunç olaylara
    konsantre olmaya meyilliyiz.
  • 5:51 - 5:54
    Yavaş değişimlere veya güzel hikâyelere
  • 5:54 - 5:56
    konsantre olmaya meyilli değiliz.
  • 5:57 - 5:59
    Biz insanlar hakkında endişeleniriz.
  • 5:59 - 6:01
    Ne kadar insan olduğu hakkında
    endişeleniriz.
  • 6:01 - 6:05
    İnsanlardan nasıl kaçılabileceği
    hakkında endişeleniriz.
  • 6:05 - 6:09
    Fakat bu, alanı genişletmek için tekrar
    değiştirilmiş dünya haritasıdır,
  • 6:10 - 6:14
    daha da ileride insanlar
    her bir bölgedendir.
  • 6:14 - 6:18
    Eğer herkesten kaçmak için nereye
    gitmek istediğini bilmek istiyorsan
  • 6:18 - 6:21
    burası gidebileceğin en iyi yer.
  • 6:21 - 6:24
    Ve her yıl, bu alanlar daha da büyümekte,
  • 6:24 - 6:27
    çünkü her yıl,
    küresel olarak kırsaldan çıkıyoruz
  • 6:27 - 6:28
    ve şehirlere gidiyoruz.
  • 6:28 - 6:30
    Daha sıkışık bir paket oluyoruz.
  • 6:31 - 6:32
    Avrupa'da yine kurtlar var
  • 6:32 - 6:36
    ve bu kurtlar kıta boyunca
    batıya doğru hareket ediyor.
  • 6:37 - 6:39
    Dünyamız değişiyor.
  • 6:41 - 6:43
    Endişeleriniz var.
  • 6:44 - 6:49
    Bu harita gezegenimizdeki
    yağış miktarını gösteriyor.
  • 6:49 - 6:50
    Bunu biliyoruz.
  • 6:50 - 6:54
    Ve Çatalhöyük'ün olduğu yere,
  • 6:54 - 6:58
    Afrika, Asya ve Avrupa kıtalarının
    birleştiği yere
  • 6:58 - 7:01
    çok az suyu bulunan alanlarda
    ne kadar fazla insanın yaşadığını
  • 7:01 - 7:02
    görebilirsiniz.
  • 7:02 - 7:05
    Ve aynı zamanda yağmurun en fazla
    yağdığı alanları da görebilirsiniz.
  • 7:05 - 7:07
    Ve biraz daha ileri gidebiliriz.
  • 7:08 - 7:12
    İnsanlar tarafından şekillendirilen
    bir harita yapmaktansa,
  • 7:12 - 7:14
    haritayı su ile şekillendirebiliriz,
  • 7:14 - 7:16
    ve ardından gezegenin her bir küçük
    parçasına düşen
  • 7:16 - 7:18
    su miktarını göstermek için
  • 7:18 - 7:21
    bunu her ay değiştirebiliriz.
  • 7:22 - 7:25
    Gezegenin etrafında dolaşan
    musonları görürsünüz
  • 7:25 - 7:29
    ve gezegen neredeyse bir kalp atışı
    varmış gibi görünür.
  • 7:30 - 7:33
    Ve bunların hepsi nerede yaşadığımızı
  • 7:33 - 7:37
    görebilmemizi mümkün kılan bu şeyler
  • 7:37 - 7:40
    benim yaşamım süresinde gerçekleşti.
  • 7:41 - 7:43
    Yeterince suyumuz var.
  • 7:44 - 7:48
    Bu dünyada yiyeceklerimizi nerede
    yetiştirdiğimizi gösteren haritadır.
  • 7:49 - 7:54
    Bu çoğunlukla pirinç, mısır ve tahıla
    bağlı olacağımız alanlar.
  • 7:55 - 7:59
    İnsanlar yeterince yiyecek olmayacağından
    endişeli, fakat biz biliyoruz ki,
  • 7:59 - 8:03
    eğer az et yesek ve daha az ürün ile
    hayvanları beslerdik,
  • 8:03 - 8:06
    kendimizi bir grup insan olarak,
    bir bütün olarak
  • 8:06 - 8:10
    düşündüğümüz sürece
    herkes için yeterli yiyecek var.
  • 8:12 - 8:13
    Ve ayrıca
  • 8:15 - 8:17
    bugünlerde yaptığımız
  • 8:17 - 8:20
    korkunç derecede yanlış şeyler
    hakkında bilgimiz var.
  • 8:21 - 8:26
    Dünyanın bu haritasını daha önce
    görmüşsünüzdür.
  • 8:27 - 8:31
    Bu, uydu resimlerinden ortaya çıkarılan
  • 8:31 - 8:33
    bir harita,
  • 8:33 - 8:36
    eğer en başta göstermiş olduğum
  • 8:36 - 8:39
    slayttaki dünya etrafında dönen ve gece
    dünyanın nasıl göründüğünü gösteren
  • 8:39 - 8:42
    resimleri üreten uyduyu
    hatırlarsanız.
  • 8:44 - 8:46
    Normalde bu haritayı gördüğünüzde,
  • 8:46 - 8:49
    normal bir haritada, çoğunuzun alışkın
    olduğu bir çeşit haritada,
  • 8:50 - 8:54
    insanların nerede yaşadığını gösteren
    bir haritaya baktığınızı düşünürsünüz.
  • 8:54 - 8:57
    Nerede ışıklar parlıyor ise orada
    insanlar yaşıyordur.
  • 8:57 - 9:02
    Fakat burada, dünyanın bu resminde,
  • 9:02 - 9:05
    hatırlayın, haritayı tekrar genişletmiştik
  • 9:05 - 9:10
    bu haritada her yer aynı
    insan yoğunluğuna sahip.
  • 9:10 - 9:13
    Eğer alanda insanlar yok ise,
  • 9:13 - 9:15
    görünmez yapmak için bu alanı
  • 9:15 - 9:16
    daraltırız.
  • 9:16 - 9:18
    Bu nedenle herkesi eşit önemde
  • 9:18 - 9:20
    gösteriyoruz.
  • 9:21 - 9:25
    Şimdi, ışıklar artık size insanların
    yaşadığı yerleri göstermiyor,
  • 9:25 - 9:27
    çünkü insanlar her yerde.
  • 9:27 - 9:29
    Şimdi haritanın ışıkları,
  • 9:29 - 9:32
    Londra'daki ışıklar, Kahire'deki ışıklar,
    Tokyo'daki ışıklar
  • 9:32 - 9:35
    Amerika'nın doğu sahilindeki ışıklar
  • 9:35 - 9:38
    insanların nerede yaşadığını
    gösteren ışıklar
  • 9:38 - 9:40
    ki bu insanlar enerji konusunda
    o kadar savurgan ki
  • 9:40 - 9:44
    gökyüzünde parlamaları için
    ışıkları güçlendirmeye
  • 9:44 - 9:45
    para harcamaya
  • 9:45 - 9:49
    gücü yetebilmektedir,
  • 9:49 - 9:52
    böylece uydu bu şekilde
    bir resmi gösterebilir.
  • 9:53 - 9:55
    Ve haritada karanlık olan alanlar
  • 9:56 - 9:59
    ya insanların çok fazla enerjiye
    ulaşımının olmadığı yerler
  • 10:00 - 10:02
    ya da olduğu yerler,
  • 10:03 - 10:07
    fakat gökyüzünde ışıkların parlatılmasının
    durdurulmasını öğrendiler.
  • 10:08 - 10:11
    Ve eğer size bu haritanın zamanla
    canlandırıldığını gösterebilseydim
  • 10:12 - 10:15
    Tokyo'nun aslında daha karanlık
    olduğunu görecektiniz,
  • 10:15 - 10:18
    çünkü Japonya'da tsunami olduğundan beri
  • 10:19 - 10:21
    Japonya çeyrek oranda az enerji
    ile yetinmek zorunda
  • 10:21 - 10:24
    çünkü tsunami nükleer santralleri kapattı.
  • 10:25 - 10:27
    Ve dünyanın sonu gelmedi.
  • 10:27 - 10:30
    Gökyüzünde
  • 10:30 - 10:33
    sadece daha az ışık yakıyorsunuz.
  • 10:33 - 10:36
    Dünyada çok sayıda iyi haber
  • 10:36 - 10:39
    var.
  • 10:40 - 10:43
    Bebek ölümleri düşüyor,
  • 10:43 - 10:47
    ve inanılmaz bir oranda düşüyor.
  • 10:48 - 10:49
    Birkaç yıl önce,
  • 10:50 - 10:54
    dünyadaki daha ilk yıllarında
    ölen bebeklerin sayısı
  • 10:54 - 10:57
    sadece bir yılda yüzde 5 oranında düştü.
  • 11:00 - 11:02
    Daha fazla çocuk okula gidiyor
  • 11:02 - 11:05
    ve okuma yazma ögreniyor
  • 11:05 - 11:08
    ve internete bağlanıyor
  • 11:08 - 11:11
    ve üniversiteye devam ediyor
  • 11:11 - 11:15
    öncesinden inanılmaz oranda
    daha fazla sayıda
  • 11:15 - 11:20
    ve dünyada üniversiteye giden
    gençlere baktığımızda
  • 11:20 - 11:22
    yüksek sayıda olan kadınlar,
    erkekler değil.
  • 11:23 - 11:27
    Gezegende neler olduğuna dair
    size ardı ardına iyi haberler verebilirim
  • 11:27 - 11:30
    nelerin daha iyi olduğuna dair,
  • 11:30 - 11:32
    fakat biz ani kötü haberlere
  • 11:33 - 11:37
    konsantre olma eğilimindeyiz.
  • 11:37 - 11:40
    Rebecca Solnit :[ ''Artan ve fark
    edilmeyen değişikliklerin birikimi
  • 11:40 - 11:46
    ki bunlar ilerlemeyi oluşturabilir ve
    bizim dönemimizi geçmişten
  • 11:47 - 11:49
    aşırı derecede farklı kılar"]
    diyerek
  • 11:49 - 11:52
    bence muhteşem bir şekilde
    ortaya koymuştur
  • 11:52 - 11:55
    --geçmiş çok daha durağandı--
  • 11:56 - 12:01
    [" adım adım dönüşümün dikkat çekmeyen
    doğası ile gizlenen zıtlık,
  • 12:01 - 12:04
    ara sıra hengâme ile noktalandı."]
  • 12:04 - 12:07
    Ara sıra kötü şeyler oluyor.
  • 12:07 - 12:12
    Bu kötü şeyler size,
    haftanın her gecesinde
  • 12:12 - 12:14
    haberlerde gösteriliyor.
  • 12:14 - 12:18
    Size nüfusun yavaşlamasından
    bahsedilmiyor.
  • 12:18 - 12:21
    Dünyanın daha bağlantılı olmasından
    bahsedilmiyor.
  • 12:21 - 12:25
    Dünyayı anlamak açısından gerçekleşen
    inanılmaz gelişmelerden bahsedilmiyor.
  • 12:25 - 12:28
    Az harcamaya ve az tüketmeye başlamayı
    nasıl öğreniyor olduğumuzdan
  • 12:28 - 12:30
    bahsedilmiyor.
  • 12:30 - 12:31
    Bu benim son haritam.
  • 12:32 - 12:35
    Bu haritada, denizleri ve okyanusları
  • 12:35 - 12:37
    çıkarttık.
  • 12:37 - 12:42
    Şimdi yaklaşık 7.4 milyar insana
  • 12:42 - 12:45
    ve bu insanların dağılımının
    gösterildiği
  • 12:45 - 12:46
    bir haritaya bakıyorsunuz.
  • 12:47 - 12:49
    Bir milyarın üzerindeki Çin'e
    bakıyorsunuz
  • 12:49 - 12:52
    ve dünyadaki ve Çin'deki
    en büyük şehri görebilirsiniz,
  • 12:52 - 12:54
    fakat onun ismini bilmiyorsunuz.
  • 12:55 - 12:57
    Hindistan'nın dünyanın merkezinde
  • 12:57 - 12:59
    olduğunu görebilirsiniz.
  • 13:00 - 13:03
    Avrupa'nın kenarda olduğunu
    görebilirsiniz.
  • 13:03 - 13:06
    Ve bugün Exeter'de
  • 13:06 - 13:09
    dünyanın en uzak kenarındayız.
  • 13:09 - 13:12
    Biz küçük bir parça kayanın üstündeyiz,
  • 13:12 - 13:14
    Avrupa'nın açığıda
  • 13:14 - 13:16
    ki burası dünyadaki yetişkinlerin
    %1'den azını
  • 13:16 - 13:18
    dünyadaki çocukların
  • 13:18 - 13:21
    %0,5'ten azını
  • 13:21 - 13:23
    içermektedir.
  • 13:24 - 13:28
    Biz durağanlaşan bir dünyada,
    şehirleşen bir dünyada
  • 13:28 - 13:30
    yaşlanan bir dünyada,
  • 13:30 - 13:32
    bağlanan bir dünyada yaşıyoruz.
  • 13:32 - 13:36
    Korkulması gereken çok, çok fazla şey var,
  • 13:36 - 13:40
    fakat elimizden geldiğince birbirimizi
    korkutmamıza hiç gerek yok
  • 13:40 - 13:47
    ve şimdi yeni bir dünyada
    yaşadığımızı görmeliyiz.
  • 13:47 - 13:49
    Çok teşekkür ederim.
  • 13:49 - 13:52
    (Alkış)
Title:
Sadece nerede olduğumuzu değil aynı zamanda kim olduğumuzu gösteren haritalar
Speaker:
Danny Dorling
Description:

Siz verileri kullanarak haritalaştırdığınızda dünya nasıl görünüyor? Sosyal coğrafyacı Danny Dorling bizi dünyanın yeni halini görmeye davet ediyor, büyüleyici ve içgörülü haritası bize dünyayı bağlantılı, her daim değişen ve hepimizin ait olduğu büyüleyici bir yer olarak gösteriyor. Bir daha hiçbir haritaya aynı şekilde bakamayacaksınız.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
14:07

Turkish subtitles

Revisions