Bunun ne olduğunu tahmin edebilir misiniz?
Ya size camdan yaratıkların olduğu bir yer var desem?
Ya da bizim göremediğimiz yaşam formları olduğunu
ama astronotların onları hep gördüğünü?
Bu görünmez cam yaratıklar uzak gezegenlerdeki uzaylılar değiller.
Onlar su yosunları:
fotosentetik, tek hücreli yosun oksijen üretiminden sorumlu,
gezegensel ölçekte bulut tohumlarına yardım eden
ve karmaşık olarak şekillenmiş geometrik dış kabuk, hammaddesi --
cam, elbette.
Uzaydan, okyanus yüzeyinde renkli girdaplar yaptıklarını görebilirsiniz.
Öldüklerinde ise
onların cam girdapları okyanusların dibine batar,
havadaki karbonu alarak
onlarla birlikte dibe gömülür.
Okyanuslarda meydana gelen önemli miktarda karbonun ayrışmasından sorumludur.
Yabancı bir gezegende yaşıyoruz.
Dünya'da araştırmak için çok fazla tuhaf hayat var
ve bunların çoğu dünyamızın,
görüşümüzün ve anlayışımızın uçlarında yaşıyorlar.
Bu uç kısımlardan birisi Antartika'dır.
Ne zaman Antartika'yı düşünsek çoğunlukla
verimsiz, birkaç penguen haricinde
yaşam olmayan bir yer sanarız.
Ama Antarktika sayısız canlıya ev sahipliği yapan
son derece büyüleyici bir kutupsal yaşam vahası olarak bilinmeli.
Öyleyse neden güncel doğa belgesellerinde onları görmedik?
Pekala, kar ve buzun altında
adeta bize görünmemek için saklanıyorlar.
Onlar mikroplar:
buzulların içine gömülü, deniz buzulunun altında
ve buzul üstündeki göletlerde yaşayan
küçük hayvanlar ve bitkiler.
Ve de doğa belgesellerinde görmeye alışkın olduğunuz
büyük faunadakilerden daha az çekici değiller.
Peki insanları göremedikleri şeyleri keşfetmeye nasıl zorlarsınız?
Kısa zaman önce Antarktika'da özünde mikrobiyal ölçekte
bir yaban filmi yapımcısı olmak amacıyla 5 haftalık keşif gezisine liderlik ettim.
85 kiloluk teçhizat ile birlikte
askeri uçağa atladım
ve mikroskobik ekstremofilleri kaydetmek ve araştırmak için
mikroskoplar ile birlikte alana indim,
böylece Dünya'da birlikte yaşadığımız
yeterince anlaşılmamış ekosistemle daha içli dışlı olabiliriz.
Bu görünmez canlıları hareket halinde çekebilmek için
onların nereye ev dediklerini görmem --
buzun altına girmem gerekiyordu.
Her yıl, deniz buzu Antarktika'nın tüm büyüklüğünü iki katına çıkarır.
Üç metrelik buzun altına göz atmak
ve gizli ekosistemin tüm hayatına tanık olmak için
deniz tabanı ile buzun aydınlık tavanı arasında asılı kalırken
deniz buzuna yerleştirilmiş, uzun bir metal tüpten aşağı indim.
İşte dışardan nasıl göründüğü.
Kesinlikle büyüleyiciydi.
Bulduğum bazı varlıklar ostrakodlar
ve çok daha güzel olan geometrik su yosunları gibi hoş şeylerdi.
Daha sonra, birkaç haftalığına kuru vadilerde kamp yapmak için
daha da uzaklara gittim.
Antarktika'nın yüzde 98'i buz ile kaplanmış
ve Kuru Vadiler, kıtanın aslında tüm buzun altında
nasıl göründüğünü görebileceğiniz en büyük alandır.
Kan Şelaleleri'nden, 10 yıldan biraz fazladır
tamamıyla cansız olduğu düşünülen demir oksit fışkırtan
bir su altı göleti olan doğa harikasından bakteri örneği aldım.
Bir buzulun içine inmek,
buz katmanlarının arasında gömülü şekilde yaşayan pek çok ekstrem varlıkları
ortaya çıkarmak için yukarı tırmandım.
Kriyokonit delikleri olarak bilinen
küçük koyu renkli toprak parçalarından oluşan
buzulun üstüne püsküren
ve sonra donup kalacağı sulu deliklerde eriyerek akmaya başlayan
buzulun içinde toprak disklerinin yüzlercesini bulunduran
küçük ada evrenleri gibi
her biri kendi eşsiz ekosistemiyle birlikte.
Bulduğum bazı yaratıkları belki tanıyabilirsiniz,
tıpkı bu şirin tardigrade gibi --
ben kesinlikle ona bayılıyorum,
pençeli küçük jelibon ayılar gibiler.
Su ayısı olarak da bilinirler,
süper güçlere sahip oldukları için ünlüdürler,
bu onların ekstrem şartlarda hayatta kalmalarını sağlar,
uzay boşluğu da buna dahil.
Fakat bunlar bulmak için ne uzaya ne de Antarktika'ya gitmenize gerek var.
Kaldırım çatlaklarından parklara kadar,
gezegenin her yerinde yosun içinde yaşarlar.
Her gün muhtemelen tonlarca görünmez hayvanın yanından yürüyorsunuz.
Diğerleri tanıdık görünebilir,
lakin yuvarlak solucanlar gibi hala yabanclı olanlar da var.
Ne yılan ne de toprak solucanı,
yuvarlak solucanlar kendi başlarına birer yaratık.
Toprak solucanları gibi kendilerini yenileyemez veya yılan gibi sürünemezler,
ama bazılarının ağızlarının içinde, avlarını zıpkınla avlamak
ve iç kısımlarını emmek için kullandıkları ince ve hançer gibi iğneleri vardır.
Bu gezegendeki her insan başına
57 milyar adet yuvarlak solucan bulunur.
Ve bazı yaratıkları hiç tanıyamayabilirsiniz
yine de aynı derecede büyüleyici hayatlar yaşarlar,
süpürge gibi bir ağıza dönüşen şaşırtıcı taca sahip olan tekerlekli hayvanlar gibi
sindirim sistemli silliler gibi o kadar transparan ki sizi rahatsız edecek
ve parti konfetisi petri kabında patlamış gibi görünen siyanobakteri.
Birçok kez popüler medyada gördüklerimiz
elektron mikroskobu tarafından taranmış korkunç canavarlar gibi görünen
mikro organizma fotoğrafları.
Dışarıda ayak attığımız her yerin dibinde yaşamalarına rağmen
hareket ettiklerini görmeden hayatları bizim için anlaşılmaz kalıyor.
Günlük hayatları nasıl?
Kendi çevreleri ile nasıl etkileşimde bulunuyorlar?
Eğer sadece hayvanat bahçesinde bir penguen fotoğrafı görüp
paytak paytak yürüken ve buzun üzerinde süzülürken görmeseydiniz
penguenleri tam olarak anlamayacaktınız.
Mikro yaratıkları hareket halinde görerek
başka türlü bize görünmez olacak yaşamlarının iç yüzünü daha iyi anlıyoruz.
Antarktika'daki görünmez yaşamı ve kendi arka bahçelerimizi belgelemeden
dünyamızı kaç yaratıkla paylaştığımızı anlamıyoruz.
Bu da demek oluyor ki garip ve tuhaf dünyamızın
tam görüntüsüne henüz sahip değiliz.
Teşekkür ederim.