Bugün sizlere mimarlık tarihinin
son 30 yılından bahsedeceğim.
18 dakikaya sığdırılacak çok şey var.
Karmaşık bir konu,
biz de direk karmaşık kısmına dalacağız:
New Jersey.
Çünkü 30 yıl önce, Jersey'liyim,
altı yaşımda, annemle babamın evinde
Livingston şehrinde yaşıyordum,
bu da çocukluğumun yatak odası.
Yatak odamın köşesinde
kızkardeşimle paylaştığımız banyo vardı.
Yatak odamla banyo arasında
oturma odasına bakan bir balkon vardı.
Herkesin vakit geçirdiği ve televizyon izlediği yer orasıydı
yatak odamdan banyoya her yürüyüşümde
herkes beni görürdü
ve her duş alışımdan sonra havlu ile çıkardım
ve herkes beni görürdü.
Böyle görünüyordum.
güvensizdim ve bundan nefret ediyordum.
O yürüyüşten, o balkondan nefret ediyordum,
o odadan nefret ediyordum, o evden nefret ediyordum.
Ve bu mimarlık.
(Gülüşmeler)
Bitti.
O hisler, o hissettiğim duygular,
işte onlar mimarlığın gücü,
çünkü mimarlık matematik ve bölgeleme ile ilgili değil,
işgal ettiğimiz yerlerde
hissettiğimiz duygusal bağlantılarla ilgili.
Böyle hissetmemiz sürpriz değil,
çünkü EPA'ya göre
Amerikalılar vakitlerin %90'nını geçiriyorlar.
Bu vaktimizin %90'nının mimarlıkla çevrelenmesi demek.
Bu çok yüksek.
Bu da mimarlığın bizi fark etmediğimiz yollarda şekillendirmesi demek.
Bu bizi biraz ve çok, çok tahmin edilebilir yapıyor
Size böyle bir bina gösterdiğimde
sizin ne düşündüğünüzü biliyorum demek:
"güç" ve "istikrar" ve "demokrasi"yi düşünüyorsunuz.
Bunu sizin düşündüğünüzü
2500 yıl önce Yunanlıların inşa ettiği bir binaya temellendiği için biliyorum.
Bu bir
Mimarların
duygusal bağı oluşturmak için kullandıkları tetikleyici
inşa ettiğimiz formlar
Tahmin edilebilir, duygusal bir bağlantı
ve bu çok uzun bir süredik kullanıyoruz.
Biz onu [200] yıl önce banka inşa ederken kullandık.
19. yüzyılda sanat müzeleri inşa ederken kullandık.
20. yüzyılda Amerika'da
ev inşasında kullandık.
Bu katı, küçük askerlere bakınç
Okyanusa dönükler ve elemanları uzak tutmaya çalışıyorlar.
Bu gerçekten çok faydalı
çünkü bina inşası korkutucudur.
Çok pahalı, uzun sürüyor ve gerçekten karmaşık
Bir şeyler inşa eden insanlar --
geliştiriciler ve hükümetler --
yenilikten korkarlar,
ve sadece tepki vermeyi bildikleri formları kullanmayı tercih ederler.
Böyle şeyleri bundan
Bu güzel bir bina.
Bu Livingston Halk Kütüphanesi.
memleketimde 2004'te inşa edildi.
Bir kubbesi var,
yuvarlak bir şey var, sütunları var, kırmızı tuğla,
Livingston'un bu bina ile ne demek istediğini tahmin edebilirsiniz:
çocuklar, mülkiyet değerleri ve tarih.
Fakat bu binanın günümüzde kütüphanenin yaptığı işle çok bir ilgisi yok.
2004 yılında ülkenin bir diğer ucunda
başka bir kütüphane inşa edildi
ve görünüşü şu şekilde.
Bina Seattle'da.
Bu kütüphane dijital çağda medyayı nasıl tükettiğimizle ilgili.
Şehirde yeni bir kamusal hoşluk.
Toplanıp bir şeyler okuyup paylaşma mekanı.
Aynı yıl, aynı ülkede
kütüphane isimli iki bina
bu kadar farklı gözükmesi
nasıl mümkün oluyor?
Cevap ise mimarlığın sarkaç prensibi ile çalışması.
Bir tarafta yenilikçilik var,
mimarlar sürekli yeni teknolojilerle,
yeni tipolojiler, yeni çözümler
Zorluyoruz, zorluyoruz, zorluyoruz
ta ki sizleri tamamen yabancılaştırıncaya kadar.
Hepimiz siyah giyiniyoruz, bunalıma giriyoruz,
sevimli olduğumuzu düşünüyorsunuz,
aslında ölüyüz çünkü seçimimiz yok.
Öbür tarafa geçip,
sevdiğinizi bildiğiniz sembollerle tekrar ilgilenmemiz gerekiyor.
Bunu yapıyoruz, siz mutlu oluyorsunuz.
Kapalı gişe satmış gibi hissediyoruz,
tekrar denemelere başlıyoruz
ve sarkaçı geri itiyoruz.
Son 300 yıl, kesinlikle de son 30 yıl
ileri-geri, ileri-geri gidip durduk.
30 yıl önce yetmişlerin sonlarındaydık.
Mimarlar brütalizmi denemeyle meşgullerdi.
Mesele betonla ilgili.
(Gülüşmeler)
Bunu tahmin edebilirsiniz.
Küçük pencereler, insansızlaştırıcı ölçüler.
Gerçekten ağır şeyler.
80'lere yaklaşırken,
o sembolleri tekrar kullanmaya başladık.
Sarkaçı geri diğer yöne itiyoruz.
Sevdiğinizi bildiğimiz formları alıp
güncelliyoruz.
Neonu ekliyıoruz,
pastelleri ekliyoruz
ve yeni malzemeleri kullanıyoruz.
Sizin hoşunuza gidiyor.
Sizlere onlardan yeterince de veremiyoruz.
Chippendale mobilyasını alıyoruz
ve gökdelene dönüştürüyoruz,
gökdelenler ise camdan yapılmış ortaçağ kaleleri olabilir.
Formlar büyüdü,
cesurlaştı ve renklendi.
Cüceler sütun oldu.
(Gülüşmeler)
Kuğular bina kadar oldu.
Manyak bir şeydi.
Ama 80'lerdeydik, ve bu korkunç değildi.
(Gülüşmeler)
Hepimiz alışveriş merkezlerinde vakit geçiriyoruz,
şehir dışlarına taşınıyoruz.
Şehir dışlarında kendi
mimarlık fantazilerimizi oluşturabiliriz.
O fantaziler,
Akdeniz
ya da Fransız
ya da İtalyan olabilir.
(Gülüşmeler)
Belki de sonsuz adet grissini ile.
Bu postmodernizmle ilgili bir şey.
Sembollerle ilgili bir işey.
Kolay ve ucuzlar,
çünkü mekan yapmaktansa
mekan hatıraları yapıyoruz.
Çünkü biliyorum, sizin de bildiğinizi biliyorum
burası Toskana değil.
Burası Ohio.
(Gülüşmeler)