16. yüzyılın ortalarında
Andreas Vesalius adında genç ve yetenekli bir anatomist şaşırtıcı bir şey keşfetti:
Dünyadaki en ünlü insan anatomisi metinleri yanlıştı.
Tek yanlışlık insan vücudunun detayları ile ilgili değildi,
apelerin ve diğer memelilerin organları da yanlış betimlenmişti.
Vesalius haklı olduğunu bilse de
yanlışlıkları ortaya çıkarmak
tıp tarihinin en ünlü hekimi olan Bergamalı Galen'e meydan okumak demekti.
Peki, kimdi bu adam?
Neden doktorlar ölümünden 1.300 yıl sonra bile ona karşı olmaktan hala çekiniyorlar?
Milattan sonra 129 yılında doğan Galen
henüz gençken tıp eğitimi almak için evden ayrılıp Akdeniz'e yol aldı.
Eve anatomiye meraklı, yetenekli
ve gösteriye tutkun bir cerrah olarak döndü.
Neşeli bir şekilde anatomi yarışmalarına katıldı,
doktor arkadaşlarının yanlışlarını ortaya çıkarmaya istekliydi.
Bir ispatında bir domuzun sinirlerinden birini bağlayarak
domuzun sesini kaybetmesine neden oldu.
Bir diğerinde bir maymunun karnını deşti
ve meslektaşlarına düzeltmeleri için meydan okudu.
Yapamadıklarında ise o yaptı.
Bunlar, ona şehrin gladyatörlerinin cerrahı mevkisini kazandırdı.
En sonunda arenayı terk ederek dört Roma İmparatorunun kişisel doktoru oldu.
Akranları semptomları ve onların kaynağını tartışırken
Galen saplantılı bir şekilde anatomi çalışıyordu.
Her organın belirli bir işlevi olduğundan emindi.
Roma hükümeti insan kadavralarıyla çalışmayı yasakladığından dolayı
Galen, yerine hayvanlar üzerinde sayısız teşrih gerçekleştirdi.
Bu kısıtlamalarla bile
kapsamlı araştırmaları dikkate değer kesinlikte sonuçlara ulaşmasını sağladı.
Galen'in en önemli katkılarından biri
kalbin değil de beynin vücudu yönettiği düşüncesiydi.
Bu teorisini canlı bir ineğin kafatasını açarak doğruladı.
Beynin farklı bölümlerine baskı uygulayarak
farklı alanlar ile belli işlevler arasında bağlantı kurdu.
Diğer deneyler, duyusal sinirlerini motor sinirlerinden ayırt edebilmesini sağladı,
idrarın böbreklerde üretildiğini kanıtladı
ve solunumun kaslar ve sinirler tarafından kontrol edildiğini ortaya çıkardı.
Ancak tüm bu çılgınca deneyler beraberinde olağanüstü yanlış kanılara da neden oldu.
Galen kanın vücutta sürekli devir yaptığını hiçbir zaman fark etmedi.
Onun yerine, karaciğerin sürekli sonsuz bir kan stoğu ürettiğine inandı,
bu stok organlara olan tek yön gezide tamamen tükeniyordu.
Galen ayrıca popüler Humoral Patoloji Teorisi'ni sağlamlaştırmakla da biliniyor.
Yüzyıllar önce Hipokrat tarafından ortaya atılan bu yanlış hipotez
birçok tıbbi sorunu
humoral denilen dört vücut sıvısındaki dengesizliğe dayandırıyordu.
Doktorlar bu sıvıların dengesini düzeltmek için
kan almak ve kusmak gibi tehlikeli tedaviler uyguladı.
Dolaşım sistemi hakkında az bilgisi olan Galen,
bazen ölümcül sonuçları olmasına rağmen
bu tedavilerin güçlü bir destekçisiydi.
Maalesef, Galen'in egosu
tüm keşiflerinin son derece önemli olduğuna inanmasına neden oldu.
Anatomiden beslenmeye ve doktorun hastaya yaklaşımına kadar her şeyi kaleme aldı,
korunmalarını sağlamak için yazılarını özenle listeledi.
Sonraki 13 yüzyıl boyunca
Galen'in üretken koleksiyonu diğer tüm tıp çalışmalarına yön verdi.
Metinleri, yeni doktor nesillerine öğretilen standart eser haline geldi,
dolayısıyla doktorlar Galen'in fikirlerini öven yeni makaleler yazdı.
İnsan kadavralarını bizzat inceleyen doktorlar bile
tam tersini gösteren net kanıtlara rağmen
Galen'in hatalarını şaşırtıcı bir biçimde tekrarladılar.
Bu esnada zıt fikirleri sunmaya cesareti olan birkaç doktor ise
ya yok sayılıyor ya da onlarla alay ediliyordu.
1.300 yıl boyunca Galen'in mirası dokunulamaz kaldı–
ta ki Rönesans anatomisti Vesalius onun aleyhinde konuşana kadar.
Önde gelen bir bilim insanı ve eğitmen olarak
otoritesi zamanındaki birçok genç doktorunu etkiledi.
Ancak bütün bunlara rağmen
kan dolaşımının doğru bir tanımının yapılması bir yüzyıl daha aldı,
Humoral Patoloji Teorisi'nin zayıflaması ise üzerine iki yüzyıl daha.
İnşallah, Galen'in deneylerinin faydasını alıp daha az doğru
olanlarına eşit derecede itimat etmeyiz.
Ancak bir o kadar değerli olan şey de
bilimin sürekli gelişen, kanıtı her zaman egonun üstünde tutması gereken
bir süreç olduğunu hatırlamaktır.