၁၆ ရာစု အလယ်တုန်းက
ထက်မြက်တဲ့ ခန္ဓာဗေဒပညာရှင်လေး Andreas Vesalius က တုန်လှုပ်စရာ ရှာဖွေမှုတစ်ခုလုပ်ခဲ့တယ်
ကမ္ဘာပေါ်က အထင်ရှားဆုံး လူသား ခန္ဓာဗေဒ စာအုပ်တွေဟာ မှားယွင်းနေတယ်ဆိုတာကိုပေါ့
သူတို့က လူသားခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အသေးစိတ်တွေကို ဖော်ပြဖို့ ပျက်ကွက်ခဲ့ရုံသာမက
မျောက်ဝံနဲ့ အခြားနို့တိုက်သတ္တဝါတွေရဲ့ အင်္ဂါတွေကိုပါဖော်ပြခဲ့တယ်
Vesalius က သူမှန်တဲ့ဆိုတာသိခဲ့ချိန်မှာတော့
ဒီအမှားတွေကို ထုတ်ဖော်ကြေငြာတာက ဆေးပညာသမိုင်းမှာ သြဇာအကြီးမားဆုံးဖြစ်တဲ့
Galen of Pergamon ကို စိန်ခေါ်သလိုဖြစ်ခဲ့တယ်
ဒါပေမယ့် ဒီလူက ဘယ်သူလဲ
နှစ်ပေါင်း ၁၃၀၀ ကြာပြီးမှ ပေါ်လာတဲ့ ဆရာဝန် တွေက ဘာလို့ သူ့ကို ကြောက်ရွံ့လေးစားတာလဲ
၁၂၉ CE မှာ မွေးဖွားခဲ့တယ်
Galen က ဆယ်ကျော်သက်တည်းက အိမ်ကထွက်ပြီး ဆေးပညာ သင်ယူဖို့ မြေထဲပင်လယ်ကို သွားခဲ့တယ်
အိမ်ပြန်ချိန်မှာ ခန္ဓာဗေဒကို စိတ်ဝင်စားတဲ့ ထူးချွန်တဲ့ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်ဖြစ်နေပြီ
လူတွေကို ဆွဲဆောင်ရတာကိုလည်း နှစ်သက်တယ်
သူရဲ့ နောက်ပါ ဆေးပညာရှင်တွေကို ပြသဖို့
တက်ကြွစွာနဲ့ပဲ ခန္ဓာဗေဒ ပြိုင်ပွဲတွေကို ဝင်ပြိုင်ခဲ့တယ်
သရုပ်ပြမှုတစ်ခုမှာတော့
ဝက်တစ်ကောင်ရဲ့ အာရုံကြောတွေထဲက တစ်ခုကို ချည်ပြီး ဝက်ရဲ့အသံ ပျောက်အောင် လုပ်ခဲ့တယ်
နောက်တစ်ခုမှာ မျောက်ကို ဗိုက်ခွဲပြီး သူ့ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေကို ပြန်ချုပ်ဖို့ စိန်ခေါ်တယ်
သူတို့မလုပ်နိုင်တဲ့အခါ သူလုပ်ခဲ့တယ်
ဒီမိုက်ရူးရဲ လုပ်ဆောင်ချက်တွေက မြို့တော်ရဲ့ သတ်ပွဲတွေမှာ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်အဖြစ် နေရာရခဲ့တယ်
နောက်ဆုံးတော့ သူက သတ်ကွင်းထဲကထွက်ပြီး ရောမအင်ပါယာလေးခုရဲ့
မိသားစု ဆရာဝန် ဖြစ်လာခဲ့တယ်
သူ့ မိတ်ဆွေတွေက ရောဂါလက္ခဏာတွေနဲ့ ရင်းမြစ်တွေကို ငြင်းခုန်နေစဉ်မှာ
Galen က ခန္ဓာဗေဒကို သဲသဲမဲမဲလေ့လာခဲ့တယ်
သူက အင်္ဂါတစ်ခုစီမှာ အထူးပြုတဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေရှိတယ်လို့ယုံကြည်ခဲ့တယ်
ရောမ အစိုးရက လူသားအလောင်းတွေနဲ့ စမ်းသပ်ဖို့ အဓိကထားကာ တားမြစ်တာကြောင့်
Galenက တိရစ္ဆာန်တွေနဲဲ့ ခွဲစိတ်စမ်းသပ်မှု တွေ မရေမတွက်နိုင် အောင်ပြုလုပ်ခဲ့တယ်
ဒီလို အကန့်အသတ်တွေရှိပေမည့်လို့
သူ့ရဲ့ မောပန်းဖွယ် လေ့လာမှုတွေက တိကျတဲ့ ကောက်ချက်ချမှုတချို့ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့တယ်
Galenရဲ့ အရေးပါဆုံး ဖြန့်ဝေမှုတွေထဲကတစ်ခုကတော့
ခန္ဓာကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်တာဟာ နှလုံးမဟုတ်ပဲ ဦးနှောက်ဆိုတာပါပဲ
သူက ဒီသီအိုရီကို နွားတကောင်ရဲ့ ခေါင်းကိုဖွင့်ပြီး အတည်ပြုပြခဲ့တယ်
နွားရဲ့ဦးနှောက် နေရာစုံကို ဖိကြည့်ရင်းကနေ
အစိတ်အပိုင်းမျိုးစုံကို သီးခြား လုပ်ဆောင်ချက်တွေနဲ့ ချိတ်ဆက်နိုင်ခဲ့တယ်
အခြား စမ်းသပ်ချက်တွေကတော့ အာရုံခံ နာ့ဗ်နဲ့ ကြွက်သား နာဗ့်တွေကို ခွဲခြားတတ်စေခဲ့တယ်
ဆီးကို ကျောက်ကပ်ထဲမှာ ပြုလုပ်တယ်ဆိုတာ
အသက်ရှူတာကို ကြွက်သားနဲ့ နာဗ့်ကြောတွေက ပြုလုပ်တယ်လို့ ကောက်ချက်ချခဲ့တယ်
ဒါပေမဲ့ ဒီဖြစ်ကတတ်ဆန်း စမ်းသပ်ချက်တွေက အယူအဆမှား များစွာကို လည်း ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့တယ်
Galen က သွေးတွေက ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အဆက်မပြတ် စီးဆင်းနေတယ်ဆိုတာ သဘောမပေါက်ခဲ့ဘူး
သူယုံကြည်တာက အသည်းက မကုန်မခမ်းနိုင်တဲ့ သွေးတွေကို အဆက်မပြတ်ထုတ်ပေးပြီး
နောက်ဆုံးတော့ အခြားအင်္ဂါတွေကို သွားရင်း ကုန်ဆုံးသွားတယ်လို့ထင်ခဲ့တယ်
Galen ကို ဟစ်ပိုခရေးတီးက ရာစုနှစ်များစွာ စောပြီးမိတ်ဆက်ပေးခဲ့တဲ့လူသိများတဲ့
ဓာတ်ကြီးလေးပါးသီအိုရီကို ပေါင်းစည်း ပေးခဲ့လို့ပါ အသိအမှတ်ပြုကြတယ်
ဒါက ဆေးပညာဆိုင်ရာ ပြဿနာအများစုဟာ
ခန္ဓာကိုယ်ထဲက အရည်လေးမျိုး မညီမျှလို့ ဆိုပြီးမှား ယွင်း လမ်းပြခဲ့တယ်
ဒီမညီမျှမှုကို ပြင်ဆင်ဖို့၊ ဆရာဝန်တွေက အန္တရာယ်များတဲ့ ကုသမှုတွေဖြစ်တဲ့
သွေးဖောက်ထုတ်တာမျိုးတွေလုပ်ခဲ့ကြတယ်
တခါတလေမှာ သေနိုင်လောက်တဲ့ နောက်ဆက်တွဲတွေရှိပေမဲ့လို့
Galen ရဲ့ သွေးလည်ပတ်စနစ်ပုံ နားလည်မှုအားနည်းခြင်းဟာ
ဒီကုသနည်းတွေရဲ့ အမာခံ ထောက်ခံအားပေးသူဖြစ်စေခဲ့တယ်
ကံမကောင်းစွာနဲ့ပဲ၊ Galen ရဲ့ အတ္တဟာ သူ့ရဲ့ ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်တွေက
အလွန်အရေးပါတယ်လို့ ယုံကြည်စေခဲ့တယ်
ခန္ဓာဗေဒကစလို့ ၊ အာဟာရ နဲ့ လူနာကုတင်ဘေး အပြုအမှု စတာတွေအားလုံးကို
အသေးစိတ် အုပ်စုခွဲပြီး ကြာရှည်ခံအောင် ကျမ်းပြုစုထားခဲ့တယ်
နောက်ထပ် ၁၃ ရာစုကျော်ကြာ
Galenရဲ့ စုဆောင်းမှုတွေက ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အမြင်တူတဲ့အဖွဲ့အားလုံးကို လွှမ်းမိုးခဲ့တယ်
မျိုးဆက်သစ်ဆရာဝန်တွေအတွက် သူ့စာအုပ်တွေက စံပြုစရာတွေဖြစ်လာတယ်
သူတို့က ပြန်ပြီး Galen ရဲ့စိတ်ကူးတွေကို အမွှမ်းတင်တဲ့ စာတမ်းတွေ ရေးခဲ့ကြတယ်
လူသားအလောင်းတွေကို တကယ်ခွဲစိတ်ခဲ့တဲ့ ဆရာဝန်တွေကတောင်
ခြားနားမှုရဲ့ ထင်ရှားတဲ့သက်သေတွေကို မြင်နေရပေမဲ့လို့
စိတ်ရှုပ်စွာနဲ့ပဲ Galen ရဲ့ အမှားတွေကို ထပ်လုပ်မိကြတယ်
ထိုအချိန်မှာ ၊ ဆန့်ကျင်တဲ့ အယူအဆတွေကို ထုတ်ဖော်တဲ့ ပညာရှင်တွေဟာ
လျစ်လျူရှခံရ လှောင်ပြောင်ခံကြရတယ်
ပြန်လည်ဆန်းသစ်ရေးခေတ် ခန္ဓာဗေဒပညာရှင် Vesalius က သူ့ကို ဆန့်ကျင်ထုတ်ဖော်မပြောခင်
နှစ်ပေါင်း ၁၃၀၀ လောက်ကြာအောင် Galenရဲ့ အမွေအနှစ်တွေကို တို့ထိလို့မရနိုင်ခဲ့ဘူး
ထင်ရှားတဲ့ သိပ္ပံပညာရှင်နဲ့ ကထိက တစ်ယောက်ဖြစ်တဲ့
Vesaliusရဲ့သြဇာဟာ သူ့ခေတ်က လူငယ် ဆရာဝန်တွေပေါ် လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့တယ်
ဒါတောင်မှ၊ မှန်ကန်တဲ့ သွေးလည်ပတ်မှုအကြောင်း ဖော်ထုတ်ဖို့
နောက်ထပ် နှစ်တွေရာနဲ့ချီကြာခဲ့တယ်
ဓာတ်ကြီးလေးပါး အယူအဆ ပျောက်ဖို့ကလည်း နောက်နှစ်ပေါင်း နှစ်ရာလောက်ကြာခဲ့တယ်
ယနေ့မှာတော့ Galenရဲ့ စမ်းသပ်ချက်တွေကနေ အကျိုးကျေးဇူးတွေရပြီး
သူ့ရဲ့ မတိကျတဲ့ စိတ်ကူးတွေကိုတော့ တူညီစွာ မယုံကြည်မိစေဖို့ မျှော်လင့်ရပါမယ်
တန်ဖိုးရှိတာကတော့
သိပ္ပံပညာဆိုတာ အမြဲ ပြောင်းလဲနေတဲ့ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး
အတ္တထက် သက်သေကို ဦးစားပေးသင့်ကြောင်း သတိပေးချက်လေးပါပဲ