Kaixo.
Agian inoiz entzun ez duzun hitz bat aurkeztu nahko nizueke.
ezagutu behar duzue eta:
murrizketa.
Murrizketa berotze globalari buruz pentsatzeko eta ekiteko modu berria da.
Nahi dugun etorkizunerako helburu bat da,
berotze globala alderantzizkatzea posible den geroa.
Murrizketa da une hori
negutegi-efektuen gasen atmosfera kontzentrazioak murrizten hasten direna
urtez urte.
Errazago esanda, murrizketa da une hori
non negutegi-efektuen gas gehiago kentzen ditugun jartzen ditugunak baino.
Denok gaude aldaketa klimatikori buruz kezkatuta,
baina aldaketa klimatikoa ez da arazoa.
Aldaketa klimatikoa arazoaren adierazpena da.
Lurraren erantzuna da zer gertatzen ari den esanez.
Arazoa berotze globala da,
negutegi-efektuen gasen kontzentrazioen gorakadak eragina
giza-jardueraren ondorioz.
Beraz, nola konpondu arazoa?
Nola hasi berotze globalaren prozesua alderantzizkatzen?
Dakigun dugun modu bakarra murrizketa da,
negutegi-gas gehiago isurtzea eragotziz
eta atmosferan jadanik daudenak murriztuz.
Jakin badakit,
egungo egoera kontuan hartuta, ezinezkoa dirudiela
baina gizateriak badaki zer egin.
Izan baditugu teknologia egingarriak eta errealak baita eskarmentua ere
murrizketa lortu ahal izateko.
Eta gertatzen hasi da.
Orain behar duguna inplementazioa azkartzea da
eta diskurtsoa aldatzea,
beldurra eta nahastearekin apatia sortzen duenetik
diskurtso ulerkor eta posibilista batera
eta beraz aukera batera.
Proiektu Murrizketa deritzon erakundean egiten dut lan.
Azkene lau urteetan zehar,
mundu osoko ikertzaileekin eta idazleekin batera,
mapatu, neurtu eta zehaztu ditugu
100 irtenbide berotze globala alderantzizkatzeko.
Horietako 80 jadanik martxan daude,
eta horiek batera hartuta, murrizketa lortu dezakete.
Eta beste 20 balizkoak dira, atera zain daude,
eta behin sarean, martxan jartzean
gure aurrerapena azkartuko dute.
Badaude irtenbideak
bideragarriak, hedagarriak eta finantzatu daitezkeenak.
Eta hiru gauza hautako bat edo gehiago egiten dituzte:
egungo petrolioan oinarritutako energia ordezkatu iturri garbi eta berriztagarriekin;
kontsumoa murriztu eraginkortasun teknologiko bidez
eta jarrera-aldaketa sortuz;
eta gure landareen biomasean eta lurzoruan karbonoa bioisolatu
eskolan ikasitako prozesu erraz baten bidez,
fotosintesi bidez.
Hiru mekanismo hauen nahasketa baten bidez
murrizketa egi bihurtzen da.
Beraz, nola lortuko dugu?
Beno, hau da erantzun laburra.
Hau da 20 irtenbide onenen zerrenda berotze globala alderantzizkatzeko.
Zerrendan sakonduko aurretik,
hartu une bat zerrenda begiratzeko.
Eklektikoa da, badakit,
Lurrean jarritako aerosorgailuetatik nesken hezkuntzara,
landareetan oinarriturik dietatik teilatuetako eguzki-teknologietara.
Beraz, xehetu dezagun zerrenda.
Diapositibaren eskuinean, zenbakiak gigatonetan ikusiko dituzue,
mila milioi tonetan.
Horrek, atmosferatik murriztutako karbono dioxidoren kantitatea
adierazten du
irtenbidea 30 urtetan zehar aplikatzean.
Klima-irtenbideez pentsatzerakoan,
askotan, elektrizitearen sorkuntzan pentsatzen dugu.
Energia berriztagarriak direla uste dugu irtenbide eraginkorrenak,
eta oso inportanteak dira.
Baina zerrenda honetan ikusten dugun lehen gauza da
20 irtenbideetatik 5 soilik daudela elektrizitatearekin erlazionatuta.
Baina gehien harritu gintuena benetan
20 irtenbideetako 8 janari-sistemarekin erlazionatuta zeudela izan zen.
Janariaren klima-eragina jende askorentzat harrigarri izan daiteke,
baina emaitzek erakusten dute egunero hartzen ditugun erabakiak,
ekoizten, erosten eta kontsumitzen dugun janariari buzukoak,
direla ziurrenik ekarpen garrantzitusenak
norbanakoak egin ditzakeenak beroketa globala alderantzizkatzeko.
Eta lurra nola kudeatzen dugun ere oso garrantzitsua da.
Basoak eta padurak zaintzeak
karbono-zulo berri batzuk ekoizten, handitzen eta babesten ditu
eta horrek karbonoa zuzenean murrizten du.
Horrela rgin daiteke murrizketa.
Eta janaria eta lur-kudeaketa elkarrekin jartzean,
20 irtenbideetako 12 lurra nola eta zergatik erabiltzen dugunari buruzkoak dira.
Honek klima-soluzioei buruzko pentsakera tradizionala aldatzen du.
Goazen zerrendaren goiko aldera,
hor dagoenak harrituko zaituztela uste dut.
Banakako soluzio eraginkorrena,
analisi honen arabera, hozte-sistemaren kudeaketa litzateke,
hozteko aparatuek eta aire girotuek airea hozteko erabiltzen dituzten gasen,
edo hidrofluorkarbonoen (HFC) kudeaketa eta desagerpen egokia alegia.
Montrealeko Protokolorekin lan ona egin genuen
klorofluorkarbonoak (CFCak) murrizteko,
ozono-geruzan eragindako kalteen ondorioz.
Baina HFCez ordezkatu ziren,
eta hauek negutegi-gasean askoz efektu handiagoa daukate
karbono-dioxidoak baino.
Eta 90 gigatonen murrizketa zenbaki kontserbatzailea da.
2016 urteko Kigaliren Hitzarmenaren eragina azaldu behar izango bagenu,
hidrofluorkarbonoak desagertzeko eta
gaur egungo hozgarri naturalekin ordezkatzeko agintzen duen hitzarmena,
ekidindako negutegi-gas kopurua 120 edo 200 gigatonetara
iritsiko litzateke.
Agian harrituta zaudete, gu bezalaxe.
Orain, soluzio guztien xehetasun gehiago aipatu baino lehen,
kalkulu hauek nola egin genituen jakin nahiko zenukete.
Lehenengo eta behin, datu asko bildu genituen,
eta estatistika analisia erabili genuen mailak sortzeko
hautaketa logikoak egitea ahalbideratu zigutenak
ereduetan erabilitako datu bakoitzarentzat.
Eta proiektu osoan ikuspegi kontserbadorea aukeratu genuen.
Datu guztiak ereduan sartzen dira,
geroari begira proiektatzen dira anbizioz baina modu onargarrian,
eta nolanahi ere, egin behar genituenekin alderatzen dira.
Lurreko aire turbinek murriztutako 84 gigatonak, adibidez,
haize-instalazioetan ekoiztutako elektrizitateari esker sortzen dira
bestela ikatz- edo gas-instalazioetan sortuko ziren.
Instalazioak eraikitzeko eta zabaltzeko kostu ekonomiko guztiak kalkulatu genituen
baita sortutako igorpenak ere.
Prozesu bera erabiltzen da birzikleta eta zabortegiak alderatzeko,
nekazaritza industriala eta leheneratzailea alderatzeko,
gure basoen babesa eta mozketa alderatzeko.
Emaitzak sistemen barruan eta sistemen artean barneratzen dira
kalkulu bikoitza saihesteko
eta batu egiten dira ikusteko ea murrizketa ematen den.
Azter ditzagun irtenbide espezifiko batzuk.
Teilatuetako eguzki-energia 10. postuan dago.
Irtenbide hau imajinatzean
Miamiko biltegi bat panelez estalita imajinatzen dugu.
Baina irtenbide garrantzitsuak dira hiri eta herri eremuetan ere,
diru-sarrrera handi eta baxuko herrietan,
eta onura garbiak diituzte.
Hau Titikaka lakuko lasto-uharteko familia bat da
beraien lehenengo eguzki-panela jasotzen.
Lehen, kerosenoa erabiltzen zuten janaria prestatzeko eta argitzeko,
kerosenoa lasto-uharte batean.
Hots, eguzki-energia jartzean, igorpenen murrizketa lortzeaz gain,
euren etxeetarako babesa eta ziurtasuna ere ematen da.
Oihan tropikalek istorio propioa dute.
Tropikoetako gaur egungo lur degradatuak babestea
eta birsorkuntza naturala ahalbideratzea
bostgarren irtenbidea da berotze globala atzera itzultzeko.
Pentsa dezagun zuhaitzak karbono-makila izugarriak direla.
Hau urtez urte ematen den murrizketa da,
atmosferako karbonoa desagertzen delako fotosintesiren bidez,
eta landareek karbono dioxidoa landareen biomasa eta lurzoruen karbono organiko bihurtzen dutelako.
Gure janaria nola ekoitztu birpentsatu behar dugu
nekazaritza leheneratzaileagoa bihurtzeko.
Badaude milaka modu hori egiteko, eta horietako 13k ikertu genituen,
hauek ez dira janaria ekoizteko modu berriak.
Praktikan jarri dira mendeetan eta belaunaldietan zehar.
Baina nekazaritza modernoak gero eta gehiago baztertzen ditu,
honek monolaborantza, lur-lantzea
eta ongarri kimikoen eta pestiziden erabilpena sustatzen ditu
lurra degradatuz eta negutegi-efektuen gasen igorpenak handituz.
Nekazaritza leheneratzaileak, beste aldetik,
lurzoruen osasuna eta emankortasuna berritzen ditu,
errendimendua handitzen du,
ur-euspena hobetzen du,
nekazari txikiei eta handiei mesede egiten die
eta, karbonoa berriro lurrera eramaten du.
Hau irabazi-irabazi-irabazi-irabazi-irabazi da.
(Algarak)
Arazoa ez da soilik nola ekoizten dugun janaria
baizik eta kontsumitzen dugunak
oso eragin handia duela berotze globalean.
Landareetan oparoa den dieta ez da beganoa edo begetarianoa,
aukera hori hautatzen duena txalotzen dudan arren.
Oso dieta osasungarria da kontsumo-kantitatearen arabera,
eta bereziki, kontsumitzen dugun haragia kopuruan.
Munduko leku aberatsenetan,
gehiegi kontsumitzen dugu.
Halere, diru-sartze baxuko herriek
kontsumo kaloriko eta proteiniko txikiegia erakusten dute.
Hori berorekatu behar da,
eta berorekatze horretan
landareetan oparo den dieta laugarren irtenbidea da
berotze globala alderantzizkatzeko.
Gainera, janari ekoiztu osoaren ia herena ez da jaten
eta alferrik gakdutako janariak negutegi-efektuko gasen %8a igortzen du.
Horniketa-kateak aztertu behar ditugu aurkitzeko non dauden
galerak eta hondakinak.
Diru-sartze baxuko herrietan, janaria landetxetik irten ostean,
alferrik galtze gehien horniketa-katearen hasieran izaten da
azpiegituren eta biltegiratzearen ondorioz.
Kontsumitzaileek ez dute janaririk xahutzen diru-sartze baxuko herrietan
biztanleria elikatzeko zailtasunak dituzten herrietan.
Leku aberatsetan, aldiz, janaria landetxetik irten ostean,
janari gehiena horniketa-katearen amaieran galtzen da
kontsumitzaileak eta merkatuak direla eta,
eta hondakinak zabortegian pilatzen dira
metanoa igortzen
eta usteltzen.
Hau kontsumitzailearen hautaketa-arazoa da.
Ez da arazo teknologikoa.
Hasieratik janari-galera saihestea
hirugarren irtenbidea da.
Baina hemen dator gauza bitxiena.
Janari-sistema bere osotasunean ikustean
eta ekoizpen irtenbide guztiak martxan jartzean
adibidez, nekazaritza leheneratzailea,
eta landareetan oparoa den dieta hartzean,
eta janari-xahutzea gutxitzean.
gure ikerketak erakusten digu egungo landetxetan janari nahikoa ekoiztuko genukeela
munduan handituz doan biztanleriari elikagaiz betetako dieta osasungarria eskeintzeko,
2050 urterarte eta haratago.
Hau da, ez dugu baso gehiago moztu behar janaria ekoizteko.
Berotze globala leheneratzeko irtenbideak elikagai ziurgabetasunaren irtenbideen berdinak dira.
Nahiko hitz egiten ez den beste irtenbidea,
familia-plangintza.
Gizon eta emakumeei aukeratzeko eskubidea eskaintzea
noiz, nola eta zein baldintzatan familia sortzeko
ugalketa-osasun kliniken eta hezkuntzaren bidez,
kontrazepziorako eskubideak
eta jazarpenik gabeko askatasunak
munduko balizko biztanleria murriztu lezake 2050 urterako.
Biztanleri murriztuak behar murriztuak esan nahi du
elektrizitate, janari, bidai, eraikuntza eta beste baliabideetan.
Energia eta igorpenak
eskaera handi hori betetzeko erabiltzen dira
eta hau murriztuko litzateke funtsezko giza-eskubidea eskainiz
aukeratzeko noiz, nola eta zein baldintzetan sortu familia.
Baina familia-plangintza ezin da gertatu hezkuntza kalitate berdinik gabe
egun hezuntza ukatzen zaien neskak izanez.
Orain, atrebentzia txiki bat
mundu mailako hezkuntzaren eraginak
eta familia-plangitzaren baliabideak
hain daude elkar lotuta
ezen erditik moztea erabaki dugula.
Baina elkarrekin kontuan hartuta, neskak heztea eta familia-plangintza burutzea
lehenengo irtenbidea da berotze globala leheneratzeko,
negutegi-efektuen gasen 120 mila milioi tonak murriztuz.
Orduan, murrizketa posible al da?
Bai, posible da,
baina 80 irtenbideak behar ditugu.
Ez dago mirarizko irtenbiderik ezta irtenbide partzialik ere
Helmugara eramango gaituztenik.
Irtenbide hauek bide zuzenean zehar eramango gaituzte,
baina ez dago irtenbide txikirik.
80ak behar ditugu.
Eta hau da gakoa.
Irtenbide guzti hauek inplementatu nahi genituzke.
berotze globala arazoa izan ala ez,
gizakiarentzako eta lurraren ongizaterako mozkin-garbiak ekartzen dituztelako.
Elektrizitate berriztagarriak guztientzako energiarako sarbide garbia eta ugaria dakar.
Landareetan oparoa den dietak eta janari-galeren murrizketak
biztanleri osasungarria sortzen dute janari eta euskarri nahikorekin.
Familia-plangintza eta nesken hezkuntza?
Hauek giza-eskubideak dira,
genero-berdintasuna.
Hau hobekuntza ekonomikoari buruz eta aukeratzeko askatasunari buruz da.
Justiziri buruz.
Nekazaritza leheneratzaileak, artzaintz kudeatuak, agroforesteriak, silbokulturak
lurzoruen osasuna berritzen dute, nekazariei on egiten die
eta karbonoa lurzoruetara bueltatzen dute.
Gure ekosistemak babesteak biodibertsitatea zaintzen du
eta lurraren osasuna babesten du
baita arnasten dugun oxigenoarena ere.
Espezie guztietarako etekin nabarmenenak ikaragarriak dira.
Azkenik, seguraski denok pentsatzen ari zareten galdera;
Zein izango da honen kostu ekonomikoa?
Beno, gure ustez, 80 irtenbideak martxan jartzeak
29 bilioi dolar kostatuko luke 30 urtetan zehar.
Hau urtero ia bilioi bat da.
Badakit diru asko dirudiela,
baina gogoratu behar dugu mundu osoko urte bakoitzeko BPGa 80 bilioikoa dela,
eta irtenbideak martxan jarriz gero aurreikusitako aurreztea
74 bilioikoa dela, kostuen bikoitza, hain zuzen ere.
Hau 44 bilioiko aurrezte garbia da.
Beraz, murrizketa posible da.
Egin dezakegu egin nahi badugu.
Ez du koste handia izango, eta inbertsio horren itzulera izugarria da.
Hau da sorpresa.
Irtenbide guztiak martxan jartzean,
gure negoziak egiteko modua aldatuko dugu
berez esplotatzailea eta ustiatzailea den sistema batetik,
berez berriztagarria eta leheneratzailea den batera.
Gure helburu globalak birpentsatu behar ditugu,
jasangarritasunetik
birsorkurtzara joateko,
eta bidean berotze globala lehenratzeko.
Mila esker.
(Txaloak)