ลองคิดไปว่าคุณกำลังชมการแข่งขันฟุตบอล
มีเจ้าคนน่ารังเกียจนี่นั่งติดกับคุณ
เขาส่งเสียงดังเอะอะ
เขาทำเครื่องดื่มของเขาหกรดคุณ
และเขาหัวเราะเย้ยหยันทีมที่คุณเชียร์
หลายวันต่อมา คุณกำลังเดินอยู่ในสวนสาธารณะ
ในทันใดนั้นฝนก็เริ่มตกกระหน่ำลงมา
ใครนะควรปรากฏตัวข้างๆ คุณ
พร้อมกับหยิบยื่นร่มให้คุณ?
เจ้าหมอนั่นเองที่คุณพบตอนชมการแข่งขันฟุตบอล
คุณจะเปลี่ยนทัศนคติที่มีต่อเขา
บนพื้นฐานของการพบกันครั้งที่สองนี้
หรือ คุณยังคงยึดติดอยู่กับความประทับใจแรกพบ
และไม่ให้ความสำคัญแก่คนๆ นี้
การวิจัยทางจิตวิทยาสังคมชี้ให้เห็นว่า
เราสร้างความประทับใจที่ยั่งยืนต่อผู้อื่นได้รวดเร็ว
บนพื้นฐานพฤติกรรมของพวกเขา
เราทำสิ่งนี้ได้ไม่ยากเย็น
สรุปเป็นลักษณะนิสัยที่ติดตัว
จากเพียงพฤติกรรมเดียว
เช่น คำพูดกราดเกรี้ยว
หรือ เดินซุ่มซ่าม
โดยใช้ความประทับใจของเราเป็นแนวทาง
เราสามารถทำนายได้แม่นยำ
ว่าคนๆ นั้นจะแสดงพฤติกรรมอย่างไรในอนาคต
ด้วยความรู้นี้
ชายจากการแข่งขันฟุตบอล
ดูเป็นคนไม่น่าคบ เมื่อคุณพบเขาครั้งแรก
คุณอาจคาดว่าจะพบพฤติกรรมเช่นนั้นอีกมากในอนาคต
ถ้าเป็นดังนั้น คุณอาจเลือกหลบเลี่ยงเขา
ในครั้งต่อไปที่คุณเห็นเขา
อย่างไรก็ดี เราสามารถเปลี่ยนแปลงความประทับใจของเรา
เมื่อได้รับข้อมูลใหม่ๆ
นักวิจัยพฤติกรรมได้ระบุ
แบบแผนสอดคล้องที่ดูจะช่วยนำทาง
กระบวนการปรับความประทับใจขึ้นใหม่
ในมุมมองหนึ่ง การเรียนรู้ข้อมูลเกี่ยวกับบางคน
ในด้านลบมากๆ และผิดทำนองคลองธรรม
โดยทั่วไปมีผลกระทบที่รุนแรงกว่า
การเรียนรู้ข้อมูลในด้านบวกมากๆ และถูกทำนองคลองธรรม
ดังนั้นจึงเป็นโชคไม่ดีสำหรับเพื่อนใหม่
จากการแข่งขันฟุตบอลของเรา
พฤติกรรมไม่ดีระหว่างชมการแข่งขันของเขา
อาจบดบังพฤติกรรมดีของเขาที่สวนสาธารณะ
งานวิจัยชี้ให้เห็นว่าอคตินี้เกิดขึ้น
เพราะว่าพฤติกรรมผิดทำนองคลองธรรมช่วยบ่งบอก
หรือเผยให้รู้ถึง
ลักษณะนิสัยแท้จริงของบุคคลได้ดีกว่า
ดังนั้นโดยตรรกะนี้
สิ่งไม่ดีจึงมีอิทธิพลมากกว่าสิ่งดีเสมอ
เมื่อมีการปรับความประทับใจขึ้นใหม่
แต่ไม่เป็นอย่างนั้นเสมอไป
รูปแบบการเรียนรู้บางอย่างดูเหมือนไม่
นำไปสู่อคติแง่ลบชนิดนี้
เช่น การเรียนรู้เกี่ยวกับความสามารถ และสมรรถภาพของผู้อื่น
เป็นต้น
อคตินี้ถูกพลิกกลับ
โดยแท้จริงแล้วข้อมูลด้านบวก
ได้รับน้ำหนักมากกว่า
เรากลับไปที่การแข่งขันฟุตบอล
ถ้าผู้เล่นทำประตูได้
ก็จะมีผลกระทบที่รุนแรงกว่า
ต่อความประทับใจของคุณต่อทักษะของผู้เล่น
มากกว่ายามที่พวกเขายิงประตูพลาด
ทั้งสองด้านของการปรับความประทับใจขึ้นใหม่
สอดคล้องต้องกันอย่างมากทีเดียว
โดยภาพรวม บรรดาพฤติกรรมที่รับรู้ได้
ว่าเกิดไม่บ่อยนัก จะเป็นพฤติกรรมที่
ผู้คนมักให้น้ำหนักกันมากกว่า
เมื่อมีการสร้างและปรับความประทับใจขึ้นใหม่
ได้แก่ การกระทำผิดทำนองคลองธรรมร้ายแรง
และการกระทำที่เปี่ยมสมรรถภาพ
ดังนั้น เกิดอะไรขึ้นในระดับสมองของเรา
เมื่อเรากำลังปรับความประทับใจของเราขึ้นใหม่?
โดยการใช้ fMRI,
หรือ การทำงานของการสร้างภาพด้วยการเกิดเรโซแนนซ์แม่เหล็ก (functional Magnetic Resonance Imaging)
นักวิจัยได้ค้นพบ
เครือข่ายของสมองที่ยืดออกไป
ที่ตอบสนองต่อข้อมูลใหม่ๆ
ที่ไม่สอดคล้องกับความประทับใจเริ่มแรก
สิ่งเหล่านี้รวมทั้งพื้นที่เชื่อมโยง
กับกระบวนการรับรู้ทางสังคม
ความสนใจ
และการควบคุมกระบวนการรับรู้
ยิ่งกว่านั้น เมื่อปรับความประทับใจขึ้นใหม่
บนพื้นฐานพฤติกรรมของผู้คน
กิจกรรมที่เกิดขึ้นในสมองส่วน ventrolateral prefrontal cortex
และ superior temporal sulcus
มีความสัมพันธ์ร่วมกันกับความรับรู้
ถึงความถี่ของพฤติกรรมเหล่านั้นที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวัน
พูดอีกอย่างก็คือ สมองดูเหมือนจะติดตามร่องรอย
คุณสมบัติเชิงสถิติที่มีระดับต่ำ ของพฤติกรรม
เพื่อทำการตัดสินใจที่ซับซ้อน
เกี่ยวกับลักษณะนิสัยของผู้อื่น
มันจำเป็นต้องชี้ขาดว่า
พฤติกรรมของบุคคลนี้เป็นปกติทั่วไป
หรือผิดแผกจากธรรมดา
ในสถานการณ์
ที่แฟนบอลผู้น่ารังเกียจกลับกลายเป็นคนใจดีมีเมตตา
สมองของคุณจะคิดว่า
จากประสบการณ์ของฉัน
ส่วนมากใครๆ ก็จะให้ยืมร่มของพวกเขาแก่คนอื่นกันทั้งนั้น
แต่สิ่งที่เจ้าหมอนี่ทำลงไประหว่างดูการแข่งขันฟุตบอล
เป็นสิ่งผิดปกติ
และดังนั้น คุณจึงตัดสินใจโดย ยึดติดอยู่กับความประทับใจแรกพบของคุณ
เป็นเรื่องสอนใจที่ดีในสิ่งที่เกิดขึ้นนี้
สมองของคุณ และรวมถึงตัวตนของคุณ
อาจให้ความใส่ใจมากกว่าเกี่ยวกับ
สิ่งต่างๆ ที่เป็นด้านลบผิดทำนองคลองธรรม
ที่คนอื่นได้ทำลงไป
เปรียบเทียบกับสิ่งต่างๆ ที่เป็นด้านบวกถูกทำนองคลองธรรม
แต่มันเป็นผลทางตรง
จากการที่พฤติกรรมไม่ดีพบเห็นได้ยากกว่า
เราคุ้นเคยกันมากกว่ากับผู้คนที่โดยพื้นฐานเป็นคนดี
ยอมสละเวลาช่วยเหลือคนแปลกหน้าในคราวจำเป็น
ในบริบทนี้ ความไม่ดีอาจมีอิทธิพลมากกว่าความดี
แต่เป็นเพียงเพราะความดีมีให้พบเห็นมากกว่า
คิดถึงครั้งสุดท้ายที่คุณตัดสินใครบางคน
บนพื้นฐานพฤติกรรมของพวกเขา
โดยเฉพาะอย่างยิ่งเวลาที่คุณรู้สึกจริงๆ
เหมือนว่าคุณเปลี่ยนทัศนคติที่มีต่อใครบางคน
พฤติกรรมที่เป็นเหตุให้คุณ
ปรับความประทับใจของคุณขึ้นใหม่นั้น
เป็นบางสิ่งที่คุณคาดหวังให้คนอื่นทำ
หรือ เป็นบางสิ่งที่มันผิดแผกจากธรรมดา?