Film dokumentalny Jacques'a Cousteau z 1956 roku
wygrał Złotą Palmę i Oskara.
Nosi tytuł "Le Monde du silence",
czyli "Świat milczenia".
Jego przesłaniem było ukazanie podwodnego świata jako świata spokoju.
60 lat później wiemy,
że wcale taki nie jest.
Chociaż dźwięki są nieuchwytne ponad wodą,
to w zależności od tego, gdzie się jest i pory roku,
podwodny świat może być równie głośny jak dżungla czy las deszczowy.
Bezkręgowce, jak krewetki pistoletowe, a także ryby i ssaki morskie
używają dźwięku.
Dzięki niemu badają otoczenie,
porozumiewają się między sobą,
odnajdują drogę,
wykrywają drapieżniki i polują.
Dzięki odgłosom poznają środowisko.
Weźmy na przykład Arktykę.
Uważa się ją za rozległe, niegościnne miejsce,
a czasem opisuje jako pustynię,
bo jest tak zimna i odległa,
i pokryta lodem przez większość roku.
Pomimo tego właśnie tam najbardziej chciałabym być, na Arktyce,
szczególnie wiosną, gdy dni się wydłużają.
Arktyka jest dla mnie ucieleśnieniem różnicy
między tym, co widzimy na powierzchni, a tym, co dzieje się pod wodą.
Można spojrzeć na lód, biały, niebieski i zimny,
i niczego nie dostrzec.
Jednak gdyby się znaleźć pod wodą,
dźwięki, jakie można usłyszeć, najpierw zadziwiają,
a potem zachwycają.
Podczas gdy oczy widzą bezmiar lodu,
słychać wieloryby grenlandzkie i białuchy,
morsy i foki wąsate.
Lód też wydaje dźwięki.
Zgrzyta, pęka, trzaska i skrzypi,
kiedy zderza się i ściera podczas zmian temperatury, prądów lub wiatru.
A pod lodem, w samym środku zimy,
śpiewają wieloryby grenlandzkie.
Nikt się tego nie spodziewa,
bo człowiek skupia się na tym, co widzi.
Większość z nas, ale nie każdy,
porusza się po świecie dzięki wzrokowi.
Dla żyjących pod wodą ssaków morskich
sygnały chemiczne i światło są słabo przewodzone,
więc to słuch jest najważniejszym zmysłem.
Dźwięk rozchodzi się w wodzie
znacznie lepiej niż w powietrzu,
dlatego sygnały można usłyszeć z dużych odległości.
Na Arktyce jest to szczególnie ważne,
bo ssaki morskie nie tylko muszą się wzajemnie słyszeć,
ale również nasłuchiwać bodźców ze środowiska,
które mogą wskazywać na gruby lód lub otwarte wody.
Mimo że większość życia spędzają pod wodą,
to nadal są ssaki
i muszą wynurzać się, żeby oddychać.
Dlatego wysłuchują, gdzie jest, a gdzie nie ma cienkiego lodu,
albo echa odbijającego się od pobliskiego lodu.
Arktyczne ssaki morskie żyją w bogatym i różnorodnym środowisku akustycznym.
Wiosną to wręcz kakofonia dźwięków.
(Odgłosy ssaków morskich)
Gdy lód jest całkowicie zamarznięty,
a zmiany temperatur i nurtu są niewielkie,
podwodny świat Arktyki jest najcichszy
ze wszystkich oceanów.
Jednak to się zmienia.
Powodem tego jest redukcja sezonowego lodu morskiego
wynikająca bezpośrednio z emisji gazów cieplarnianych przez człowieka.
Zmieniamy klimat i tym samym
przeprowadzamy na naszej planecie niekontrolowany eksperyment.
W przeciągu ostatnich 30 lat
rejony arktyczne doświadczyły redukcji sezonowego lodu morskiego
przez okres od sześciu tygodni do czterech miesięcy.
Zmniejszenie się lodu morskiego
czasami określa się jako wzrost sezonu wód otwartych.
To pora roku, kiedy po Arktyce mogą pływać statki.
Nie tylko zasięg lodu ulega zmianie,
ale też jego grubość i szerokość.
Słyszeliście zapewne,
że coraz mniejsza ilość lodu sezonowego powoduje utraty siedlisk
wśród zwierząt, które go potrzebują,
na przykład lodofok grenlandzkich, waleni czy niedźwiedzi polarnych.
Redukcja lodu morskiego nasila erozje w przybrzeżnych wioskach
oraz zmienia dostępność pożywienia dla ptaków i ssaków morskich.
Zmiana klimatu i redukcja lodu morskiego
zaburza środowisko akustyczne Arktyki.
Co rozumiem przez środowisko akustyczne?
Profesjonaliści słuchający oceanów
posługują się tak zwanymi hydrofonami,
czyli podwodnymi mikrofonami
nagrywającymi dźwięk otoczenia,
dźwięki, które nas otaczają.
Ten dźwięk odzwierciedla wszystko,
co wchodzi w skład pola akustycznego.
Słyszymy, dzięki hydrofonom,
odgłosy zmian klimatu.
Słyszymy te zmiany z trzech frontów:
z powietrza,
wody
i lądu.
Po pierwsze: powietrze.
Wiatr na wodzie tworzy fale.
Fale wytwarzają bąbelki,
bąbelki pękają,
a kiedy to się dzieje,
wytwarzają dźwięk
przypominający syk lub szum w tle.
Na pokrytej lodem Arktyce
większość dźwięków w powietrzu nie dociera do wody,
ponieważ lód je wycisza.
To jeden z powodów,
dla których Arktykę zalicza się do najcichszych obszarów.
Wraz ze spadkiem poziomu lodu sezonowego
Arktyka jest mniej wytłumiona i dociera do niej fala dźwięków,
a także zwiększa się ilość i intensywność arktycznych burz.
Wszystko to sprawia, że kiedyś cichy ocean staje się głośny.
Po drugie: woda.
Zanikanie lodu sezonowego
sprawia, że subarktyczne gatunki migrują na północ,
korzystając z otwartych wód, których nie blokuje lód.
Walenie arktyczne, jak ten wieloryb grenlandzki,
nie mają płetwy grzbietowej,
bo przystosowane są do życia w wodach pokrytych lodem,
a coś wystającego z grzbietu nie ułatwia
migracji przez lód,
a nawet wyklucza taką możliwość.
Teraz wszędzie słychać dźwięki
płetwali, humbaków i orek
coraz dalej na północ
i w coraz późniejszym sezonie.
To, co słyszymy, jest inwazją Arktyki przez subarktyczne gatunki.
Nie wiemy, co to oznacza.
Czy arktyczne i subarktyczne zwierzęta zaczną rywalizować o pokarm?
Czy subarktyczne gatunki wprowadzą do Arktyki choroby lub pasożyty?
Jak nowe dźwięki, które wydają,
wpłyną na środowisko akustyczne Arktyki?
Po trzecie: ląd.
Mówiąc ląd,
mam na myśli ludzi.
Więcej otwartych wód oznacza zwiększoną eksploatację Arktyki przez człowieka.
Zeszłego lata
ogromny rejs wycieczkowy przepłynął przez Przejście Północno-Zachodnie,
dawniej mityczną trasę między Europą a Pacyfikiem.
Redukcja lodu morskiego umożliwiła ludziom częstsze podboje Arktyki.
Zwiększyła poszukiwania i wydobycie ropy i gazu,
umożliwiła żeglugę komercyjną,
a także rozwój turystyki.
Hałas, jaki wydają statki, zwiększa poziom stresu u wielorybów
i może zakłócić zachowania żywieniowe.
Pistolety pneumatyczne wydające głośne dźwięki o niskiej częstotliwości,
co 10 lub 20 sekund,
zmieniły trasy i pieśni wielorybów.
Te wszystkie nowe dźwięki
utrudniają komunikację arktycznych ssaków morskich.
Zwierzęta już przyzwyczaiły się do hałasów
o określonych porach roku.
Do dźwięków innych zwierząt lub lodu.
Przy tych dźwiękach ewoluowały,
od nich zależy ich przetrwanie.
Nowe dźwięki są głośne i obce.
Wpływają na środowisko w sposób, który, jak nam się wydaje, rozumiemy,
ale który jest też nieprzewidywalny.
Zmysł słuchu jest najważniejszy dla tych zwierząt.
Środowisko Arktyki zmienia się wizualnie,
ale też akustycznie.
Tak jakby wyrywamy zwierzęta z cichej wsi
i wrzucamy je do metropolii w godzinach szczytu.
Nie mają jak uciec.
Co można zrobić?
Nie spowolnimy wiatrów
ani nie zatrzymamy migracji subarktycznych gatunków,
ale możemy szukać lokalnych rozwiązań,
które pomogą zredukować podwodny hałas wywołany przez ludzi.
Jednym z nich jest zwolnienie tempa statków,
które przemierzają Arktykę,
bo wolniejszy statek to cichszy statek.
Można ograniczyć dostęp do regionów
ważnych w okresie godowym, żywieniowym i migracyjnym.
Można wymyślić lepszy sposób wyciszenia statków
i znaleźć lepszy sposób badania dna morskiego.
Dobra wiadomość jest taka,
że pracuje nad tym wiele osób.
Jednak wszyscy musimy dołożyć starań,
żeby cofnąć lub chociaż spowolnić
zmiany atmosferyczne wywołane działalnością człowieka.
Wróćmy do wizji podwodnego świata, w którym panuje cisza.
Bardzo prawdopodobne,
że wiele wielorybów pływających w wodach Arktyki,
szczególnie długowiecznych gatunków jak wieloryby grenlandzkie,
o których Inuici mówią, że przeżywają dwa ludzkie życia,
jest możliwe, że te wieloryby już były na świecie w roku 1956,
kiedy Jacques Cousteau nakręcił film.
Z perspektywy czasu,
patrząc na hałas, który robimy w oceanach dziś,
może to faktycznie był "Świat milczenia".
Dziękuję.
(Brawa)